Bilgi Çağında Türkiye Üniversitelerin Sorunları
Bilgi Çağında Türkiye Üniversitelerin Sorunları
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ
Ç.Ü. Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü, e-posta: asportas@mail.cu.edu.tr
İnsanın öğrenmek için soru sorması ile başlayan ve araştırarak geliştirdiği öğrenme olgusu, zaman içerisinde kurumsallaşmış bir uğraşı haline gelmiştir. Bu uğraşı ‘bilim’ olarak anılmakta, kısaca tarifi ve işlevi ise günlük yaşamımızda karşılaştığımız araç ve gereçlerin, yaratılmış teknolojinin uygulamaları sonucu bulunmuş, işlerimizi kolaylaştıran çevremizi daha iyi tanıyıp daha sağlıklı ve uzun ömürlü olmamız için olanaklar sağlayan uğraşıların toplamı olarak ifade edilmektedir. Bilginin veya bilimin insan ihtiyaçlarından doğması onun en önemli özelliklerinden biri olup, bu yönüyle bütün insanların ortak temasıdır. Bilmek ve bilgiye erişmek için verilen çabalar, belirli prensipleri ve disiplinli olmayı gerektirdiğinden, bilginin üretildiği ve üretilen bilginin aktarıldığı merkezler herkese hitap ettiği ve evrensel değeri nedeniyle üniversite ismini alarak bugün yaşamın anlaşılır kılınmasında öncü rol oynamaktadırlar. Bilim merkezleri, ‘üniversiteler’ yaşamı kolaylaştıran gözlem ve araştırmalarına dayanarak geliştirdikleri teknikleri bir sonraki kuşaklara aktarmak ve öğretmek zorunda oldukları için en üst eğitim kurum olarak ta tektirler. Bu anlamda üniversite eğitimi, bireyin çok yönlü olarak eğitilerek topluma kazandırılması sürecidir. Üniversitelerin öncü gücü olan bilim insanlarının görevi ise gözleyen, düşünen, araştıran, sorgulayan ve kuram geliştirerek bilinmeyeni bilinir hale getirip bütün bunlardan faydalanarak yaşamı kolaylaştırması için gerekli yöntem ve teknikleri geliştirmektir.
Bilginin artması ve yoğunlaşması hem bilim insanının hem de toplumun bilinç düzeyinin artırılmasını sağlarlar. Bu yolla daha sağlıklı düşünebilen, kültürlü bir toplum yaratılmış, sonuç olarak ta önemli bir toplumsal görevi her yönüyle yapmış olur. Bugün, çağdaş ülkeler sahip oldukları refah düzeyini ve yüksek hayat standartlarını bilimin sağladığı olanaklar sonucu kurulan üstyapı kurumlarının sağlıklı işlemesine borçludurlar.
2003 yılında yukarıda tarif edilen üniversite gerçeği ile ülkemiz üniversitelerinin gerçeğinin pek de uymadığı görülmektedir. Bugün üniversiteler kendisine yakışır şekilde etkin, sorun çözen ve saygın bir kurum olma yerine, kendi kendisi ile uğraşan, maddi gücü olmayan, öğretim üyelerinin bir kısmı ‘gözlerimi kaparım vazifemi yaparım’ veya ‘salla başını al maaşını’ niteliğindeki kendisine biçilen alanın dışına çıkamayan, felsefesi ve dünya görüşü daraltılmış bir konuma gelmiştir. Üniversitelerin tarihsel misyonuna bakıldığında; çağın önünü açması, sorunları doğru tespit etmesi ve yaşamı kolaylaştırması için uygun modeller oluşturması ile anılırlar. Aynı zamanda çözüm önerileri akla ve mantığa dayandığı için bazı görüşlere aykırı veya radikal olabilir. Aykırı düşünce, üniversiteliliğin ve bilginin kıvılcımıdır. Bu kıvılcım olmaksızın bilim ateşinin yanması ve ilerlemenin sağlanması mümkün değildir. En üst eğitim kurumu olarak üniversiteler, genç, fikir sahibi ve yüksek kapasiteli insanların bulunduğu ortamlarda değişik fikirlerin ve bakış açılarının doğması aykırı bulunmuş ve bir tür sindirme ile üniversiteler, fikirlerin tartışıldığı yerler olmaktan çıkarılıp doğru kabul edilen fikirlerin öğretildiği yerler olarak toplum nezdinde küçültülerek etkinliği düşürülmeye çalışılmıştır. Öğretim üyeleri ekonomik yönden yoksulluk sınırına getirmiş, zamanının büyük çoğunluğunu laboratuvar ve kütüphanede geçirmek yerine, geçinmek için ek iş aramayla geçirmeye başlamışlardır.
Üniversiteler bu veya benzeri bir çok nedenden dolayı, her yönüyle karaya oturmuş, hareket alanı sınırlandırılmış ve kaderine bırakılmış bir gemi misali andırmaktadır. Geminin veya gemilerin karaya oturmasına neden olan ve kendi izlenimlerimi yansıtan belli başlı sorunlar aşağıda sıralanmıştır.
1. Bilim Politikası ve Bilimsel Araştırma Programı Yetersizliği Sorunu
a: Amaç ve Hedef Oluşturmada Kısırlılık
Bugün Türkiye’de üniversitelerinin en ciddi sorunu geleceğe yönelik bilimsel program ve hedeflerinin olmaması olarak görülmüş ve bir çok sorunda bilimsel bakış açısının olmaması ile ilişkilendirilmiştir. Üniversitelerin ana bilim dalı düzeyinden başlayarak üst örgütü rektörlük makamına kadar geleceğe yönelik hedeflerden, projelerden ve stratejilerden yoksun bulunmaktadırlar. Mevcut durumda sınırlı sayıda kişi kendi inisiyatifince kendine problem olarak seçtiği konuda olanak bulduğu ölçüde görevini yerine getirmektedir. Toplumun en örgütlü ve vizyonu olması gereken kurumu halen bulundukları ortamda planı, projesi olmayan ve hangi misyona hizmet ettiğinin bilincinden yoksun okyanusta pusulasız yüzen bir gemiyi andırmaktadır. Gelişmiş batı üniversitelerinde uzun ve kısa vadeli projeksiyonlar çizilir ve aralıklarla bunların gerçekleşme durumları tespit edilir. Başarılı olan birimler ve kişiler ödüllendirilir; başarısızlar ise zamanla işini kaybetmekle yüz yüze kalırlar. Üniversiteler en alt biriminden en üst kuruluşuna kadar aralıklarla hedefler belirlemeli ve hedeflerin gerçekleşmesi ve öğretim üyelerinin yıllık faaliyetleri izlenmelidir. Bunun sonucu üniversitelerin verimlilik durumu da kısmen sağlanmış olacaktır. Kamu üniversiteler verimlilik yönünden özel üniversitelerin çok gerisinde kalırken, özel üniversiteler gerek kâr amaçlı veya gerek ideolojik amaçlı olsunlar vitrinlerini güçlendirmek için değişik kurumların ve üniversitelerin en verimli kişileri hızla yüksek ücretlerle bünyelerine alarak vitrinleri ile kendilerini kısa sürede kamuoyunun gündemine taşımayı başarmışlardır.
