Tarımda Neler Oluyor?

Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova Üniversitesi, Adana

Eski Dünya Bankası Başkanı Robert Zoellick, küresel gıda fiyatlarının tehlikeli bir düzeye yükseldiğini ve bunun sonucu 44 milyon kişi daha yoksullaştığını belirti. İklimde medyana gelen değişimler, verimdeki düşüş ve gıda ürünlerinin ihracatında yaşanan sınırlamalar gıda fiyatlarının artışını yoksullar aleyhine bozmaktadır. İngiltere’de yayınlanan The Guardiyan gazetesinin bildirdiğine göre dünyada gıda fiyatlarının yakın geçmişte  %140 artışının altında gıda kaynaklarının biyo-yakıt olarak kullanılması gösterilmektedir. Petrol fiyatındaki artış ve bunun enerji ve gübredeki fiyat artışı ile gıda fiyatlarına %15 oranındaki etkisi dikkate alınıldığında temelde gıda fiyatlarının biyodizel tarafından tetiklendiği ortadadır. ABD sorunu Çin ve Hindistan’daki gelişmelere bağlamaktadır.

Ancak Güney Amerika’da şeker kamışının biyodiazel olarak kullanımı, mısır ve soyanın bu amaçla kullanımı sonucu dünyada gıda güvencesinin zorda olduğu görülecektir.

ABD’de üretilen mısırın etanola dönüştürülmesi, Avrupa’da yağlı bitkilerden etanol ürete talebi gıda üretimini artırmıştır. 

Bu bağlamda IMF ve Dünya Bankası yetkililerinin peş peşe dünyada meydana gelen gıda konusunda yaptıkları açıklamalarda durum böyle giderse yüz milyonlarca insanın açlıktan ölmesi kaçınılmaz, beraberinde kitlesel göçlerin yaşanacağını belirtiyorlar.

Doğal olarak gıda fiyatlarında meydan gelen artışlar, beraberinde getirdiği yoksullaşma tabii ki sistemi bir bütün olarak sorgulamakta ve bunun geçmişten günümüze etkilerini de içermektedir.

Tabii sorgulamamanın derin bir analizinin yapılması, toplumun yeni bir arayışa girmesi ile sağlanacaktır, İşin ilginç yanı bugün tıkanan sistemin kritiklerini yapanlar toplumların tabandan gelen sesi değil, tam tersine sistemi işleten onun başında bulunan Dünya Bankası Başkanı, UNDP başkanı, IMF başkanı, AB genel sekreteri gibi dünyanın finans çevrelerinin başındakiler yapıyor.

Dünyada yapılan araştırmalarda genelde üretilen gıdaların üçte birinin çöpe gidiyor olması da ilginç. Bir tarafa bir deri bir kemik Afrikalı muhtaçlar diğer bir tarafta yemekten tıksıranların artıklarının çöpe gitmesi. İnanılmaz bir dünya gerçeği. Şairin dediği gibi “Kimi parmağını yalıyor kimi de bal yutuyor”. Dünyanın bu haksız dağılımı beraberinde çatışma ve sosyal huzursuzlukları doğurmaktadır.

Türkiye Tarımda Öncü Olma Özelliğini Kaybetti

Yeşil devrim olarak bilinen ıslah çalışmaları ve genetik mühendisliğinin yardımı ile daha fazla tarım gerçekleştiren üreten gelişmiş ülkeler kendi fazla ürünlerine Pazar yaratmak için üçüncü dünya ülkelerine değişik taktikler ile bugün ürün satar duruma gelmişlerdir. Bir zamanlar Türkiye’de tarımı bırakın, tarımdan gelişemezsiniz diyenler bugün tarıma çok fazla destek çıkmalıyız demeye çalışıyorlar. Ancak ülkemiz tarım teknolojileri ve tarımsal yaratıcılığını kaçırdığı için tarımda öncü olma özelliğinde değil artık.

