Bütün bu nedenlerden dolayı Türkiye teknolojik gelişmenin ve kalkınmanın lokomotifi durumuna kavuşamamaktadır.

Türkiye'nin acilen bir ulusal bilim ve teknoloji politikasını geliştirmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Ulusal politikanın bütünsellik içinde yürütülmesi için ciddi bir bilinçlendirme çalışmasının yapılması gerekmektedir.

1983 yılında Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının GSMH’daki payının % 0,2 -0,3 düzeyindeyken, 2000’li yılarda yüzde 0.6 düzeyine çıkarılmıştı. Aynı dönemde  10.000 kişiye düşen araştırmacı sayısının 4,2 den 2010’lı yıllarda 10 bin kişide 15 araştırmacı hedefleyen Türkiye, ancak 10 bin kişide 11 araştırmacı oranını yakalayabildi. Yunanistan’da ise 10 bin kişiye 45 araştırmacı düşüyor. OECD raporuna göre her bin kişiye, Türkiye’de 1.1, Yunanistan’da 3.8, AB’de 5.8, ABD’de 8.6, Japonya’da ise 9.7 bilim adamı düşüyor. Bu durum ülkemizin bilime ve bilim insanına istenilen düzeyde destek vermediğini gösteriyor.

Ülkemiz2008 Eğitim Bütçesinin, önümüzdeki yıl eğitimin niteliğini yükseltmek adına tabloda görülüğü üzere halen istenilen düzeyin çok gerisinde bir katkıyı eğitime ayırarak geleceğe ilişkinde ciddi bir umut vermemektedir.

Türkiye’de Bütçeden Yükseköğretime Ayrılan Pay ve Milli Gelire Oranı

Bu gün 2008 yılı itibari ile Türkiye’nin yılda yükseköğretime kamu kaynaklarından ayrılan payın, öğrenci sayısındaki artışa paralel olarak yükselmediği ve istikrarsız bir seyir izlediği bilinmektedir. Son verilere göre,yükseköğretime ayırabildiği kaynak, Gayri Safi Milli Hâsıla(GSMH)’nın yüzde 1,02’si kadardır. Bunun da yaklaşık olarak toplam bütçe içerisindeki payı yüzde 3,29 olmaktadır. 2008 yılı iti barı ile dünyada ilk 500 üniversiteye giren ülkelerde bu değer daha yüksek olduğu görülmektedir. ABD’de 330 milyar dolar. AB’de 230 milyar dolar. Japonya’da 130 milyar dolar. Çin’de 136 milyar dolar.  Finlandiya’da 7,5 milyar dolardır.

Tabloda görülüğü üzere GSMH içinde Yüksek öğretime ayrılan pay son on yılda %0.86 dan %1.02 düzeyine çıkabilmiştir. Aslında dünyada bilim atom hızı ile ilerlerken ülkemizde halen yerinde sayar konumda bulunmaktayız adeta.

Yükseköğretim bütçesinin yeni açılan üniversiteler de dikkate alındığında ne denli yetersi olduğu görülecektir. Doğal olarak bu arada artan öğrenci sayısı ve diğer talepler göz önüne alındığında ülkemizin üniversite ve eğitime istenilen desteği sağlamadığı görülecektir.

Eğitim Kademelerine Göre Öğrenci Başına Yapılan Harcama (ABD Doları)

Kaynak: OECD Bir Bakışta Eğitim 2007 Raporu, Sayfa: 186.