b: Statüko
Bugün üniversiteler çağın koşullarına göre hareket eden dinamik unsurlar olmak yerine mevcut statükoya bağlı yavaş hareket eden kurumlar haline gelmiştir. Duruma göre yeni enstitü, merkez ve eğitim programlarının açılması, araştırma guruplarının kurulması ve gerektiğinde kendilerini yenilemeleri son derece zor ve zaman alıcı olup statükoya uygun olarak yukarıdan halledilmektedir. Bu yönüyle bir çok dinamik unsur bu kadar zorlukla uğraşmayı göze alamamakta ve herkese nasıl davranırsa ben de öyle yaparım diyerek pasif bir konuma çekilmektedir.
c: Çeşitlilik
Üniversitelerin bir diğer ciddi sorunu da beyin fırtınasının oluşmasına olanak tanınmamasıdır. Farklı düşüncelerin oluşmaması, evrensellikten ismini alan üniversitelerde gerek yöneticiler ve gerekse yetkili ve etkili makamlar tarafından farklı düşünmeye hiç tahammül gösterilmemektedir. Üniversitelerin hiç birinde geleceğe yönelik fikirlerin geliştirildiği, tartışıldığı düşünme ve gelişme merkezlerinin oluşmadığı gözlenmektedir. Bu bağlamda öğretim üyelerinin görüşlerini yansıtacak bir basılı ve görsel yayın ortamı da bulunmamaktadır. Üniversite öğretim üyeler inin görüşleri hiç bir şekilde dışarıya veya yetkililere aktarılmamaktadır. Üniversitelerin en önemli özelliği yeni ve özgün düşünceye değer verilmesidir. Aykırı düşünmeyen hiç bir beyin bilimsel anlamda buluş yapması beklenilmemektedir.
d: Üniversiteler Hiyerarşi Sorunu
Farklı düşüncenin gelişememesinin bir nedeni de yaygın olan akademik hiyerarşinin kendisini üniversitenin her alanında hisetirmesidir. Genelde idari ve ekonomik konularda akademik hiyerarşi bütün dünyada dikkate alınarak yapılırken, bilimsel stratejilerin ve politikaların geliştirilmesinde ve projelerin değerlendirilmesinde ise bilimsel hiyerarşi ön plana çıkmaktadır. Ülkemizde ise yalnızca akademik hiyerarşi ön planda tutulduğu için konum olarak düşük düzeydeki araştırıcıların görüşleri çoğu zaman dikkate alınmamaktadır. Bölüm olanaklarından yaralanmada, asistan alımında ve benzeri konularda hiyerarşik öncelik sırası dikkate alındığı için ciddi rahatsızlıkların ortaya çıktığı da bir gerçektir.
e: Everensellik Sorunu
Üniversite personelinin (Öğretim üyesi ve öğrencisi) ve ortamının toplumsal sorunların kaynağı olarak görülmesi ve üniversite özerkliğinin kısmen kontrol altına alınmasından bu yana üniversiteler evrensellik boyutundan ulusal boyutta taşınmışlardır. Bunun sonucu öğretim üyeleri de evrensel boyuttaki sorun çözümü ve hipotez üretmek yerine, başka ülkelerden yapılan çalışmaları olanaklar ölçüsünde ülkemizde uyarlanabilirliği üzerine yönelmişlerdir. Bugüne kadar herhangi bir öğretim üyesinin uluslararası alanda başarı göstermemiş olması bu politikaların bir sonucu olsa gerektir. Fakat yurt dışında faaliyet gösteren Türkiye kökenli öğretim üyeleri ise uluslararası alanda daha başarılı olduğu sık sık duyulmaktadır.
f: Üniversitelerin Kayırmacılık Sorunu
Başarısı ve becerisi olamayan eş-dost ilişkisine dayalı personel politikası bugün üniversitelerin kalitesini önemli ölçüde zedelemektedir. Bazı üniversitelerde başta Ar. Gör. olmak üzere öğretim görevlisi ve elemanı alımında yakınların kollandığı sık sık şikayet konusu olmaktadır. Kendisine güvenemeyen, başka alanlarda yeteneğini sergileyemeyen kişiler yakınlarının şemsiyesi altında üniversitelerde kadroları işgal etmektedirler. Akademik yükselme yayın politikasına dayandığı için araştırmada hiç bir katkısı olmadığı halde yayına ismi yazılarak kolay yoldan akademik aşama yapmaktadırlar. Boğaziçi Üniversitesi ikinci dereceye kadar ki yakınların üniversiteye alınması konusunda örnek bir tutum sergilemiştir.
Yetenekli ve başarılı öğrencilerin akademik kadrolara alınmamsı geleceğe yönelik ciddi kaygıları beraberinde getirmektedir. Aynı zamanda gençlerin çalışması ve motivasyonu ciddi ölçüde aşağı çekilmekte ve kurum aleyhine bir güvensizlik yaratmaktadır. Bilginin değer olduğu her zaman kendisini hissettirmesi için bilen ile bilmeyenin mutlaka ayırt edilmesi gerekir.
g: Ara Elemanı ve Yardımcı Hizmetli Sınıfı Sorunu
Üniversitelerin bir diğer sorunu da yetişmiş ara eleman sorunudur. Bir taraftan binlerce işsiz üniversite mezunu bir taraftan laboratuvarlarda ve arazide ve hizmetli eleman bulma sorunu söz konusudur. Bir çok laboratuvarlar teknik eleman yetersizliği nedeniyle ya hocalar veya varsa yüksek lisans öğrencileri tarafından yönetilmektedir. Öğretim elemanının zamanının uygun olmadığı durumda da laboratuvarların kapısı kilitlenmektedir. Mevcut personel de verimsizdir ve günlük verimliliği 3 saati geçmemektedir.
Bilimsel stratejilerin oluşmadığı kurumlarda sorumlu öğretim üyesi belirli bir uğraşının içinde olmayınca personel de o ölçüde işi yavaşlatmakta ve bunların sonucu üniversitelerde bir disiplinsizlik ve verimsizlik had safhaya ulaşmaktadır.