Özellikle IMF ve Dünya Bankası'nın istemleri doğrultusunda politikalar izlemesi sonucu ülkemizde tarım çökertildi. Öncelikli olarak da ilk çökertilen tarım ve tarım ürünleri oldu. Cumhuriyetin ilk yıllarında zor koşullarda oluşturulan Zirai Donatım, Et Balık, Süt Kurumu ve çeşitli üretici birlikleri kazanmıyor, devlete yük oluyor, enflasyonu körüklüyor diye İMF ve Dünya banaksı tavsiyesi ile özelleştirildiği belirtiliyor.

Tarımda Dışa Bağımlı Hale Geldik

Ürettiğimiz ürünler pahalıya üretildiği için piyasadaki ithal ürünler karşısında para etmemeye başladı. Başta hayvancılık olmak üzere tarımda her yönü ile tarım ürünü ithal eden ve dışa bağımlı hale geldik. Ülkemiz bugün, buğday, mısır, mercimek ve fasulye pamuk ve hayvan ürünleri ithal etmek zorundadır. Doğuda ve Güneydoğuda hayvancılık yok olma noktasına gelince yeniden et balık kurumlarının kamuya kazandırılmasına çalışıldı ancak bu arada çok sayıda insan tarımdan koparıldı ve şehirlerin varoşlarına itilmiş oldu.

Tarım ürünleri yerine katma değeri yüksek tarım ürünleri ile tarımda, özellikle insan beslenmesinde temel unsur durumunda olan gıda ürünlerinde türlü spekülasyon oyunları ile yarattıkları ortam sayesinde piyasayı kontrol altına almış durumdadırlar. Artık günümüzde tarım ürünü yetiştiricileri değil, borsa spekülatörleri, vurguncular, aracı ve mafya para kazanmaktadır.

Petrol Fiyatları Tarım Ürünlerini Pahalılaştırmaktadır

Batı borsalarında artan petrol ve tahıl fiyatlarındaki yükselişin nerde duracağı bilinmiyor. Başta AB ülkeleri olmak üzere dünyada gıda fiyatları hızla artmakta ve bunun sosyal etkileri sokağa yansımaktadır. AB ülkelerinde bir önceki yıla göre 2008 yılındaki fiyat artışı %7.7 oranı ile rekor bir artışın yaşandığı ve en fazla artışın da Bulgaristan’da %25.4 ile yaşandığı belirtiliyor.

Artan enerji fiyatları tarım ürünlerini daha da pahalı duruma getirmektedir. İspanya, Portekiz, Fransa ve Belçika’da artan petrol fiyatlarının pahalılığının yansımalarını protesto gösterileri yapılmıştır. Almanya’da giderek her dört Almandan birinin yoksullaştığı belirtiliyor. Almanya’da nüfusun %26’sı yoksul veya çocuk yardımı ile geçindiği belirtiliyor.

Diğer tarafta küresel ısınma sonucu su kaynaklarının azalması gıda ürünlerinin pahalılaşması ve artan çevre kirliliği önümüzdeki dönemin temiz çevre ve sağlıklı ve güvenli gıda bulma mücadelesinin ekseni oluşturacaktır.

Ancak bugün yaşanan tarım fiyatlarındaki artışın doğrudan sorumlusu küresel ısınma değil tamamen serbest piyasa koşullarının yarattığı spekülasyon ve onun beraberinde ürettiği diğer faktörlerdir.

Tarımsal Üretim Yeniden Şekillenmelidir

Tarım günümüzde gittikçe pahalılaşmakta ve yoksulların gittikçe tarım ürünlerine daha fazla kaynak ayırması gerekir. Gıda fiyatlarındaki artışın yoksul ülkeleri daha çok etkilemektedir. Yoksulların gelirlerinin %50 si kadarını gıdaya ayırırken zengin ülkelerin ise gelirlerinin %10’nu kullanmaktadır. Bu da yoksulların gelecekte besinler için harcayacaklarını faturasının büyük olacağını gösteriyor. Bu durumda gelecekte zengin toplular ile fakir ülkelerin tarım yapma şekli değişebilir. Fakirler genetiği değişilmiş ürünler yetiştirirken, zenginle ekolojik tarımı benimseye bilirler.

