Üniversitelerin Sorun Bilim Politikalarının Olmamasıdır

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi,

Ülkelerin nitelikli insan gücü kaynaklarını yetiştiren üniversitelerin doğaları gereği sistematik olarak belirli bir bilim politikası ve vizyona sahip olmaları gerekir. Bilim politikasının oluşması ve geleceğin öngörülmesi nedense bir türlü gerçekleştirilememektedir. Bu sorun aslında bilimin iktidar tarafından kontrolüne dayanmakta ki temelde de bilginin nasıl ve kimler tarafından yönetilmesi gerektiği konusu yatmaktadır. Ülkemizde YÖK yasasının oluşumu ve aradan geçen bunca zamana rağmen halen üniversitelerin çağına uygun birer kurum haline gelmemesi ülkemizin bugünkü genel durumunun bir yansımasını göstermektedir. O günkü sorun üniversitelerin bilim politikasının olmamasıydı; şimdi de aynı süreç devam ediyor. Bugüne kadar üniversitelerin kamuoyuna yansıyan genel tablosu ise; kim yönetime gelirse bilim ve sanat üzerine strateji geliştirmek yerine iktidarlarını sürdürmek için kendi kadrolarını oluşturmaya ve günü kurtarmaya çalışmasıdır. YÖK’ü yaratan anlayışın ülkemize hediyesi olan ve ileride daha da ciddi sorun yaratacak olan bu anlayışın üniversitelilikle bağdaşmadığı bugün yaşadığımız temel sorunlar ile daha da netleşmiştir.

• Üniversite nedir?
• Nasıl yönetilir?
• Bilim adamı kimdir, kimler bilim adamı olabilir?
• Üniversitenin en alt birimleri olan anabilim dalından başlamak üzere bilim politikası ve stratejisi nedir? Uzun ve kısa sürede nasıl şekillendirilecek?
• Dünyada ne tür dönüşümler ve eleştiriler yaşanmaktadır?
• Dünyadaki gelişmelere ne denli ayak uydurabiliyoruz?
• Akademik yaşam nasıl değişmektedir?
• Stratejik, temel ve uygulamalı bilim politikamız nedir?
• Eğitim ve öğretimde yeni yaklaşımlar nelerdir, kalite unsuru nasıl artırılır?
• Üniversite nasıl akredite edilecek, bu konudaki yeni ufuklar nelerdir?

gibisinden sorular pek sorulmamakta, yöneticilerimiz de bunları talep etmemektedir.

Bugün Türk üniversitelerin çağına uygun olarak toplumun önünü açacak nitelikte bilgi ve bilim üreteme konusunda uzun vadede herhangi bir plan ve projelerinin olmadığı ve vizyon kıtlığı içinde olduğu görülmektedir.

Üniversitenin Misyonu

Üniversitenin misyonu bilinmeyeni araştırma, inceleme, düşünme ve eleştirme yoluyla deşifre ederek bilinir duruma getirmek, bilimsel bilgiyi üretmek, yayım yolu ile de toplumu aydınlatmaktır, bu da ancak özgür düşünce ortamının varlığında gerçekleşebilir. Bugün dünyadaki üniversite anlayışı “Bilgi Toplumu Üniversitesi” (Multiversite) sürecine ulaşmış durumdadır. Multiversite kavramı bugüne kadar biline gelen öğretim ve araştırmaya dayalı uzmanlaşmış, devlet tarafından finase edilen, denetlenen ve yöneticilerini meslektaşlar arasında seçmeyi hedefleyen elit eğitim yerine; öğretim, araştırma ve topluma hizmet sağlamayı hedef alan uzun süreli kitle eğitimini benimseyen, aynı zamanda evrensel normlarda diploma ve ömür boyu öğrenmeyi benimseyen, evrensel değerleri gören, çoğulculuğa ve kollegial anlayışa göre yönetilen, araştırma profesörlüğü yanında öğretim üyelerinin çok yönlü performansının değerlendirilmesini benimseyen, akredite olmayı kabul eden yep-yeni bir anlayış doğmaktadır. Modern dünya üniversiteleri bilim politikaları gereği kendilerini çağa uyduracak vizyonlar oluştururken, ülkemiz üniversitelerinin her düzeyinde bilim politikası bulunmamaktadır. Üniversiteleri anabilim dalı, bölüm, fakülte ve üniversitelerin uzun ve kısa süreli bilim politikası olmadığı gibi bu konuda tabandan ve tavandan da herhangi bir talep gelmektedir. Birazda bilim politikasının olmamsı çoğumuzun işine geliyor.