Teknik personel yanında proje asistanlığı ve post-doktora mekanizması mutlaka işletilmeli ve her öğretim üyesi mutlaka proje yaparak laboratuarların ve araştırma merkezlerinin aktif olarak işlerliğini sağlaması gereklidir.
h: Yönetim sorunu
Üniversitelerin bir diğer sorunu yönetim sorunudur. Ülkemiz üniversiteleri halen üniversite yöneticilerini nasıl belirleyeceğini net olarak tespit etmiş değildir. Üniversite yönetimlerinin belirlenmesinde gerçek anlamda aşağıdan yukarıya nitelikli, kurumu geliştirecek, büyütecek ölçülere uygun ilkelerin oluşturulması ve ona göre yöneticilerin atanması veya seçimi konusunun belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu konuda Üniversite organlarının görüşleri başta olmak üzere TÜBA, TÜBİTAK, YÖK çerçevesinde çözüm önerilerinin oluşturulması be belirli ilkelere bağlanması gerekir. Üniversitelerde iç verimliliğin artırılmasında yöneticilerin bilimsel birikimi, kültürel altyapısı ve lider vasfı üniversite dinamiklerinin harekete geçirilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır.
2. Nitelikli Öğretim Üyesi ve Elemanı Bulma Sorunu
Üniversitelerin esas itici gücü olan nitelikli öğretim üyesinin yetiştirilmesi ve geleceğin kadrolarının inşası üniversiteleri ve YÖK’ü en çok meşgul eden sorunlarının başında gelmektedir. Halen bir çok üniversitede öğretim elemanlarının atama ilkeleri oluşturulmamış, atamalar çoğu zaman siyasi eğilimlere ve hatta bazı yerlerde cemaatlere yakınlığına göre yapıldığı söylenmekte, ya da rektörlerin oy deposu olarak değerlendirilmektedir. Üniversitelerin son devir-teslim törenleri üniversitelerde üniversiteli yaşam biçimini benimsememiş kişilerin davranışlarına tanık olmuştur.
Yine son yılarda her ile bir üniversite açılması sonucu oluşan öğretim üyesi açığı, öğretim üyelerinin maaşlarının yetersizliği ve siyasi tercihlerden dolayı yetenekli ve çok yönlü bir çok kişiler bugün üniversitelerin dışına itilmiştir. Bugün bir çok taşra üniversitesinde işe girmenin en kolay yolu olarak öğretim üyeliği seçilmiştir. Üniversitelerde kalite sorununu çözmek için akademik atama barajlarının düzenlenmesine çalışılmaktadır. Sonradan yapılacak bu tür düzenlemeler yerine öğretim üyeliğinin cazibesinin artırılması ve bilginin değerli olduğu bilincinin gerçekleşmesi ile üniversiteler nitelikli kişilerin çalışma alanı olacaktır.
Geleceğin kadrolarının oluşturulmasında etkin bir yöntem olarak bütün dünyada benimsenen ‘proje asistanlığı’ ve ‘post-doktor’ uygulaması ülkemizde işletilmediği için çekirdekten yetişme ve kendini ispatlamış öğretim elemanı yetişmemektedir. Öğretim üyesinin yetişmesi birlikte çalıştığı hocanın bilimsel aktivitesiyle paralel yürümektedir.
Akademik aşama olarak kabul edilen doktora sonrası ünvanlar bugün en çok tartışılan konuları oluşturmaktadır. Objektivitizimden çok dil barajı ve subjektivizimin ağır bastığı akademik aşama yapma anlayışı artık dejenere olmuştur. Son 20 yılın bilânçosu üniversitenin bünyesine yerleşmiş, üretkenliği düşük, vizyonu olmayan, dünyaya açılma cesareti olmayan ve yerel ölçekte düşünen hatırı sayılır öğretim üyesi ordusu oluşmuştur.
YÖK ve Milli Eğitim Bakanlığı öğretim elemanı yetiştirmek amacıyla yurt dışına gönderilen öğrencilerin bir kısmının sonradan tarikatlarla ilişkisi olması ve bir kısmının başarısız ve bir kısmının da bulundukları ülkede kalmayı tercih etmeleri nedeniyle istedikleri başarıyı yakalayamamıştır. Öğrenimlerini tamamlayıp geri gelenlerin çoğunluğu yeni kurulan üniversitelere gönderilmişlerdir. Yeni üniversitelerde maddî ve manevi olanaksızlıklar yanında kendilerine alt yapı olanaklarının sunulmaması, çalışma ortamı yaratmak için proje yapacak kurum bulamaması gibi sorunlardan dolayı çoğu gençler bugün yalnızca ders vermekten öteye geçememişlerdir. Bu da üniversite tabelâsına sahip bazı kuruluşları ‘ yüksek lise’ kategorisine dahil etmiştir. Ek ders ücreti uygulaması ile öğretim üyeleri hafta da 40 saat ders veri duruma getirilmiştir. Bu öğretim üyelerinden bilimsel çalışmaya zaman ayırması, araştırma ve yayın yapması beklenmemektedir. Öğretim üyesi zamanının büyük çoğunluğunu ders vermeye adadığı için kendisine de geliştirememektedir.
3. Altyapı sorunu
Yeni açılan üniversitelere ayrılan kaynakların büyük çoğunluğu bina yapımına harcanmakta, laboratuar donanımı ve diğer araştırma olanakları ise en az düzeyde sağlanmaktadır. Yerleşik üniversitelerde ise eskiyen binalar ve laboratuar teknikleri yenilenmeyi beklemektedir.
Bizim ülkemizde özel üniversitelerin amacı piyasaya, yönelik ve parası olan öğrenciyi yetiştirmek olup bundan kazanç sağlamaktır. Araştırma yapmak bu üniversitelerde en son amaç olarak görülmektedir. Kullanılan üretim teknikleri, araç-gereç yönünden özel üniversiteler, kamu üniversitelerinin önünde bulunmaktadır. Özel üniversiteler ile kamu üniversiteleri arasındaki araştırma olanaklarının yetersizliği ve yokluğu nedeniyle, araştırma olanakları ancak devlet kurumları tarafından sağlanmaktadır. Gelişmiş ülkelerde ve özel üniversitelerde yüksek teknolojinin kullanıldığı araştırmalarda, milyonlarca dolarla desteklenen araştırma projeleri ile bilimsel ekipmanlar sürekli yenilenerek geliştirilirken, bizler birkaç milyon TL’lik projelerle gelişmiş üniversitelerin bilim insanları ile yarışmaya çalışmaktayız. Kamu anlayışı ile harcamalar yapıldığı için üniversiteler, değişik ülkelerden geliştirilen araç ve gereçler yönünden eşdaşlarına göre çağı geriden izlemektedirler. Toplumun öncüsü ve öğreticisi olan üniversite gerektiğinde dinamik bir anlayışla hızlı hareket etmeli ve gerekli ekipmanlar zamanından önce alınmalıdır. Bu anlamda öncü olması gereken, üreten ve öğreten kurum, üretemeyen, öğretemeyen ve kendi görevini yerine getirmeyen bir pozisyona düşmektedir. Bazı durumlara da öğrencilerin bu doğrultudaki soruları karşısında güven bunalımı sorunu oluştuğu da görülmektedir.