Bugün için temel sorun fizyolojik ihtiyacın karşılanmasıdır. Dünyanın birçok ülkesinde aç insanların temel ihtiyaçlarının karşılanması birinci sorun olarak gün geçtikçe artmaktadır. İnsanın verimliliği ve beyin gelişimi ile beslenme arasında yüksek bağ olması nedeniyle iyi beslenemeyen insanların üretkenliği ve beyin gücüde zayıf olmaktadır. Dünyada artan tarım ürünlerin biyoyakıt olarak kullanılma talebi gıda fiyatlarının artmasına neden olmaktadır. Amerikalı çiftçilerin son yıllarda biyoyakıt amaçlı mısır üretimi gelecekte tarım ürünlerinin fiyatlarını artıracağı beklenilmektedir.

İklimde meydana gelen değişimler ile artan sıcaklık, atmosferdeki CO₂ artışı su kıtlığı bitki desenlerinin adaptasyonun da değişime neden olmaktadır. Bu anlamda gelecekte yerel bitki türlerinin iklim koşullarına adaptasyonu sorunu gündeme getirecektir.

Görüntüler tarımın yeniden organize edilmesini zorunlu olacaktır. Ciddi bir toprak bitki yönetiminin organize edilmesi anlamına gelmektedir. Arazinin nasıl kullanılacağının düzenlenmesinde bitkilerine hangi ortamda daha iyi yetişeceği kadar bitkilerin doğaya adaptasyonda dikkate alınmak zorunda kalacaktır. Hayvancılık eğimli alanlara kaydırılırken, Ağaç ve yem bitkileri eğilimli alanlara kaydırılırken, düz ve düze yakın alanlarda daha derin kökü bitkilerine yetiştirilmesi önemlidir. Daha düşük verili üretim bakılabilecek kadar ve çeşitli hayvan varlığı ile kişilerin daha iyi beslenmesi sağlanabilir. Ancak bu durum gelişmiş ülkeler için söz konusu olmayabilir.

Doğrudan Gelir Desteği Çiftçiyi Üretimden Kopardı

Bütün bu politikaların bir parçası sonucunda başlatılan doğrudan gelir desteği kısa sürede Türk köylüsünün üretimden koparılmasına neden olmuştur. 1 Ocak 1996 yıllından kabul ettiğimiz Gümrük Birliği ve 2000 yılından bu yana uygulanan Tarımı Yeniden Yapılandırma politikaları ile başlayan doğrudan gelir desteği çiftçiyi üretimden koparmıştır. Çok sayıda kişide tembellik yaratmış, tarlasını kiraya vermiş, kendisi doğrudan gelir desteği alarak üretimden kopmuştur. İnanılmaz ölçüde tarıma zarar veren bir sistem yaratılmıştır. Aslında doğrusu üretim ve kaliteye verilmesi daha yararlı olacaktır. Tam da bu arada başlatılan değişik ürünlerde taban fiyat uygulamasının kalkması, tekelin özelleştirilmesi, şeker yasasının TBMM’sinde geçmesi ile birlikte ekim alanlarının daraltılması ile tekel durumunda olduğumuz birçok üründe "alternatif ürün" denilerek önerilen ürünler ile çiftçimiz yanlış yönlendirilmiş ve bunun sonucu çiftçi zarar eder duruma gelmiştir. Bunların sonucu ülkemizde tekelin tütün piyasasındaki payı % 30’lara kadar gerilemiş, Yabancı sermayeli sigara şirketleri içeride etkin duruma gelmiş, kaçak şeker içeride piyasaya çıkmaya başlamıştır.

Her yönü ile tarımda öncelikli ve şanslı olduğumuz alanları bile elden çıkarmış ve dışarıdan tarım ürünleri ithal eden bir duruma gelmiş bulunuyoruz. Bu durumu görebilen ve göremeyen çiftçimiz ve üreticimiz maalesef örgütsüz olması nedeniyle hakkını aramakta yetersiz kalmaktadır. Umarım ileride daha kötü süreçler yaşamayız.

Yazı 15/02/2011 22:04 tarihinde yazılmıştır.