Türkiye Beyin Göçüne Önemli Derecede Katkıda Bulunan Ülkeler Arasında Yer Almaktadır

Tabii Türkiye'nin nitelikli insan gücü yetiştirme konusunda da ciddi ve disiplinli bir politika geliştirmesi gerekiyor. Eğitim ve bilim politikası, nitelikli öğretim üyesi ve öğretmen yetiştirmeyi ve nitelikli insan gücü için elzemdir. Teknoloji ve inovasyon ancak ninelikli insan ile sağlanabilir. Diğer taraftan Türkiye ciddi anlamda beyin göçü veren bir ülke konumundadır.  İyi eğitim gören her 100 kişiden 59’unu elimizden kaçırdığımızı gözler önüne seren Ankara Ticaret Odası (ATO)’nın hazırladığı “Türk Beyin Gurbetçileri” raporuna göre Türkiye, beyin göçü en fazla olan 32 ülke içinde 24’üncü, yurt dışına en çok öğrenci gönderen ülkeler arasında ise 11’inci sırada yer alıyoruz. Doğal olarak ülkemiz nitelikli beyinlerini erozyona uğrattıkları için yaratıcılık ve patent elde etme oranı da düşük düzeyde gerçekleşmektedir. Buna karşın yurt dışına göçen beyinlerimiz de ilgili ülkelerin milli ekonomilerine katkıda bulunmaktadırlar.

Türkiye Yayın Durumu

Türkiye 1990 sonrası yakaladığı bilimsel makale üretim hızı 2005 yılları sonrası 18-20 sıralarda devam etmektedir. Türkiye benzer nüfusa sahip yaklaşık 80 milyon nüfuslu Almanya'da 2005 yılında 257 000 araştırıcıya sahipken, aynı dönemde tam zamanlı araştırmacı sayısı Türkiye'de ise 25 000 civarındadır. Aynı ülkenin AR-GE harcamaları ise Almanya’da 56 milyar dolar iken Türkiye'de ise 2.6 milyar dolar düzeyde.  

Ülkemizde kişi başına AR-GE harcamaları ülkemizde 40 dolar çıvarında olmasına karşı Yunanistan'da bu değer 100 dolar düzeyinde.

Ülkelerin bilimsel aktivitelerinin ölçülmesinin birçok yolunun başında en etkili olanı bilimsel makale sayıları, patent ve teknoloji üretiminin ölçülmesi gelmektedir. Bilimsel aktiviteyi ölçmenin en etkili yolu olan uluslararası kabul gören makale veritabanları çoğunlukla ISI (Institute of Scientific Information) indeksleri sıralaması ve yayınların atıf alması önemli ölçüt olarak kabul görmektedir. Türkiye 1990'da 43 sıradayken 2002 yılında 22 sıraya ve bugün 18 sırada yer almaktadır. Her zamanki gibi ABD, İngiltere, Japonya, Almanya, Fransa, Kanada, Çin, İtalya, İspanya ve Avustralya sırasıyla ilk 10'daki ülkeler olarak, dünyada üretilen toplam yayının  yüzde 70'ni üretmektedirler. Türkiye bu bağlamda dünyada hızlı bir şeklide bilimsel makale üretme potansiyeline sahip olan ülkeler arasında yer almaktadır. Bunun nedenleri arasında çok sayıda genç araştırıcının yurtdışında eğitme alması, Türkiye Cumhuriyeti devletlerinden gelen bilim insanları ve Bilim insanlarımızın yabancılar ile işbirlikteliliklerinin önemli katkısı bulunmaktadır. 2002 itibariyle Türkiye kaynaklı makalelerin 1.014'ü AB ülkeleri ile 753'ü ise ABD ve Kanadalı bilim insanları ile ortak olarak yayınlanmıştır.

Türkiye'ye üretilen makalelerin genel dağılımı ağırlıklı olarak %32 ile Ankara, sırası ile %23 ile İstanbul ve %8 ile İzmir takip etmektedir. Yayınların yıllara göre bir miktar değişim gösterse de tüm yayınların %50 civarı sağlık bilimleri, %25 kadarı temel bilimler, %20 si mühendislik bilimleri ve % 5'i si ise tarım ormancılık kaynaklıdır.

Ağırlıklı olarak akademik aşamaya yönelik yapılan çalışmaların önemli Kısmı üniversitelerde geriye kalanı Ar-Ge faaliyeleri, Araştırma Enstitüleri ve TÜBİTAK gibi kurumaların üretimine dayanmaktadır.