4. Nitelikli Öğrenci Bulma Sorunu
Son 20 yılda sürekli sistem değiştirmekle meşgul olan ÖSYM halen doğru tercihini yapabilmiş ve eğilimi gelişmiş öğrencisini belirlemede yeterince başarılı olamamıştır. Kendi öğrencisini kendisi seçemeyen üniversiteler, gösterdikleri performansa ve ÖSYM sınav sonucuna göre öğrenciler tarafından tercih önceliği görmektedirler. Çoğunlukla yabancı dil bilgisi veren ve alt yapı sorunu olmayan üniversiteler bugün gözde kurumlar olarak en yüksek puanı alan öğrenciler tarafından tercih edilmektedirler. Söz konusu üniversiteler eğitimlerinin ciddi olması ve mezunlarına piyasada rahatlıkla iş bulmaları nedeniyle bir sonraki dönemdeki öğrenciler tarafından da gelecek güvencesi vaat ediyor diye tercih edilmektedirler. Diğer bir gurup üniversitelerde öğrenciler geldikleri gibi dört yıl boyunca aldıkların dersin hocasının tutumuna göre ders çalışmakta ve derslerini tamamladıktan sonra performansının gösterebildiği ölçüde yer edinmeye çalışmaktadır. Yerleşik üniversiteler lisans öğrenci sayısının düşürüp daha yüksek puanlı öğrenci almayı tartışırken, çoğunlukla taşra üniversitelerinde ek ders ücreti ve ikili öğretimin getireceği ek gelirden dolayı ikili öğretime geçerek çok sayıda düşük puanla öğrenciyi bünyelerine toplamaya başlamışlardır. Ayrıca YÖK daha çok öğrenciyi üniversiteye yerleştirmek için bölümlerin kontenjanları üzerinde öğrenci alarak üniversite eğitiminde kalitenin düşmesine neden oluşturmaktadır. Üniversite kapılarında bekleyen 1.5 milyon gencin geleceği için vakıf üniversiteleri veya Kıbrıs’taki özel üniversiteler kısa vadede çözüm olmakta fakat uzun vadede asla çözüm olamamaktadır.
Bir tarafta milyonların üniversite kapısında dayandığı bir oramda, 25-30 yaş arasındaki yüz binlerce üniversite mezunu gencin iş bulmaması diğer taraftan çeşitli kamu ve özel kuruluşları teknik eleman sıkıntısı çekmektedir. Buna akıl erdirmek mümkün değildir.
Bugün yüksek öğrenim gençliği ciddi anlamda verimsizleştirilmiş durumdadır. Üniversite eğitiminde ezbercilik ve test usulü sınav sistemi sonucu, bilimsel rapor dahi yazamayan, ifade yeteneği gelişmeyen kişiler oluşmaktadır. Büyük çoğunlukla öğrencilerin belirli bir felsefesi ve dünya görüşünün olmadığı belirmektedir. Bilgi çağında bir çok mezun dahi bilgiye nasıl ulaşılacağı konusundan yoksun durumdadır. Kütüphaneye uğramadan mezun olan on binler yarın toplumun önünü tıkayacaklardır. Ne yazık ki bunda bireysel olarak öğretim üyelerinin payı da bulunmaktadır. Yapılan anket çalışmaları öğretim üyelerinin büyük çoğunun öğrenci merkezli oldukları ve çağdaş öğretim tekniklerini ve değerlendirme tekniklerini bilmedikleri belirlenmiştir. Böyle gelen öğrencilerin bilinçsiz ve amaçsız gidişatın önünü kesmek ve öğrencileri belirli amaçlar etrafında yönlendirmek ve gelişmelerine yardımcı olacak sistemlerden geçirmek ve tartışma ortamlarını yaratarak öğrencileri yaşamın parçası haline getirerek ileriye yönelik üretimin içerisine sokulması gerekmektedir. Açıkçası mevcut sistemde YÖK tarafından belirlenen alana yönelik müfredatının dışında kişinin gelişimini sağlayacak tarih bilinci felsefe ve diğer konulara yönelik hiç bir ders veya model bulunmamaktadır. Felsefesi gelişen ve mezun olan üniversiteliler üretimi gerçekleştirecek anlayışı ve beceriyi göstermektedir.
Üniversite kapısına kadar çok az eğiterek gelen ve 18 yaşındaki gence bir de üniversitelerin yetersiz sosyal olanakları ve okuma eğiliminin gelişmemesi sonucunda kişilik ve kimlik bunalımı yaşayan, işe giremeyen, girişimsiz genç bir kuşak oluşmaktadır. ODTÜ, ITÜ ve Boğaziçi Üniversiteleri öğrencilerini yönlendirme konusunda ve kişilik gelişimine kısmen katkıda bulunmaktadırlar.
Hayatının en verimli çağının geçtiği üniversite ortamı halen gerçek anlamda bir eğitim ve kişilik kazanım ortamı haline gelemedi. Bu durum taşra üniversitelerinde yaygın olup bazı meslek dallarında daha düşük puanla öğrenci alan fakülte ve bölümlerde daha da yaygın olmaktadır. Gerçek anlamda sosyal kolların oluşmadığı, kişilerin hobilerinin olmadığı ortamlarda kişilerin öz güvenleri zayıflamakta ve kendi değer yargılarının ötesine geçmemektedirler. Bir çok genç üniversite ortamında eğilimleri gelişmemekte bazı durumlarda aileden aldığı değer yargıları ile yol almaktadır. Bugün Üniversitelerin Mediko sosyal üniteleri gerçek anlamda güçlendirilmeli ve her türlü düşüncenin sergilendiği ve öğrencilerin kendilerini ifade edebilecekleri ortamların sağlanmasına yardımcı olacak ölçüde donatılmalıdır.
Üniversitelerin bu konudaki bir diğer sorunu sık sık yapılan öğrenci aflarıdır. Bugüne kadar yapılan bütün araştırmalar aflar yaralı değil tam tersine eğitimin kalitesini düşürdüğü belirlenmiştir. Bu konuda siyasilerin dar çıkar ilişkisine dayalı öğrenci affı talepleri kaliteyi düşürdüğü gibi öğretim üyelerine güvenilmediğinde hissettirmektedir. Hiç bir öğretim üyesi öğrencisini bilinçli olarak sınıfta bırakmamıştır ve bırakmıyacaktır da.
