Tercihlerinizi doğru yapın

Prof. Dr. İbrahim Ortaş: Çukurova Üniversitesi öğretim üyesi

Bu yazı 02/08/2004 Radikal Gazetesinde Yayınlanmıştır

Üniversiteler sadece meslek elemanı yetiştiren kurumlar değildir. ÖSS'de yüzde 1'lik dilime giren başarılı öğrencilerin bilim adamı olabilmeleri için ilgili kurumların özel bir çalışma yapması gerekli

Bugünler ÖSS'de yüksek puan alan öğrencilerin tercihlerini yaptıkları dönemdir. Öğrenciler tercihlerinde genellikle aldıkları puanın bir önceki yıl öğretim kurumlarının öğrenciler tarafından tercih edildikleri yüzde dilimi üzerinden yapmaktadırlar. Bu dilimleri tercih ederken de daha çok seçilen alanın iş bulma şansı, ileriye yönelik para kazanma avantajı dikkate alınmaktadır. Benim esasında üzerinde durmak istediğim konu ise, bilim yapmak isteyen yüksek puanlı öğrencilerin yüksek puanla öğrenci alan alanlardan ilgi duydukları alana geçip ileride bilim adamı adayı olmalarını önermektir. Üniversiteler sadece meslek elemanı yetiştiren kurumlar değil, aynı zamanda bilim adamlarını da yetiştiren kurumlardır. Başarılı öğrencilerimize benim önerim, tercihlerinizde bu konuyu da gözden uzak tutmayın.

Akademisyenlik 'iş' değil

Uzun zamandır başta fen liseleri olmak üzere ülkemizde bilim adamı yetiştirmek amacıyla açılan özel liselerin yeniden öğrencilerin eğilim ve kapasiteleri dikkate alınarak eğitim bilimcilerinin de önerisi ile diğer mesleklere yönlendirilmeleri gerekir diye düşünüyorum. Fen sosyal, eşit ağırlık ve dil puanı ile başarılı olan öğrenciler mutlaka iş garantisi olan paralı meslekler yerine biraz da geleceğe yönelik hem kafalarındaki projeleri gerçekleştirmek hem de geleceğin bilim adamı adayı olma konusunda ülkelerine katkıda bulunabilirler. Tabii bunu devletin çeşitli burs ve diğer güdüleyici önlemlerle öğrencileri ülkenin gelecekteki nitelikli işgücü dengesini sağlamaya yöneltmesi gerekir. Açıkça bazı fakültelerin gelecekteki kadroları konusunda şimdiden kaygılarım bulunmaktadır. Düşük puanlı, merakı ve motivasyonu düşük, öngörüsü zayıf, kendi kendine görev sorumluluğu yaratamayan, dil bilmeyen çok sayıda kişi bu fakültelerde akademisyenliği bir iş bulma kapısı olarak gördüğü için bu kurumların gerçek bilim adamı ihtiyacı devlet memuru zihniyetli kişiler ile dolacaktır. Bu bilim dallarında gelecekte de ülkemiz dünyanın gerisinde kalmaya mahkûm olacaktır. Bu da dışarıya bağımlılığı artıracaktır.

Yanlış şeye seviniyoruz

1- Başarılı öğrencileri doğru yönlendirelim:

ÖSS'de sıfır puan alan öğrenciler yanında tüm soruları doğru cevaplayan başarılı gençler de var. Bunlar ülkemizin gelecek parlak beyinleri. Ancak bu gençlerin de ülkemizde doğru değerlendirilememeleri sonucu yine beyin göçüne maruz kaldıkları görülmektedir. Özelikle ilk yüzde 1'lik dilime giren çok başarılı gençlerin ülkemizde kalıp bilim yapmak ve geleceğine katkıda bulunmak yerine burs ve gelecek güvencesi ile Batı'ya giderek 'pasaportsuz beyin göçünü' tercih ettikleri sıkça görülmektedir. Bu konuda başta devletimizin üst makamları, Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, TÜBA, TÜBİTAK, üniversiteler yeni önlemler almalıdır. Batılı birçok üniversite ülkemizde bu konuda özel bürolar açar ve misyonerlik faaliyetleri ile en parlak öğrencileri yurtdışında eğitim olanakları ile dışarıya cezbederken, bizler de dışarıda burs bulduk diye kendi kendimize sevindirik olmaktayız. Daha önce beyin göçü konusunda yazdığım bir yazıya yurtdışındaki genç bilim insanlarımızdan gelen tepki, "Bize burada tanınan olanakların yarısını tanıyın, yöneticilerimiz bizim önümüzü kapatmasınlar hemen dönelim" şeklindeydi.

