TÜRKİYE’DE BİLİM YAPILABİLİYOR MU?

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, iortas@cu.edu.tr

    Prof. Dr. Bahattin Baysal (CBT Sayı 1005) sayısında "Üniversite Sorunları: Vurun Abalıya" başlıklı yazısında benim zaman zaman e-posta aracılığı ile paylaştığım yazılarımda ağırlıklı olarak; üniversitelerimizin arzulanan bilim ortamını sağlayamadığını, bunun sorumlusu olarak başta siyasiler olmak üzere buraları şu veya bu şekilde yöneten akademisyenleri sorumlu görmemden rahatsız olduğunu ve bir yazımda "Türkiye'de Bilim Yapılmıyor" yargısını çıkararak durumu kaosa sürükleyen yaklaşımlar içinde olduğumu belirtiyor.

Sayın hocam; kızdığı kişilere adeta "sen kaç kuruşluk adamsın" dercesine "benim şu kadar senin 7 veya 14 tane yayının var, senin konuşma hakkın yok" demeye gelen ifadeler kullanıyor. "Ben senden daha çok yayına sahibim, sen çapın kadar konuş" dersek, yarın bir başkası çıkar "ben senden daha fazla yayın yaptım sen konuşma" der. Yada batıdan bir üniversite çıkar: "Siz kimsiniz?" der. Bunun bir mantığı da yok, kimseye faydası da yok.

“Arkadaş, sizin bilim yapmamanız için elinizi kolunuzu bağlayan mı var” diyor hoca. EVET VAR HOCAM. Uluslararası kongrelere katılamıyoruz, bilimsel makalelerimin yazışma ve posta ücretlerini karşılanamıyor. Ar-Gör yok, teknik personel yok, alt yapı sorunları ortada. Bilim yapmanın başlı başına bir felsefi tartışma ortamı işi olduğunu siz de kabul edersiniz sanırım. Bu ülkenin ilk, orta ve yüksek eğitim sisteminin çalışmadığı ve arzulanan öğrenme ortamının yaratılamadığı, üniversitelerin evrensel anlamda birer bilim sanat felsefe ortamı oluşturamadıkları aşikar. Bilim politikalarının olmaması nedeniyle üniversiteler vizyonsuz, misyonsuz ve hedefsiz okyanuslarda kürek çekmektedirler. Bu nedenden dolayı hiçbir üniversitemizde performansa dayalı verimlilik analizi yapılmıyor. Ders işleyişi ile ilgili hiçbir geri bildirim alınmıyor, eğitim öğretim öğretme merkezli ve ek ders anlayışı ile okul düzeyine indirgenmiş durumdadır.

Varsa yoksa yurtdışı yayın yönünden ilerliyoruz. Türkiye endeksli yayın sıralamasında 20 sırada. Çok güzel, ancak bilime olan katkımız % 1 çıvarında. Bir birimizi kandırmayalım. İstisnalar dışında, akademik aşama yapmanın ötesinde bilimsel makale yayınlanamıyor. Akademik aşamaya endeksli yayın anlayışı bilim ettiğini artık zorlar duruma gelmiştir.

Türkiye'de bilim yapılıyor mu? sorusunu yeniden açıklamak, bilim, felsefe ve sanat yapılabilmesini ölçebilmemiz için her şeyden önce ölçütlerimiz olması uygun olacaktır. Bu ölçütler arasında ilk aklıma gelenler; a.Yayın sayısı, b.Yayınlara atıf sayısı, c.Yayınların teknolojiye dönüşmesi, d.Patent sayısı, e.Yetiştirilen öğrenci sayısı, f.Bilim kişilerinin toplumu aydınlatma düzeyi, g.Yayınlanan kitap ve diğer yayınlar toplamı, h.Düzenlenen konferanslar vb. etkinlikler düzeyi, i.Yetiştirdiği öğrencilerin uluslararası alanda iş bulma şansı, j.Bilimsel buluşların ve araştırmalarla toplumsal sorunların çözülmesi ve kalkınma arasındaki ilişki.

Hepsinden önemlisi sayın Baysal tarafından "töre" olarak adlandırılan ancak doğrusu üniversite ortamı ve geleneğinin hızla kaybolduğu görülüyor. Bugün üniversitelerde başlıca değer; okumak, bilimsel makale üretmek, yeni bir düşünce oluşturmak değil, aksine idari bir kadroya gelmek, bir komisyona seçilmek, yöneticilerin etrafından küçük çıkarları için pervane olmak, lojmana girmek, asistan kadrosu almak. Bunun nedeni de maalesef bilim ve düşünce yerine "adama ve güce" oynamak ve bunların yarattığı zincirleme bozunumlardır. Bugün artık çok az istisna dışında, kimi yönetim kadrolarınca, eğitim ve bilim kurumları küçük birer padişahlık zihniyetiyle yönetiliyor: Bilim kurumları akıldan, bilimden ve eleştirel düşünceden uzaklaşmış birer belediye gibi yönetiliyor. Ben de bu ülkenin içine sürüklendiği sürecin bir yansıması olan her bir yanlışı, yaşım ve bilgimin müsaade ettiği günden bu yana, akıl ve deneyimlere dayalı olarak anlatmaya çalışıyorum. Üniversiteleri ortaokula dönüştüren hiçbir süreci alkışlamadım. Hatta sizin yaşınızdaki hocalarıma, eski rektörlerime "neden YÖK'e karşı çıkmadıklarını, neden bilim kuruluşlarını savunmadıklarını" soruyorum. 

Sayın hocam diğer yandan da “Tarım Fakültesi” ve “Toprağa atılan bazı gübreler” diyerek çalıştığım bilimsel alanı küçümsüyor. Yaşam bir bütündür ve her alan bilimsel olarak çalışmaya değer niteliktedir. Sonuçta sebebini tek tek tartışabiliriz ama eğer soru "Türkiye'de bilim yapılabiliyor mu?" ise, yanıtı pek parlak bulunmuyor. Sorumlularını ise ülke ve üniversite üst yönetimlerinden başlayarak tek tek ortaya koymamız gerekiyor.