Üniversiteler içinde devlet üniversiteleri toplamının %90'nından fazlasını yaparak %6-8’i kadarı da vakıf üniversiteleri tarafından sağlanmaktadır.

Türkiye Üniversitelerinin Dünyadaki Yeri

  Son yıllarda dünyanın pek çok bölgesinde ve ülkesinde, yükseköğretimde reform çalışmaları çerçevesinde bilgi ve yetişmiş insan gücünün önemi iyiden iyiye benimsenmiş durumdadır. Artık orduların esas gücü nitelikli insan sayısı ile belirtilmektedir. Bu bağlamda dünyadaki rekabet alanı bir anda üniversiteler ve onarlın yetiştirdiği insan gücüne yönelmiş durumdadır. Dünyada ilk on veya ilk yüz, hatta ilk beş yüz üniversitenin içinde yer alma çabası üniversiteleri bir yarışa sokmuş ve neredeyse devletler ve üniversiteler için bir saygınlık konusu haline gelmiştir.

  Şhangay’daki Jion Tong Üniversitesi, Haziran 2008 ayında, yayınladığı “En iyi Üniversiteler” araştırması yeniden tartışmayı alevlendirdi. Bir Şhangay Listesi klasiği olan bu kıyaslamada dünyanın en iyi üniversiteleri genel değerlendirilmenin yanında, doğa bilimleri ve matematik, tarım, bilişim ve mühendislik, sosyal bilimler, tıp ve eczacılık olmak üzere beş ayrı dalda da mercek altına almış ve değerlendirme buna göre sıralandı.

  Bu sıralamaya göre, ilk 500’ e giren üniversitelerin 167’si ABD’de, Latin Amerika Ülkelerinde 29,  İngiltere’de 43,  Almanya’da 40, Fransa’da 21,  Japonya’da 32, İtalya’da 23,  İspanya’da 9, İrlanda’da 4, Finlandiya’ 4,  Güney Afrika’da 4,  İsrail’de 4, Mısır’da 1 olarak sıralanmaktadır.  Bu listede, 2007 yılında 472’inci sırada yer alan İstanbul Üniversitesi bu yıl ancak 471’inci sırada sonlarda yer alabildi.

  2009 yılında “Cybermetrics Lab” tarafından yayınlanan başka bir sıralamada ise Türkiye 2008 yılında dünyada 30’uncu sırada iken 2009 yılında bir basamak gerileyerek 31’inci sırada yer verilmiştir.

  Bu sıralamaya göre, Dünyanın 500 üniversitesi arasında ODTÜ 428, Bilkent Üniversitesi 430, ve Boğaziçi Üniversitesi 489 ‘uncu sırada yer aldı.  Keza Türkiye Üniversitelerinden;  Ankara Üniversitesi 733, İTÜ 812, Hacettepe Üniversitesi 852, Ege Üniversitesi 960’ıncı sıralarda yer alıyorlar. Başka diğer sıralamalar bakıldığında gerçek şu ki ülkemiz dünyadaki ağırlığına yakışır bir konumda değildir.

Bilimsel makale üretim kapasitemiz ve kalite sorunu

Ülkemiz

1980 yılında yıllık 250 bilimsel yayınla dünya 45.si iken, 2000 yılında 5240 yayınla 25. sıraya yükselmiş ve 2001 yılında ise 6393 ile % 18’lik artış sağlamıştır. 1981-2007 Yılları arasındaki toplam bilimsel makale üretim potansiyeli (ULAKBİM_TÜBİTAK)

Türkiye Temel Bilimlere Önem Vermemektedir

Türkiye temel bilimlere en az önem veren ülkeler arasında yer almaktadır. Matematik ve fen okuryazarlığı son derece düşüktür. Bilimsel yayınlarda kimya bilimi dışındaki alanlarda son derece yetersiz bir düzeyde olduğu görülüyor. Fen Liseleri bu bağlamda ülkenin nitelikli bilim insanı yetiştirmek için kurulmuştu. Ancak bugün ne yazık ki amacından şaşmış ve ülkemiz fen fakülteleri mezunları iş bulamadığı için ilgi görmeyen bir konumda bulunmaktadırlar.