5. Yüksek lisans, Doktora Eğitimi ve Sorunları:
Son yıllarda yüksek lisans öğrencilerin sayısının önemli derecede düştüğü görülmektedir. Bir kaç nedeni olan bu düşüşün en önemli nedeni ülkemizde Yüksek lisans ve doktora yapmanın kişiye getirdiği hiç bir avantajın olmamasıdır. İşe girmede hiç bir önceliği olmayan yüksek lisans öğrenimi 23-24 yaşından sonra bir daha 2-3 yıl maddi yardım almadan okumanın hiç bir yararı görülmemektedir. Bu bağlamda yüksek lisans öğrenimi kayıp olarak değerlendirilmektedir.
Bir diğer sorun da yabancı dil baraj sorunudur. Öğrenci aflar ve yabancı dil puanının aşağı çekilmesi yüksek lisansa ilginin artmasına yardımcı olmayacaktır, zira sorun daha çok geleceğe yönelik kaygılardan kaynaklanmaktadır.
Uzun vadede yüksek lisans öğrencilerinin istihdam ve burs sorununun çözümlenmesi ve yüksek lisans ve doktora öğrenimi yapanlara kamuda işe girerken öncelik tanınması ile üniversitelerde bilim yapacak insan kaynaklarının akışını sağlayacaktır. Bilindiği gibi bütün dünyada araştırmalar yüksek lisans ve doktora öğrencileri tarafından yapılmaktadır. Bütün yüksek lisans ve doktora öğrencileri, Ar. Gör dahil maaşları projelere bağlanmalı ve proje asistanlığı adı altında yeniden şekillendirilerek güçlendirilmelidir. Üniversitelerde yüksek lisans ve doktorada başarılı olanları kendi bünyelerinde tutarak ileriye yönelik kadro oluşturmak için seçim şansı kazanmış olurlar.
6. Üniversitelerin Yabancı Dil Sorunu
Yabancı dil sorunu çok ciddi olarak Üniversitelerin akademik yaşamın devamını tehdit etmektedir. Bir çok yüksek lisans ve Doktora öğrencisi dil barajına takıldığı için akademik aşama yapmamaktadır. Bunun sonucu olarak Yüksek lisans ve Doktora öğrencilerinin sayısında ciddi bir erozyon yaşanmaktadır. Ayrıca lisans öğrencileri dil bilemedikleri için yabancı kaynaklardan yaralanamamakta ve çağın gereği olan bilgi toplumunda bilgiye ulaşmamaktadırlar. Bugün artık günlük hayatta herkesin başvurduğu ve lüks olmaktan çıkıp bir zorunluluk haline gelen internet kullanımı mutlak surette İngilizce bilmeyi gerektirmektedir. Söz konusu dili bilmeyen öğrenciler hızla değişen üniversite eğitimini takip edememektedirler. Çağı yakalama iddiasında olan her toplumun üniversite mezunu artık dil bilmek zorundadır. Yerleşik üniversitelerin büyük çoğunluğu üniversitenin ilk yılında bir yıl zorunlu ön hazırlık öğretimi yaptırmaktadırlar ki bu bir çok yönden önemlidir. Bunları; 1. Kişi ilk yılda üniversiteyi tanımakta, adaptasyon sorunu kalkmaktadır. 2. Dil öğrenimi bu aşamada biraz daha kolay olmaktadır. 3. Dil bilgisi olan öğrencinin yıl içi ödevlerinin ve seminerlerinin hazırlanmasında daha başarılı olmaktadır. 4. Artık üniversite mezunu bir kişinin dil bilmeden ileride kendini geliştirmesi mümkün olmayacağı mutlaka bilinmelidir. Üniversiteler orta öğretimde dil sorunu çözümlenene dek kendileri için hayatî önem taşıyan dil sorununun ön hazırlıkla tamamlamak zorundadırlar. Bundan başka öğrenim süresince kişinin kütüphane alışkanlığı kazandırılarak yabancı yayınlardan yaralanması ödev, ve tez hazırlıkları için kaynak araştırmaya yönlendirilerek dil sorunu zaman içerisinde çözümlenmelidir.
Dil sorunu yalnızca lisans öğrencilerinin sorunu değil, aynı zamanda öğretim üyelerinin de ciddi bir sorunudur. Dil konusunda hiçbir sorunu olmaması gereken üniversiteli akademisyenler ciddi anlamda yabancı dil bilgisinden yoksun görülmektedirler. Özellikle uluslar arası kongrelerde ve yapılan bilimsel makalelerde akademisyenlerin çok zor durumda oldukları görülmektedir. Bir çok öğretim üyesi, özellikle de akademik aşama yapmak üzere olanlar, dil problemi ile boğuşturulmaktadır. Bir çok yönden incelenmesi gereken dil sorunu bir çok kişi için bilimsel düşünme bir yana artık bir kişilik ve psikolojik sorun olarak ön plana çıkmaktadır. Akranları akademik aşama yaparken kendisinin bir tek dil sorunu ile baş başa kalmış olması kişiyi ciddî anlamda bocalatmaktadır. Bazı öğretim üyelerinin kendi olanaklarını kullanarak 6 aylığına yurt dışına dil kurslarına gittiklerini, biliyoruz. Orta öğretimde dil öğretilmemiş, Üniversitede hiç ilgilenilmemiş, fakat kişi başarılı olduğu için araştırma görevlisi olarak girdikten sonra yabancı dilin gerekliliği gerçeği özelliklede İngilizce ile karşılaşmaktadır. Bilgi toplumunda bilimsel anlamda gelişmeleri izlemek ve onları keşfetmek bir tarafa, artık internetin yaygınlaştığı günümüzde İngilizce’nin zorunluluğu bir gerçek ancak 30 yaşından sonrada dil öğrenmek biraz daha zor olsa gerektir.
Bugüne kadar yabancı dil eğitimi konusunda uygulanan yöntemler pek başarılı olmamıştır. Dil öğretiminde başarının artırılması, acil araştırılması gereken konuların başında gelmektedir.
