Felsefenin, İnsan Haklarının ve Aydınlanmanın Sessiz Savunucusu: Ioanna Kuçuradi Hoca'ya Saygıyla
Felsefenin, İnsan Haklarının ve Aydınlanmanın Sessiz Savunucusu: Ioanna Kuçuradi Hoca'ya Saygıyla
İbrahim Ortaş, iortas@cu.edu.tr
Prof. Dr. Ioanna Kuçuradi etik değerler ve insan hakları konusunda Türkiye’yi uluslararası alanda en güçlü biçimde temsil eden ender felsefecilerden biriydi. İstanbul’da 2003 yılında, dönemin Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’in himayesinde ve Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı Prof. Dr. Ioanna Kuçuradi’nin gayretleriyle gerçekleştirilen Dünya Felsefe Kongresi, Türkiye’nin uluslararası alandaki entelektüel ve kültürel tanıtımına büyük katkı sağlamıştır. O dönemde dünyanın önemli düşünürlerinin ülkemize gelmesi, felsefenin doğduğu kabul edilen topraklar açısından önemli bir kazanımdı. Felsefenin ilk yapıldığı Ege kıyılarında, binlerce yıl önce insanın, doğanın ve yaşamın sorgulandığı kadim topraklarda dünyanın sorunlarının konuşulması önemliydi. Ne yazık ki, uzun zamandır aradığımız kendi Rönesans’ımızı ve aydınlanmamızı gerçekleştiremedik.
O dönemde felsefenin önemini yeni yeni kavramaya başlayan ve felsefe eğitiminin yaygınlaşmasını savunan biri olarak kongreyi uzaktan izledim. Kongre ile ben de Ioanna Hoca'nın kim olduğunu, kongredeki duruşu ve liderliği sayesinde tanıdım; sonrasında hocanın düşüncelerini, açıklamalarını, kamuoyundaki görünürlüğünü ve anlatılarını olabildiğince takip etmeye çalıştım.
Kuçuradi Hoca ile Üniversitemiz Eğitim Fakültesi Felsefe Grubu tarafından düzenlenen felsefe toplantılarından birinin ardından kendisiyle tanışmış ve akşam yemeğinde uzun bir sohbet etmiştim. Hocaya, toprak etiği konusundaki bir çalışmadan bahsederek, ne düşündüğünü ve önerilerini almaya çalıştım. Öğretici bir sohbetti.
Düşünceye düşünce ile karşılık veriler, ceza ile değil” dedi
İnsan sorumluluğunu ve etik değerleri sorgulamayı daha çok önemsediğini vurguluyordu. Ayrıca “değerler ve değer bilgisine” ayrı bir önem veriyordu. Görüşlere ve düşüncelere saygı duyulmayabileceğini, ancak insana saygı duyulacağını özellikle belirtiyordu; bu da çok önem verdiğim bir ezberi bozuyordu. Hocanın “insanlık onuru, sizin başınıza gelen değil, başkasının başına gelen bir şey karşısında sizin nasıl tavır aldığınızdır” ifadesi, erdemli ve vicdanlı bir insan olmanın önemini hepimize hatırlatıyordu. Çalışma alanının önemli bir kısmını oluşturan “etik değerler” konusundaki çalışmaları eğitim yaşamına önemli katkı sundu. Hoca “Fikirlere saygı değil, insanlar saygı söz konusudur” diyordu. İnsan hakları dersinin okutulmasını ve felsefenin temelden öğretilmesini savundu. “Mesleki eğitimden önce insanlaşma eğitimi verilmeli,” diyordu.
Olayları analiz etme ve anlatma yeteneği yüksekti, ancak eleştirel yaklaşım yerine, daha fazla temel bilgi ekseninde önerilerde bulunmayı tercih etti. Ülkenin temel toplumsal ve siyasal sorunlarına yönelik sert eleştiriler getirmemekle birlikte, insan haklarını ve aydınlanmacılığı yaşamının sonuna kadar kendi sade tarzıyla savundu. Zaman zaman daha çok tutum almaması nedeniyle eleştirilere de maruz kaldı. Düşünceye düşünceyle karşılık vererek, “cezayla değil” diyerek insanın en önemli birikimi, değeri ve varoluş nedeni konusunda anlamlı bir tutum sergiledi. Kolay kazanılmayan düşünce üretmenin cezalandırılması gibi bir uygulamanın bilgi çağına yakışmadığı ortadadır. Bütün eleştirilere rağmen, kendisini önemseyen ve anlatımını ilgiyle izleyen geniş bir kitleyle kendi tarzıyla felsefenin ve insan haklarının önemini anlatmaya devam etti ve toplumla iletişim kurmayı başardı. Yaşamının son anına kadar üniversitedeki çalışmalarını sürdürdü ve kendi doğrularını anlatmaktan vazgeçmedi.
Prof. Dr. İoanna Kuçuradi, felsefeyi yalnızca düşünce üretmenin değil, insanı anlamanın, insan haklarını savunmanın ve aydınlanma idealini yaşatmanın bir aracı olarak gören, bunu yaşamı boyunca sade, tutarlı ve kendine özgü bir biçimde anlatan önemli bir düşünürdü. Doğanın güzel çiçekleri, insanlık adına çalışan ve bilgi üretenlerin kabirlerini renklendirsin. Emekleri ve öğretileri bize yol göstermeye devam etsin. Toprağı bol, ruhu şad olsun.
3 Ekim 2026, Adana