2- Bilim adamı yetiştirme programı gereklidir:

Ülkemiz üniversitelerinin en ciddi sorunu olan 'bilim adamı yetiştirme' programının geleceğe yönelik uzun erimli olarak başlatılması ile bu gençlerin ülkemizde tutulmasının yolları aranmalıdır. Bugün Türk üniversitelerinde artan şekilde düşük profilli ve verimsiz akademik kadrolar oluşmaya başlamıştır. Birçok başarılı öğrenci Ankara ve İstanbul'daki sınırlı üniversitelerin belirli mesleklerini seçmekte, diğer mesleklere ise genelde düşük puanlı öğrenciler zorunlu tercihlerinden dolayı kayıt yaptırmaktadır. Bu tercihlerde ailelerin de yüksek beklentileri veya başkasının çocuğuna karşılık 'Benimkisi de şu üniversiteye girdi gibi' 'ben merkezlerini' doyurma isteğinin de etkili olduğunu düşünüyorum. Örneğin doğaya düşkün, meraklı, öğrenme dürtüsü yüksek ve iyi puan almış bir öğrencinin ziraat, orman veya veteriner fakültesi gibi bir alanı tercih etmesi eminim ki aile tarafından makbul karşılanmayacaktır. Ama bu öğrencinin ziraat fakültesini tercih etmesi, ileriye yönelik araştırıcı olarak kurumda kalması ve kafasındaki merakını araştırma ile gidermesinin hem ülkemiz biliminin kalitesinin yükselmesi, hem de kişinin sağlıklı bir ruh haline kavuşması için önemli olduğuna inanıyorum. Ziraat, orman veya veterinerlikte de temel bilimlerin çeşitli alanlarında en ince ayrıntısına kadar bilimsel araştırma yapılabilir. Açıkçası buralarda başarılı bilim adamı nitelikli kişilere ihtiyaç duyulmaktadır. İyi puanla elektrik-elektronik mühendisliğini kazanıp okulu bitiren yakınım olan genç bugün bir fabrikanın bir köşesinde maaşa talim etmekten öteye geçememektedir.

Yeni Öğrenci Seçme Sınavı'nı yüksek puan alarak kazanan gençlerden bilim yapmak isteyenler başta temel bilimler veya bunların uygulamalı alanlarına kayıt yaptırarak geleceğin bilim adamı adayı olabilirler. Örneğin biyoloji, fizik ve kimya biliminin bütün uygulama alanları tıp, ziraat, orman ve diğer bazı alanlarda işlenebilir. Elektrik- elektronik bölümünü kazanamayanlar bu konudaki araştırmalarını fizik, tıp, ziraatın ilgili bölümlerinde ortak projeler ile yürütebilir. Bugün bilim, disiplinler arasında bu olanağı sağlayabilmektedir. Böylece daha başarılı olan ve motivasyonu yüksek gençlere üniversitenin gelecekteki kadrolarını oluşturma şansı tanınmış olur.

3- Bölgesel üniversiteleri güçlendirelim:

Bu bağlamda öğrencilerin tercihlerinde biraz da diğer mesleklere ve Anadolu'nun bazı üniversitelerine yönelmeleri yararlı olacaktır. Ankara, İstanbul ve İzmir illerindeki üniversiteler dışında Çukurova, Uludağ, Dicle, Atatürk, Akdeniz, Karadeniz Teknik ve 19 Mayıs üniversiteleri gibi bölge üniversitelerinde geçmişte yurtdışında eğitim almış değerli öğretim üyeleri halen bazı alanlarda sınırlı ölçüde bilim yapmaktadırlar. Buralara şimdiden iyi öğrencilerin kayıt yaptırmaları ile bu üniversitelerin gelecekte daha nitelikli hale gelmeleri sağlanabilir. Devletin bu konuyu ihmal etmemesi gerekir. Belirtildiği gibi önlem alınmasa bu üniversiteler inbreeding (kendi içinden eleman alarak) sonucu yakın gelecekte kısır ve verimsiz kurumlara dönüşecektir. Bu üniversitelerin şimdiden başarılı öğrencileri bünyelerine çekmek için harekete geçmeleri gerekir. Maalesef bursların tek elde tutulması bu bakımdan yanlış olmuştur; yine de bazı önlemlerin alınması gerekir diye düşünüyorum.

Ölçüler objektif olmalı

Bu konuda üniversitelerinde liyakate uygun olarak hak eden başarılı öğrencileri bilim ordusuna kabul etmesi gerekir. Hepimize düşen görev kendimizden çok kurumların geleceğini düşünerek bilim adamı nitelikli kişileri kurumlarda tutmak için gençleri isteklendirmek zorundayız. Eğer adamı olan, bu bana daha yakın, akraba, eş dost işi, evet efendimci kişiler akademisyen adayı olarak tercih edilirse, gelecekte üniversitede değil ileri lisede kendi kendimize çalar oynarız. Sonuç olarak ülkemiz geleceğin yetişmiş elemanlarını ve üniversitelerin yetkin bilim adamlarını yetiştirmek için şimdiden önlem alması gerekir. Aksi takdirde bazı fakülteler gelecekte gerçek bilim adamı sorunu yaşayacaklardır. Bu bağlamda öğrencilerin tercihlerinde bilim adamı olmayı hedefledikleri alanlara kaydırılması gerekir.