ÜNİVERSİTELERİN ÖĞRENCİ AFFI

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Bugün dünyanın hemen her yerinde zorunlu telem eğitimin dışında yapılan ve bir meslek edinmeye yönelik çalışmada öğrencinin yeteneğe ve bilgisi ekseninde yürütülmektedir. Tabii doğal olarak bir şeyin temelden anlaşılması için zorunlu alınması gerekli dersler bulunmakta, ayrıca ileri düzeyde derslerin tam olarak anlaşılmaması durumunda meleğin yeterince icra edilmediği bilinmektedir. Hepimiz için, geleceğimiz için üniversitede kazanılacak mesleğin çalışmadan, yorulmadan hak edilmemesi gerekir. Hak etmeyenle hak eden aynı derecede değer görürse o zaman ne adalet sağlanır ne de hak ve hukuk. Ancak bizim gibi plansız büyüyen ve gelişen toplumlarda ihtiyaç alanları dikkate alınmadan herkesin neredeyse geleceğinizi siz kendiniz belirleyin dendiği bir ortamda insanlar yaşamlarını rahat sürdürebilme kapısı olarak üniversiteyi görmektedirler. Gerçek anlamda ilkokuldan itibaren çocuğun yeteneğine göre yönlendirme yapılamamış, herkes aynı cenderede lise sona kadar aynı ortamda üniversite sınavına hazırlanmaktadır. Üniversitelerin kapasitesi, kadrosu ve yarattığı bilim ve teknoloji olanakları ortada. Üniversiteye girme yaşına gelmiş her yıl 2 milyon genç 200 bin kişilik üniversite kontenjanı için dershane yarışına sürüklenmektedirler. Parası olup iyi dershaneye gidebilen belirli bir puan alarak kayıt yaptırıyor, kayıt yaptıramayanlar yine parasına göre özel üniversiteye veya yurtdışında üçüncü derecede üniversiteye gitme yolu aramaktadırlar. Ancak şunu bilmeliyiz herkes üniversiteyi bitirmek zorunda değil.

Sorun Öğrencinin yeteneğine göre tercih yapamamasından kaynaklanıyor.

Batıda bilindiği gibi bizdeki ÖSS sınavından farklı sınavlarda belirli bir puanı alan öğrenciler eğilimleri ve yetenekleri doğrultusunda üniversiteler ile görüşüp kayıt yaptırılır. Eğitim sitemindeki rehberlik eksikliği yanında ailelerin çocuklarının bütün dinamiklerini ve güzellikleri dikkate almadan yarışa sürüklemeleri sonucu istenmeyen alanların tercih edilmesi basarsızlığa ittiği görülüyor. Çok başarılı öğrencinin yeteneği ve arzusuna uygun olmayan popüler meslek seçimi yanında başarılı olup da istediği alana giremeyen öğrencinin yeniden sınava hazırlanması da başarı grafiğini düşürmektedir. Bugün ÖSS sınavında sorulan sorular kişinin yeteneğini ayrıt etmeye değil daha çok ezber bilgiye dayalıdır. Alınan puan türü çok seçici olmadığı için öğrenci tercihlerine yardımcı olacak nitelikte değildir. Örneğin matematik sorularını ağırlıklı olarak çözerek fen puanı yüksek bir öğrenci ister tıp, isterse de mühendisliğe gidebilmektedir. Temel fizik kurallarını bilmeden mühendis olunur mu? Ayrıca perspektif ve teknik resim yeteneği olmayan kişinin mühendislik ya da mimarlık eğitiminde başarılı olması beklenir mi? Veya temel biyoloji kurallarını, insan kaynakları, psikoloji ve felsefe bilmeyen veya bu konularda yeteneği olmayan bir insan nasıl tıpta başarılı olacak diye düşünülmüyor. Bu şekilde yeteneği olmayan öğrenci dersi geçemediği zamanda kıyamet koparılmaya çalışılmaktadır. Bu işten kurtulmanın yolu, maalesef siyasiler birilerinin baskısı ile aralıklarla öğrenci afları çıkarmaktadırlar. Belki iyi niyetle ve insani nedenlerle yüz binleri aşan yükseköğretim öğrencilerini yeniden eğitime kavuşturmak doğru bir davranış olarak düşünülebilir, ancak diğer taraftan çalışan, didinen öğrencilerin şevkinin kırıldığını, gece geç vakitlere kadar sınav kâğıdı okuyan öğretim üyesinin “herkesin hak ettiği notu versem ne olur vermesem ne olur” dedirten noktaya getirilmemelidir. Diğer taraftan eksik bilgi ile mezun edilecek bir diplomalının sahip olduğu yetki ve olanaklarla kullandığı yetkilerin insana ve doğaya verdiği zarardan da bizler sorumluyuz. Burada doğal olarak bir etik sorunu ortaya çıkmaktadır. “Yarım doktor candan eder”, ifadesi çok doğru bir ifadedir. İnsan sağlığını ve güvenliğini ilgilendirmeyen işlerde çalışmadıkça sorun değil, ancak sorumluluk aldığı yerde sorun yaşanacaksa, o zaman bu işten hepimiz sorumluyuz.

Suçlu Kim? Öğrenci mi Siste mi?