Bilimsel Yayınlarda İçerik Sorunu Yaşıyoruz.

Bilimsel makale üretmede 18-20 sıralarda bulunuyoruz. Dünya bilimsel yayınlara katkımız %0.9-1 arasında 25 ülke içinde en düşük olan ülkeyiz. Ancak bilimsel atıflarda 36-44. Sıralarda dolaşıyoruz.

Türkiye teknolojik olarak istenilen ölçüde üretim yapmazken, teknolojinin veya bilimsel araştırmanın ürünü olan bilimsel makalede dünyayı kıskandıracak düzeyde bilimsel makale üretmektedir. Yalnızca 2008 yılı itibarı ile dünyaya literatüründe makale, reviev, kitap bölümü ve kongre çıktısı olarak 24.764 tarana yayın yapmıştır.

Temel Sorun Özerkliğin Olmasıdır

  Avrupa Üniversiteler Birliğine bağlı 46 ülkeden 800’ü aşkın Üniversitenin üye olduğu Birliğin raporuna göre bir yükseköğretim kurumunun kendisinden beklenilen misyonu yerine getirebilmesinin ön koşulu olarak “Üniversite özerkliği”ni gösteriyor. Ancak ne yazık ki ülkemiz halen 2547 sayılı YÖK yasası ile kısmı özerklik ile yönetilebilmektedir.

Üniversitelerde Özerklik Kriteri ve Ülkeler Arasında Karşılaştırma. 2:Tam, 1: Kısmi, 0: Yok,

Kaynak: OECD, Education Policy Analysis 2003

Bilim Yayın Sayısı İle Değil Bilim Felsefesi ve Politikası ile Yapılır

Bugün bu ülkede bilim yapmanın salt makale yapmakla sınırlı olamayacağının bilincindeyim. Bilim yapmanın başlı başına bir felsefi tartışma ortamı işi olduğunu siz de kabul edersiniz sanırım. Bu ülkenin ilk, orta ve yüksek eğitim sisteminin çalışmadığı ve arzulanan öğrenme ortamının yaratılamadığı, üniversitelerin evrensel anlamda birer bilim sanat felsefe ortamı oluşturamadıkları aşikar. Bugün ülkemizdeki üniversitelerin olayları ve olguları felsefi boyutta tartışacak eksenden yoksun olduğunu hep berabere yaşayarak görüyoruz.

Bilim politikalarının olmaması ve yanlış yönetilmeleri nedeniyle üniversiteler vizyonsuz, misyonsuz ve hedefsiz okyanuslarda kürek çekmektedirler. Bu nedenden dolayı hiçbir üniversitemizde performansa dayalı verimlilik analizi yapılmıyor. Ders işleyişi ile ilgili hiçbir geri bildirim alınmıyor, eğitim öğretim öğretme merkezli ve ek ders anlayışı ile okul düzeyine indirgenmiş durumdadır.

Üniversiteleriniz bilim politikalarının olmadığını, buna bağlı olarak akademik kadrolarını doğru olarak sağlayamadıkları artık hepimizin bilgisi dahilindendir. Üniversitelerin fidanlıkları olan araştırma görevlilerinin doğru dürüst en iyiler arasında alamadığımız bir durumda ne tür bir bilimsel başarı ve kalite bekleyebiliriz.

Öneri:

•  Bilim ve teknoloji bakanlığını kurulmalı

•  Ülkemizin kendisine yakışır ağırlıkta bir bilim politikası oluşturulmalıdır.

•  Bilim ve araştırmaya ayrılan GSMH %2 düzeyine çıkarılmalı

•  Anayasanın 130 ve 131. YÖK Madenleri değiştirilmeli özerklik açıkça belirtilmeli

•  Ülkenin birinci önceliği eğitim ve bilim olmalı

•  Eğitim probleme dayalı olarak yaparak öğrenme eksenine kaydırılmalıdır