7. Bilgiye Erişim Sorunu
Üniversitelerin temel tüketim gıdası olan kütüphane hizmetleri gelişmiş ülkelerin çok gerisinde bulunmaktadır. Bazı üniversite kütüphanelerine son on yılda kaynak yetersizliği nedeniyle hiç bir kitabın alınmadığı söylenmektedir. Bilgi çağının gereği olan internet kullanımı halen gazetelerin okunduğu oyunların oynandığı bir ortam olmaktan öteye geçememiştir. Süreli yayınlar ve bir takım kitaplar bugün on-line üzerinde olup, yüksek paralarla abone olunmaktadır. Ne yazık ki bazı yöneticiler, paraların buralara harcanması yerine bir bina daha yaparım ve iş yapmış adam olarak anılırım anlayışıyla kütüphanelere aktarılan parayı kayıp para olarak görmektedir. Kişilerin bireysel olarak kitap ve kaynak temini artık aylık bütçenin üzerinde olması nedeniyle mutlaka kamu kaynaklarından karşılanmalıdır. Araştırıcıların zaman kazanması ve bilimsel kaynağını elinin altında bulundurmalıdır. Kısacası üniversite demek bina demek değildir, bu iyi anlaşılmalıdır.
8. İletişim ve Haberleşme Sorunu
Bugün üniversitelerin ve öğretim üyelerinin en önemli sorunlarından birisi de çeşitli kurum ve kişilerle iletişim kurmadaki zorluklardır. İletişimin yön verdiği çağımızda üniversiteler iletişim araçlarından yoksundur. Fakültelerin ve Bölümlerin maddi sıkıntıları nedeniyle telefon, mektup ve yazışmalar bugün tamamen öğretim üyelerinin kendi olanakları ile sağlanmaktadır (maaşlarının yaklaşık 1/10 kadarı bu şekilde harcanmaktadır). Yurtdışı yayın yapan öğretim üyelerinin makaleleri zaman zaman değişik ülkelerdeki meslektaşları tarafından refere edilmek üzere talep edilmektedir. Makalenin yeniden çoğaltılması, postalanması yine kurumun maddi yetersizliği nedeniyle sağlanamamaktadır. Bu tür maddi yetersizlikler hem öğretim üyesinin hem de dolayısıyla ülkesinin bilimsel başarısını kısıtlamakta, ilgisizlik ve güvensizliği doğurmaktadır. Bir ülkenin ve üniversitenin dışarıdaki ölçüsü olacak posta masrafı belki yeni ilişkiler ve olanakların doğmasını sağlayacaklardır. Gelişmiş ülkelerde ilgili bürolar yayınları çoğaltır ve istenilen adrese postalar. Yurt içi telefon konuşmaları ücretsiz sağlanmaktadır. Bu konuda harcama yapmayan öğretim üyesinin bilimsel faaliyetlerini rahat yapması ve geliştirmesi beklenemez. Araştırma yapmak, yayın yapmak, bilimsel bir buluşa imza atmak adeta araştırıcının bir hobisi gibi görülmektedir.
9. Üniversitelerin Yayın ve Kalitesi Sorunu
Son yıllarda üniversitelerin yayın sayısının arttığı bir gerçektir fakat bu artış tamamen ülkenin bilim politikası ve alt yapı iyileştirilmesinin bir sonucu olarak değil, daha çok akademik aşamada istenilen zorunluluk, TÜBİTAK teşviki (az da olsa maddi destek) ve yurtdışında doktora eğitimi yapıp yeni dönen genç araştırıcıların geçmişten getirdikleri birikim sonucudur. Türkiye’nin bilimsel aktivitesini yükselten bu artış istekli ve sürekliliği olan bir durum arz etmiyor gibi geliyor bana. İsmini hatırlayamadığım bir TÜBİTAK araştırma verisine göre, profesörlük mertebesine geçen bir çok hocanın çoğunlukla yayın faaliyetinde bulunmadığı ve bulunduysa da hatır gönül vesilesiyle arka planda isminin yazılmasından öteye geçemediğini göstermektedir. Tabii öğretim üyeliği geçim kapısı olmaktan çıkarılıp bir yaşam biçimine dönüştürülmediği için bir çok kişi ‘sleep on your problem’ yerine loto, toto ve borsa hesabı yapmakla meşgul. Kimi de bu kadar paraya bu kadar iş çok deyip protestosunu çekerken kimi de üniversite dışında görünmez tarafından ek iş yaparak geçimini sağlamaktadır. Gelişmiş ülkelerde yayın yapmak öğretim üyesinin yıllık faaliyeti olarak düzenli şekilde izlenir ve öğretim üyesinin siciline başarı olarak işlenir. Birimin araştırma stratejisinin başarısı ve sonucu olarak yeni bulgular yayın yolu ile veya sempozyum ve kongrelerde anlatılarak duyurulur ve paylaşılır. Tabii, araştırıcının toplantıya katılması teşvik edilir ve desteklenir. Ülkemizde halen bir çok üniversite makamını işgal eden kişilerin ciddi bir yayını olmadığı gibi hiç bir kongre ve sempozyuma da katılmadığı söyleniyor ve biliniyor. Bu da bir başka sorun.
Üniversitelerin kalite sorunu bir bütün içerisinde lisans ve yüksek lisansa mezuniyeti ve mezunlarının dışarıda aranılan elaman olması yanında araştırmalarının yurt içinde ve dışında değişik kesimlerce izleniyor olmalarına bağlı olup yazının bütünü içerisinde değişik bölümlerde işlenmektedir.
Üniversitelerdeki kalite sorunu üniversitenin akademik atama çıtası ile eşdeğer görülmektedir. Son yılarda YÖK’ün dayatması ile üniversitelerde yavaş yavaş ilkeler oluşmaya başlandı. Yakın geçmişe kadar birkaç üniversite dışında atamalar genellikle yönetimler tarafından birazda içeriye dönük mesajlarla çözülmeye çalışılmakta idi. Akademik çıtanın yükseltilmesi ile bir nebze bilgi yükü olan biraz yorulmuş kişilerin atanması sağlanamaya çalışılıyor, eğer kişi güçlü bir hocanın arkasına sığınarak yayın yapmadıysa.
Yüksek lisans ve Doktora tezlerindeki kalite unsuru yine akademisyenin kalitesine göre düştüğü görülmektedir. Son yıllardaki bazı Yüksek Lisans tezleri rapor bile olmayacak düzeydedir. Doktoraların bir kısmı yine gerilerde kalmış ve başkalarının tekrardan öteye geçemeyen ve bilgi toplumuna katkıda bulunmayacak düzeydedirler.