Multiversite anlayşı gelişmiş batı üniversitelerinin uzun zamnada geçirdiği bir evrimin sonucunda doğmuştur. Bu anlayışın yaşam bulabilmesi üniversitelik anlayışını beyinlerde gerçekleşmesi ile sağlanabilir. Üniversiteler bilim politikalarının olmamsı, doğru bilim adamı yetiştirme politikalarının olmamsı sonucunu doğurmakta olup bugün üniversiteler akademik kadrolarının verimlilik düzeyi ve genel kültür çoraklığı üniversite eğitimine yansımaktadır. Üniversite öğrencilerimizin genel kültür düzeyide bu sürecin bir sonucu olsa gerek çok düşük düzeydedir. Ülkemiz üniversiteleri bilim politikası geliştirmesi, çağına uygun, yetişmiş insan yetiştirme konusunda bilgi çağının gerisindedir.

Üniversitelerin bilim politikası ve vizyonu üniversitenin sahibi rektör tarafından yerine getirilir.

Rektör Kimdir?

Rektörün; hukukun üstünlüğüne inanan, insan hak ve özgürlüklerine saygılı, hiçbir konuda ayrımcılık yapmayan, herkese eşit değer gösteren, demokrat,  eleştirel bakabilen ve saydam bir kişiliğe sahip olması beklenir. Bu basit şablonların/klişelerin aşılabilmesi kadar belirli bir ağırlığı da gerektirir. Yani kültürel alt yapısı gelişmiş, dil bilen, kurumuna yeni motivasyonlar  ve ufaklar getirebilen birisi olması gerekir. Rektör her yönü ile olaylara vakıf olan ve itici güç olmak zorundadır. Üniversite rektörlerinin bilimsel birikimi, özerklik ve özgürlük anlayışı üniversiten önemli derecede geleceğe ilişkin yönünü belirleyecektir.

‘Yeni’ Rektörler ‘Yeni’ Bir Anlayış Getirebilecek mi?

Yeni atanan Rektörlerimizi kutlar başarılar dilerim. Rektörlük gibi sorumluluk ve özveri gerektiren zor bir makama atanan hocalarımın hoşgörülerine sığınarak bir çoğumuzun beklentilerini özetlemek istiyorum.

1-Yasanın verdiği yetki ve gücün etkisinden kalmadan, üniversite ortamının gereği olan her türlü düşüncenin sorgulanması, tartışılmasına olanak sağlanması,

2- Özerk üniversite anlayışına uygun üniversiteyi geleceğe taşıyacak plan, proje ve vizyonun her alanda hayata geçirmek için çaba gösterilmesi,

3-Yönetim anlayışında tek akıl yerine ortak kolektif aklın önemine uygun olarak, “sözümden çıkmayan ben ne dersem onu yapabilecek yöneticiler” yerine, konuyu bilen takım ruhuna sahip (yanlışa yanlış demeyi bilen, “evet” ve “hayır” kavramlarını doğru yerde kullanmasını bilen, gereğinde eleştiride yapabilme özelliğine sahip) bir oluşumun tercih etmesi,

4-Geniş katılımlı istişareye dayalı, paylaşımcı bir anlayışla, karar alma sürecinde konunun uzmanı danışmanlık sistemlerinin geliştirilmesi,

5-Üniversitede her konuda komisyonlar ve kurular oluşturarak tüm üniversiteyi toptan sorumluluk almaya yönelterek birlikte bir üniversite yönetimi anlayışının geliştirilmesi,

6-Asıl ve saygın olanın öğretim üyeliği olduğu bilinci ile, bir dönemliğine rektörlük makamında kalmayı kabul ederek, tekrar oy vereceklere değil üniversiteye yatırım yapmasını,

7-Üniversitedeki eğitim ve öğretimi çağın gereksinimlerine uygun hale getirecek reformlar gerçekleştirmesi,

8-Üniversitelerin en ciddi sorunu olan liyakate dayalı akademik kadroların oluşturulmasında çıtası yükseltilmiş akademik ilkelerin oluşturulması ve yaşama geçirilmesinin sağlanması.

9- Enstitüler başta olmak üzere bilim kişisi yetiştirme programı evrensel ölçekte ortaya konulmalıdır. Analitik düşünebilen, analiz ve sentez yeteneği gelişmiş, vizyon sahibi kişilerin; içinde yer alınan kurum ve kurullarda sağlanacağı göz önünde tutulursa üniversitedeki mevcut uygulamaların buna model olabilmesi; dolayısıyla özerk üniversite ve akademik özgürlüğün öncelikli koşullar olarak görülmesi gerekmektedir.

Üniversiteyi bir bilim kurumu olarak görebilir, doğru bilim politikası ve doğru kişisi seçebilirsek doğru yöneticiyi de bulabiliriz. Doğru yönetici üniversitesini doğru yönde motive eder.