Kızların ve Erkeklerin Sünnet Ettirilmesi ve Kirvelik Kültürü

Bütün toplumlara da sosyal ve kültürel kavramlar rastgele değil, belirli bir tarihsel birikime, kurallara ve ölçülere göre anlamlandırılır. Bu kavramlardan birde sünnettir. Ne zaman başladığını tam olarak bilemediğimiz ancak eski bir Kuzey Afrika ve Ortadoğu geleneği olan sünnet işlemi anlam ve içeriği ile geçmişte olduğu gibi bütün canlılığı ile devam etmektedir. Bugün dini bir anlam yüklendiği gibi bazı toplumlarda sünneti bir sağlık sorunu olarak görülmektedir. Erkek çocukların erkeklik örgeninin ucundaki derinin kesilmesi anlamındaki sünnet (Arapça hitan denmektedir) sözcüğün birinci anlamından gelmektedir.

Her ne kadar Yahudilikten geç­me eski bir Arap geleneği olan hitan kutsal kitap Kuran'da buyurulmamış ise de peygamberimiz Hazreti Muhammet tarafından bu anlayış korunmuş ve bir ha­dis'le Müslümanlara tavsiye edilmiştir (Bkz: Bu­hari, Libas, 63; Müslim, Tahara, 49; Tirmizi, Adab, 14) (Orhan Hançerlioğlu, İnançlar Sözlüğü). Aslında bu işlem, çok eski bir Ana­dolu tarımından kalmadır. Toprak-ana Kybe­le'nin rahipleri, Kybele'nin sevgilisi Attis'in er­keklik örgenini kesmesine uymak için (görüldüğü gibi bu da bir çeşit peygambere uyma anla­mındadır) kendilerini hadım ederlerdi. Onların kökünden kesme yoluyla gerçekleştirdikleri bu işlem zamanla hafifletilmiş (çocuk kurban etme yerine koç kurban etmede olduğu gibi) ve günü­müzdeki durumunu almıştır. Bu anlamda sünnet sadece semitik ve Müslüman halklarda değil, birçok ilkellerde de uygulanan dinsel ve bü­yüsel bir işlemdir. Avustralya, Afrika, Okyanus­ya ve Amerika ilkellerinin çoğu bu anlamda sünnet (Ing. Circumcision) olurlar.

Sünnet Erkekliğe Geçişin Bir Göstergesidir

Ancak sünnet halk arasında erkeliğe geçişin ilk adımı olarak da güçlü bir şekilde algılanmaktadır. Erkekliğe ilk adım olarak kabul edilen sünnet törenleri çok anlamlı olarak kutlanmaktadır. Erkek ağırlıklı bir toplumda erkelik uğruna neler yapılmaz ki. Manevi anlamı yüksek sünnet törenlerindeki kirvelik ve dostluk anlayışı başlı başına bir renklilik.  Kirve sözcüğü, yöreden yöreye "kivra", "kirve", "kiriv" olarak da söylenir. Onun da kendine göre kriterleri vardır. Dürüstlük, saygınlık, sosyal sorumluluğu yüksek bir yapıdır kirvelik. Kirvelik her adama teklif edilmez. Kirve' lik sembolik olmaktan çok içtenlikli bir süreç olu, birbirine çok güvenen, her yönden birbirini destekleyen kişiler birbirine kirve diye seslenirler. Kirve sünnet edilen çocuğu sünnetçi önünde tutarken, kirvenin üzerine çocuğun damlayan kanı döküldüğü için bir manevi yakınlık meydanına getirir. Kirve çocuğu kucağına alan ve çocuk üzerinde babalık hakkı olan kimse, bazı yörelerde "sağdıç' la eş anlamlı ve bazı yörelerde ise bacanak anlamında kullanılır. Bu sebeple, kirve olan aileler arasında kızı alış verişi yapılamaz. Çocuklar kardeş kabul edildiği için aralarında evlilik yapılmaz. Kirve, çocuk üzerine babasından ve annesinden sonra, en büyük hak sahibi olan kişi olarak bilinir. Onun içinde kirvelik herkese teklif edilmez. Güvendiği kişiye kirvelik teklifi yapılır. Aynı şekilde teklifin mutlaka kabul edilmesi gerekir. Bir rivayete göre Hz. Muhammet dahi torunları Hz. Hasan’la Hz. Hüseyin'i sünnet etmiş ve bizzat kendisi de kirvesi olarak bu işe önem vermiştir. Kirvelik, genelde aşiret düzeninin devam ettiği ülkemizin güneydoğusunda ve doğusunda halen babadan oğulla geçer. Kirvelik, aynı zamanda birbirine ekonomik ve sosyal anlamda eş konumunda bulunan iki aile arasında gerçekleşir denilse de genelde durumu iyi olmayan ailelere kirve olan kişi manevi babalık veya akrabalık sorumluluğu yüklenerek sünnet edilen çocuğun masraflarına katkıda bulunur.

Kadınlarda Sünnet Edilmektedir

İlkellerde sünnet, Müslümanlarda olduğu gibi, sadece erkeklere değil, kızlara da uygulanır. Özellikle Mısırın, Kenya, Etiyopya ve Sudanda’ında aralarında bulunduğu yaklaşık 28 ülkede halen kızların sünnet ettirildiği bilinmektedir. Bu günlerde Amerika yaşayan Etiyopyalı bir ailenin 2 yaşındaki kızını  makas ile sünnet etmesi mahkemelik oldu. Mahkeme başkanı sünnet sonucu kız çocuğunun sakat  kaldığını belirtildi.  Kadın sünneti Afrika’da 10 yaşından küçük kızlara uygulanmaktadır. Bir iddiaya göre her yıl yaklaşık 3 milyon kız çocuğu bu şekilde sünnet edilmektedir. Afrika’da bazı kabilelerde uygulanan bu gelenekte kadınların sekste aşırı zevk almamamsı için uygulanmaktadır. Afrika’da genç kızlara uygulanan ve cinselliğinin köreltilmesine neden olan bu sünnete çok sayıda kadının cinsel arzularının köreltildiği belirtilmektedir..

Sünnet Şöleni Güzel, Ancak Gösteriş Çirkin

Günümüzde sünnet bir dini gelenek olmaktan çok bir sağlık sorunu olarak ele almaktadır. Kirvelik kurumunun oluştuğu sosyoekonomik koşullarda artık kalmadığı ancak kirveliğin sembolik ve nostaljik bir yapıya dönüştüğü görülmektedir. Ancak dostluğun ve arkadaşlığın sürdürdüğü karşılıklı beklentilerin olamadığı içtenlikli kirvelik anlayışına sanırım hiçbirimiz yok diyemeyiz. Bazen kirveliğin gereği olan yarımlaşmanın gösterişe döndüğü görülmektedir. Genelde de az çalışıp çok harcayanların sünnet şölenleri artık manevi anlamını yitiren bunun yerine başka işlerin aldığı görülür.Bazen de belediyeler veya kaymakamlıklar toplu sünnet törenleri düzenleyerek durumu iyi olmayan ailelere yardım etmiş olurlar. Tabii çoğu zaman bu kamusal güzelliğin arkasında siyasi beklentilerin gelmesi güzelliğe gölge düşürmektedir. Güzel olanı sağlıklı bir gelecek için dostlar ile bir araya gelerek yapılacak sünnet şölenidir.  İnsanın insanı değerli gördüğü arkasında hiçbir beklenti olmadan dostlukla selamladığı şölenleri candan selamlıyorum.