10. Kongrelere ve Sempozyumlara Katılma ve Bunları Düzenleme Sorunu
Bilginin karşılıklı olarak paylaşıldığı ortamlar olarak bilinen kongre ve sempozyumlar gelişmiş toplumların sık sık düzenlediği organizasyonlardandır. İletişim çağında en etkin işetişimin bire-bir görüşme olarak kabul edildiği günümüzde araştırıcıların meslektaşları ile sorunları tartışma, bilgilenme ve işbirliğinin geliştirildiği toplantılar bir zorunluluk arz etmektedir. Bu şekilde gerçekleşen toplantılara katılım ve bu toplantıları düzenleme maalesef ülkemizde minimum düzeyde gerçekleşmektedir. Yurtiçinde düzenlenen kongre ve kurslara bu konuda üniversitelerin ve bilim kuruluşlarının ödenekleri bulunmadığı gibi, böyle bir politikaları da bulunmamaktadır. Yalnızca yurtdışına gideceklerin sınırlı sayıda ve çok sınırlı miktarda bir yardım yapılmaktadır, çoğu zamanda bu yardım kişiye göre yapılmaktadır. Söz konusu maddi imkan, gereksinimin çok altında olduğu için çoğu kişi kendi olanaklarını da kullansa gerçekleştiremeyeceği için katılamamaktadır. Kongre ve Sempozyumlar katılım maliyeti hiç bir şekilde karşılanmamaktadır. Açıkçası bu tür toplantılara akademik aşama yapmak için yayına ihtiyaç duyan genç araştırıcılar daha çok ilgi duymaktadırlar. Onlarda hedefe ulaştıktan sonra bir daha katılım yapmamaktadırlar. Ülkenin bilimsel tartışma düzeyinin yükseltilmesi için daha çok bilimsel toplantıya katılım ve düzelemeye mutlaka gereksinim duyulmaktadır.
11. Öğretim Üyelerinin Özlük Hakları Sorunu
Üniversite öğretim üyeleri bugün toplumda aldıkları maaşla değerlendirilir duruma gelmişlerdir. ‘Maaşın kadar konuş’ anlayışı toplumda genel-geçerli hale gelmiştir. Tıp ve diğer bir iki meslek dışındaki öğretim üyelerinin düşük maşlarının dışında hiç bir ek gelirleri bulunmamaktadır. Artık bir çok öğretim üyesi yoksulluk sınırında bulunmaktadır. Düşünme yeteneği yüksek olan bir meslekteki bir kişinin düşündüğü gibi yaşayamaması bir tarafa, artık günlük ihtiyaçlarını karşılayamaz duruma düşmesi çok acıdır. Bir de az çalışıp veya hiç çalışmadan çok harcayan kişilerin yanında boynu bükük duruma düşmesi ise içler acısı bir durumdur. Niteliksiz bir işçinin bir profesörden daha fazla maaş aldığı bir ülkede bilim adamının bilgiye yatırım yapması da beklenmemelidir. Bilginin en yüce değer olduğu, her zaman her toplum katmanında ağırlığını hissettirmelidir.
Öğretim üyeleri kendilerini geliştirebilmesi için sürekli bir okuma eğilimi içerisinde olmalıdır. Holistik (bütünsel bakış açısı) felsefi görüşlerinin gelişmesi için yalnız kendi özel konusu dışında da değişik kaynaklara sahip olması gerekmektedir. Yabancı yayınların ne denli pahalı olduğu bilinmektedir. Öğretim üyelerinin maddi anlamda daha fazla eğitim malzemesi edinebilmesi için maaşına ek olarak yılda iki defa eğitim yardımı alması bir zorunluluk haline gelmiştir. Üniversitelerin çalışma ortamları günün koşullarına göre yeniden düzenlenmeli ve ekipmanlar yenilenmelidir. Öğretim üyelerinin çalışma ortamları son derece sağlıksız ve çalışma verimliliğini düşürecek düzeydedir. Bilgi toplumunun en çok tartıştığı bir ortamda hiç bir öğretim üyesine bilgisayar dahil internet ve diğer yardımcı öğretici araçlar sağlanmamakta, öğretim üyeleri bunları kendi olanakları ile sağlamaktadır. Kullanılan eğitim teknikleri halen istenilen düzeyde değil, dersler çok eskilerden çevrisi yapılmış kaynaklarla yapılmaktadır. Öğretim elemanlarının büyük çoğunluğu son yılların bilimsel faaliyetlerini yeterince takip edemedikleri için aynı ölçüde öğrencilerine dünyadaki son gelişmeleri aktaramamaktadırlar.
Son yıllarda açılan vakıf üniversitelerinin çoğunun fiziki mekanının nerede olduğu bilinmez iken bilimsel yayın sıralamasında ön planda oldukları görülmektedir. Nerede, ne zaman ve nasıl yapıldığı malum yada meçhul bilimsel çalışmalar? Devletin kendi üniversitelerini üvey evlat olarak gördüğü ortamda üniversitelerin yetenekli ve başarılı elemanları yüksek ücretlerle üniversitelerine transfer ederek bilimsel anlamda önde olduğu mesajı kamuoyuna yansıtılmaktadır. Bu durum hem ettik hem de ülkenin bilimsel geleceği ve gelişimi için doğru değildir. Bu güne kadar ciddi anlamda öğrenci ve bilim adamı yetiştirmesi mümkün olmayan kar amaçlı veya siyasi amaçlı vakıf üniversiteleri kamu üniversitelerinin altını oymaktadırlar. Artık üniversite öğretim elemanları daha iyi bir gelecek için vakıf üniversitelerine geçmeyi bir meziyet olarak görmektedirler. Gidenlere ise gıpta ile bakılmaktadır.
12. Öğretim Elemanlarının Örgütlenme Sorunu
Öğretim üyelerinin bilimsel araştırma ve eğitim öğretim görevleri dışında bir diğer önemli görevi toplumsal sorunlara yaklaşımı ve toplumun önünü açacak çözüm önerileri sunmasıdır. Sivil toplum örgütü görevi üstlenen öğretim üyeleri dernek ve sendikaları halen istenilen düzeyde üye sayısı bulamadıkları için çeşitli konulardaki talepleri yetkililer tarafından dikkate alınmamaktadır. Öğretim üyeleri dernek ve sendikalarının etkin olmayışı, yayın organlarının olmayışı, geniş anlamda öğretim üyelerinin kendi görüşlerini ifade edecek alan bulamamalarına neden olmaktadır. Böylece de üniversiteler kendi iç dinamiklerini tartışmamakta ve bilimsel alandaki üretimden gelen güçlerini yansıtmamaktadırlar. Çeşitli konularda görüşlerini belirli platformlarda tartışamayan bilim insanları toplumsal sorunlardan da uzaklaşmaktadırlar. Bilim adamları, dernek ve sendikaya 12 Eylül sonrasındakine benzer baskıya maruz kalacağını düşünerek üye olmamakta ve kendilerine resmi makamlar tarafından biçilen görevin dışında toplumsal ve evrensel bilgilendirme görevini yerine getirmeyerek ve toplumdan uzak kendi kabuğuna çekilmiş hareketsizler ordusunu oluşturmaktadırlar. Bilim adamları tarihsel misyon içinde toplumun bilgilendirilmesi ve aydınlanmasından aldıkları güç nedeniyle halk kitlelerinin yakın geçmişe kadar en çok değer verdikleri kişilerdi. Dünyada halen öğretim üyelerine ve öğretmene saygı bilgiye saygı olarak ifade edilir. Türkiye’de ise son 40 yılın toplumsal olayların sorumluluğu çoğunlukla üniversitelere yüklendiği için öğretim üyelerinin evrensel düşünce anlayışına uygun olarak kendilerini, olayları ve olguları ifade etmeleri engellenmiştir. Örgütsüz ve maddi gücü zayıflatılmış olan öğretim elemanı maddi gücü oranında toplumda değer görmektedir.