Bundan önce yanılmıyorsam 2000 yılında bir af çıkmıştı; şimdi de yeni bir af gündemde. Şimdilik üniversitelerden çeşitli nedenlerle ilişiği kesilen toplam öğrenci sayısının 224 bin olduğu belirtiliyor. Ancak bu kadar öğrencinin başarısızlığı da gerçekten derinlemesine ülkemizin gelecekte yetişmiş insan kaynakları bakımından sorgulanmalıdır. Çok merak edilen bir soru, siyasilerimiz böyle bir öneriyi oluştururken üniversitelere hiç sorarlar mı? Sorun nedir, neden bu öğrenciler başarısız? Buna yönelik bir araştırma yapılmakta mıdır? Sorun ekonomik sebep mi, ideolojik mi yoksa üniversitelerin uygulamalarından mı kaynaklanıyor? Bilmiyorum. Hangi üniversitemizde daha çok öğrencinin kaydı silinmiş, fakülteler düzeyinde bir farklılık var mı, öğretim üyeleri arasında bir farklılık var mı? Daha önceki aflardan yararlanıp üniversiteye dönenler arasındaki başarı oranı nedir? Bunlar bilinmiyor. Sadece 11 Şubat 2005 tarihinde basına yansıyan bilgilere göre bugüne kadar yapılan afla dönen öğrencilerin başarı oranı % 10. O zaman bu af niye? Yoksa söylendiği gibi yalnızca türban taktıkları için üniversiteye alınmadıkları için kaydı silinen öğrencileri mi af etmektir. Bu arada diğerleri de bunda mı faydalanıyorlar.

Aflar Caydırıcı Değil

“Af etmek büyüklere mahsustur” diye sık kullandığımız bir geleneksel ifademiz var. Bazen büyükler ile küçükler arasındaki anlaşmazlıkta işe yaramıyor değil, ancak her zaman af işe yarıyor mu bilmem. Ancak yasalara göre yapılan yanlışı cezalandırmazsanız caydırıcılık yaratamazsınız ve zamanla laçkalaşan sistemde kimseyi tutamazsınız. Publilius Syrus derki “sık sık affetmekle aptalı ahlaksız edersin”.Yapılacak şey, herkesi hak ettiği kadar değerlendirmek gerekir. Hak etmeden birilerini bir yerlere getirdiğimizde başımıza gelecekler belli. Belirli bir başarıyı yakalamak için ise mutlaka işin ciddiye alınması gerekir. Ancak adaletin sağlanması, haklının haksızdan ayırt edilmesi, insanın güven içinde yaşaması, çalışarak farklı olduğunu bilmesi içinde hata yapana ve suç işleyene karşı da bir duruş göstermesi gerekir. Aksi takdirde kimseye güven veremezseniz ve kimse de sizi dinlemez. Bugün toplumun adalete olan güveninin zedelenmesi sonucu artan mafya benzeri girişimler kendiliğinden ortaya çıkmamıştır.

Bazen insana bir şans tanımak gerekir, ancak her şeyin bir bedeli olduğunu da insanların bilmesi gerekir. Bunun da aralıklarla hissettirilip kişinin yaşamsal yol haritasını kendisinin oluşturması faydalı olacaktır. Af önerisi yapılırken vekillerimizin bu konuyu da dikkate almaları gerekir. “Kendisi” olmamış, öz güveni olmayan, sürekli başkasının sırtında kambur olmuş birinin sürekli korunması kişiye iyilik değil kötülük yapmak olduğu bilinmelidir.

Af Yasası Değil, Çağdaş Yeni Bir Yüksek öğretim Yasası Hazırlamak gerekir

Ülkemizin AB’ye mevcut eğitim sistemi ve insan kaynakları ile girmesi zor görünüyor. Muasır medeniyetler seviyesine çıkmak için af vs gibi konularla uğraşıp seviyeyi düşürmektense daha köklü bir Yükseköğretim Yasasının çıkarılması daha gerçekçi olacaktır. Yüce meclisin öğrenci aflarıyla değil de sistemi iyileştirici mekanizmalar üzerinde çalışması ülkemizin hayrına olacaktır. Bu arada hoşuma giden, Kant'ın "Böcek olmayı kabul edenler, ayaklar altında kalmaktan ve ezilmekten yakınmamalıdırlar" sözü bana bu bağlamda anlamlı geliyor. Geleceğimizi ciddi ölçüleri belirlemiş sistematik bir yaşam biçimi ve iyi yetişmiş nitelikli insanlarla mı, yoksa kimin ne yaptığı belli olmayan feodal bir yapı ile günü kurtarmaya mı çalışacağız? Her toplum hak ettiği şekilde yönetilir özdeyişinden esinlenerek daha iyi koşullarda yurttaşlık bilinci içinden ulusal değerlerden evrensel değerlere geçişi sağlayacak yönetimlere layik bir toplumuz. Bunun ilk yolu çağdaş bir eğitim modelinden geçmektedir. Ülke olarak her türlü önyargıdan uzak, ülkemize yakışır bir yüksek öğretim modeli oluşturmamız artık kaçınılmaz görünmektedir. Bu bir zorunluluktur, bu konuda daha fazla vakit kaybedilmemelidir.