Toprak Bilimci: Türkiye topraklarının yüzde 75'i rüzgâr ve su erozyonuna açık

Gülşah ÖZGEN-Eser PAZARBAŞI/ADANA,(DHA)-

ÇUKUROVA Üniversitesi (ÇÜ) Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İbrahim Ortaş, küresel ısınmayla birlikte bu mevsimde yağışların geçmiş yıllara göre oldukça azaldığını ve toprağın kurumasına neden olduğunu belirtti. Bu durumun bitkisel üretimi azaltmanın yanı sıra erozyon tehlikesi de yarattığına dikkat çeken Ortaş, "Türkiye topraklarının yüzde 75'i rüzgâr ve su erozyonuna açık" olduğunu belirtti.

ÇÜ Ziraat Fakültesi Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Akdeniz ekosistemi içerisinde Türkiye'nin, kısmen Yunanistan'ın ve Orta Doğu ülkelerinin içinde bulunduğu coğrafyada  önümüzdeki yıllarda, daha az yağışın düşmesine bağlı olarak ciddi bir kuraklık süreci yaşayacağını bildirdi. Türkiye’nin iç Anadolu ve Güneydoğusunda nerdeyse 10 aydır bir damla yağış düşmemiş olması tam anlamıyla bir kuraklık durumunu anımsatıyor.  Toprağın kurumasıyla bitkisel üretimde verimin düşürmesinin yanında erozyon ve çölleşme tehlikesi olduğunu da anlatan Prof. Dr. İbrahim Ortaş, doğal yollardan veya insandan kaynaklanan yanlış tarımsal uygulamalar sonucunda oluşan toprak/arazi bozunumu sonucu atmosfere karbondioksit salınımının azaltılması konusunda uyarılarda bulundu.

TOPRAK KURUDU, VERİM DÜŞÜYOR

İklim krizinin beraberinde getirdiği küresel ısınma süreci ilk olarak toprağın zarar gördüğünü belirten Prof. Dr. İbrahim Ortaş, ısınmayla birlikte toprak neminin/suyun buharlaşması sonucu toprağın kuruduğunu söyledi. İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgesi başta olmak üzere birçok bölgenin hala yağış almadığını hatırlatan Ortaş, şöyle konuştu:

"Buralarda son bahar mevsimlerde en azından birkaç gün yağış olurdu ve toprakta belli bir nem düzeyini oluştururdu. Çiftçiler de kışlık buğday ekimlerini toprakta tutulan bu nem sayesinde yapardı. Şuanda Adana'nın kuzeyinde Toros Dağları'nın eteklerinde yağışların az düştüğü bölgelerde insanlar üretim yapamıyorlar. Etek arazilere toprak kuru olduğu için çiftçiler toprağı işlemekte zorlandıklarını belirtiyorlar. Diyelim ki çiftçi bölgede ayçiçeği ekiyor, 100 kilo üretim alamıyor, buğday ekiyor, 200 kilo üretim alamıyor. Verim düşüyor çünkü toprakta su yok, bitkilerin köklerinin geliştiği derinlikte toprakta suyu tutacak kadar toprak tekstürü ve toprakların organik maddeleri beklenenin çok altında eksik görülüyor. Bunun yanında yarın bir gün Toros Dağları'na kar yağmazsa, yağmur yağmazsa, o sular gelip barajları doldurmazsa ileride Çukurova ovasındaki tarla ve bahçe tarımının sulamalarını da yapamayabiliriz."

TÜRKİYE TOPRAKLARINDA EROZYON TEHLİKESİ

Toprakta su olmadığında, insanların beslendiği bütün gıdaların temeli olan bitkilerin de gelişemeyeceğini söyleyen Prof. Dr. İbrahim Ortaş, bu durum gıda güvencesi güvenliğinin olmadığı anlamına geliyor. Yerli yağışın olmaması veya Sulamanın yapılmaması durumunda önce  toprağın sonra bitkilerin zarar gördüğünü vurgulayarak, "Bitki kökleri topraktaki taneleri bir arada tutarak bizim Anadolu'daki insanlarımızın kullandığı dilde 'kesekler' oluşuyor. Bu kesekler oldukça önemli çünkü su ve rüzgâr erozyonuna karşı toprağı yerinde koruyarak tutuyor. Bitkiler, çıkarmış olduğu kök salgıları yanı sıra bitkilerin toprağa karışan yaprakları, dalları, kökleri toprakta ayrışarak toprağın organik maddesi değimiz çok önemli bir kısmını oluşturuyor. Organik madde toprak suyu tutan, bitkiyi beleyen, toprağı koruyan en önemli dinamik motordur toprak için. Eğer biz toprakta belirli bir oranda % 2-3 düzeyinde organik madde tutamazsak toprak yapıları/agregatlar halk dili ile kesekler gevşeyerek rüzgâr ve su erozyonuna açık hale gelirler. Genelde Türkiye’nin bulunduğu jeolojik yapı, iklim durumu nedeniyle toprak organik maddesi çok çabuk ayrışmakta ve atmosfere CO2 olarak salınmaktadır. Bu nedenlerden dolayı Türkiye topraklarının yüzde 75'i rüzgâr ve su erozyonuna açık bir halde bulunmaktadır" diye konuştu.

ÇÖLLEŞME DE BERABERİNDE GELİYOR

Erozyon tehlikesinin yanı sıra toprak kuruduğu zaman çölleşme denilen kavramın oluştuğunu anlatan Prof. Dr. Ortaş, şu uyarılarda bulundu:

"İklim ve toprak bilimcilerinin, bizlerin öngörüsü; önümüzdeki 50 ila 100 yılda Anadolu'nun birçok alanı da çölleşecektir. Bu durum bugün dünyanın en çok kafa yorduğu ve uğraştığı evrensel bir sorun durumundadır. Son yıllarda Dünyanın bir çok önemli kentinde toplantı üstüne toplantılar yapılıyor ki iklim değişimlerinin etkisini azaltmak ve kuraklığı yavaşlatalım diye. Ancak petrol ve kömür üreten ülkeler enerjinin olduğu gibi petrol ve kömürden sağlanmasını istiyorlar. Gelişmiş ülkeler daha az enerji kullanımına yanaşmadıkları için atmosfere salınan CO2 miktarı yıldan yaklaşık 2 ppm (litrede mg) artmaktadır. Bu durum küresel ısınmayı tetiklemektedir. Endüstriyel tarımın yerine Avrupa Birliği'nin yakın zamanda ortaya koydukları temel dönüşüm felsefesi olan ve uygulamaya koyacakları 'Yeşil Mutabakat' dedikleri atmosferde olması gerekenin çok üzerindeki karbondioksiti yeniden bitkiye ve toprağa bağlamak (aşağı çekmek) böylece dünyanın daha az ısınmasını sağlayacak tedbirleri AB’nin temel gelişme stratejisi olarak benimsedi. Bizim de ülke olarak yeşil mutabakat anlaşmasına dahil olmamız, ülkemizin kalkınma stratejilerini düşük karbon salımına uyarlamamız gerekiyor.. Yeniden doğanın yasalarına, mekanizmalarına uygun bir üretim sistemine geçmemiz lazım."  Yoksa hepimizin yaşamı, beslenmesi ve sürdürebilirliği bu alamda tehlikede diyebiliriz. (DHA)