13. Öğrencilerin Örgütlenme Sorunu
Genelde liderlerin, düşünürlerin ve iddiası olan kişilerin düşüncelerinin şekillendiği dönemler gençlik dönemleridir. Üniversitelerin bugün gençliğin fikirlerini sergilediği ortam olmadığı gibi, kendilerini ifade edecek ve gerektiğinde sorunlarını iletecekleri veya kendilerinin sorunlarını kendileri adına üst makamlara iletecek bir örgülülükleri de olmamıştır. Türkiye gibi jeopolitik önemi yüksek olan bir ülkede son 40 yıldaki toplumsal sorunların sorumlusu olarak üniversite öğrencileri gösterilmiş ve bu politikaların sorumlusu olarak üniversiteler her tür örgütlenmeye ve düşünce sergilemeye kapalı tutulmuştur. Öğrenciler ülkenin değişik sorunlarını tartışamamakta ve kendilerini ve düşüncelerini kamuoyuna yansıtamamaktadırlar. Öğrencilerin yayın organlarının olmaması öğrencileri tamamıyla başka yollardan hak aramaya yönlendirmiştir. Öğrencilerin üniversitelerde kendilerini ve sorunlarını tartışması ve yetkililere normal yollardan ulaşamaması hepimizin bildiği sokaklarda polis-öğrenci kovalamacasına neden olmaktadır. Geleceğin en dinamik unsurları olan gençlerin önündeki her türlü örgütlenme sorunu kaldırılmalı ve gençler en azından üniversite içinde her türlü düşünceyi savunabilme özgürlüğüne kavuşturulmalıdır. 12 Eylülün belki de en olumsuz etkisi kendisini bundan sonra gösterecektir. Görüş belirtemeyen, fikir tartışmasını sakıncalı bulan, internet cafeler de chat yapan, yalnız maç izleyen, ders çalışan, anne ve babanın günlük telkinlerine göre hareket eden bir gençlik oluşmaktadır, ki bu gençler otuz beşinde annesinin dizi dibinde ayrılamamaktadırlar. Gelişmiş ülkelerde her düşünceden ve renkten akımlar ve sosyal faaliyetler üniversitelerde gelişir ve bu faaliyetler üniversite öğrencisini üniversiteli yapar. Aksi taktirde ülkenin gelecekteki yöneticileri ve büyükleri bilgi çağının gereğini yerine getirecek, girişken, fikir ve bilgi sahibi olmaktan yoksun olacaklardır.
Vargı
Bugün gelinen noktada toplumun önü tıkanmış ve bu tıkanıklık kendisini üniversitelerde de hissettirmektedir. Toplumun önünün açılması kendi sorunlarına ve toplumun sorunlarına sahip çıkan bir üniversite anlayışı ile olacaktır. Kanım o dur ki, üniversite mensuplarının büyük çoğunluğu (öğretim üyesi, öğrenci ve çalışanları) üniversite bilinci ve üniversite yaşam biçimi hakkında pek de geniş bilgi sahibi değildirler. Üniversitelilik bilinci oluşmadığı için stratejileri ve vizyonları da kısır olmaktadır. Hal böyle olunca yukarıda sıralanan ciddi sorunlar oluşmakta ve o noktadan itibaren de üniversiteler bilim üreten ve öğreten kurumlar olmaktan çıkar duruma gelmektedirler. Sonuç olarak, bütün bunlara ilave edilecekler pratik yaşamsal sorunlar ve çözüm önerileri elbette vardır. Fakat bunların çözümlenmesi bir kısmı gerçekten maddi kaynak gerektiriyor, önemli bir kısmı ise mevcut imkanlarla iyi bir organizasyon ve açıklık politikası ile yani beyin fırtınası ile çözülecek niteliktedirler. Her şeyden önce üniversitelerin kendi duruş noktalarını belirlemeli ve kendi misyonunu yerine getirmesi için kendilerini yeniden şekillendirmesi gerekmektedir.
Ayrı bir tartışma konusu olmasına rağmen, bugün üniversiteler sorumlu ve tarihe karşı hesap vermesi gereken ilkler arasında olmaktadırlar. Çünkü toplumun en dinamik gençliği üniversitelerin tornasından geçmektedir. Ayrıca Üniversiteler salt bilimsel ve teknik gelişme merkezleri olmanın ötesinde birer felsefi tartışma ortamı olarak çevrelerini bilinçlendirme ve bu yönüyle bulunduğu bölgenin bilinç ve kültür düzeyini yükseltme sorumluluğu altındadır. Bugün toplumun her kesim ve meslek kurumlarında yolsuzluk diz boyu, toplum mutsuz ve psikolojisi yıpratılmıştır. Kimse, kimseye güven duymamaktadır. Kimsenin suçlu doğmadığı hatırlandığında üniversitelerin durumdan kendilerine görev çıkararak sorunlara eğilmeleri ve topluma yardımcı olmaları gerekir.
Üniversitelerin vazgeçilmez gıda kaynaklarından biri olan beyin fırtınası anlayışının yaygınlaştırılması ile üniversiteler gerçek bilim üretebilir ve öğretebilir merkezler haline gelebilirler. Bu şartlarda bir çok kişi beyin fırtınasına tahammül edemeye bilir fakat olmazsa olmaz deyip herkes üniversitede düşündüğünü ileri sürmeli ve bu düşüncelerden yaşamın felsefesine uygun, hayatta destek görenler işlerlik kazanmalıdır. Her beyinde bir fırtına vardır.
İyi bir tornada iyi bir usta şaheser yaratabilir fakat kötü bir usta niteliksiz mal üretir. Bu bakımdan üniversiteler iyi bir torna ve hocalar ise birer iyi usta olmak zorundadır. Bugün torna bakımsız, ustalar ilgisizlikten ve yetersiz kaynaklarla boğuşmaktan yorgun ve bitkinse, tabii üretilen ürünün kalitesi o ölçüde düşük ve piyasada hakkettiği değeri görememektedir.