YENİ YÜKSEKÖĞRETİM KANUN TASLAĞI HAKINDA KİŞİSEL DEĞERLENDİRME

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi,

Hükümetin YÖK yasa önerisine şiddetle karşı çıkan Üniversiteler Arası Kurulda yeni kendi yasa önerisini hazırladı. Internet ortamında yayınlanan yasa önerisi anladığım kadarı ile son hali değil. Yeni YÖK başkanı sayın Prof. Dr. Erdoğan Teziç basına verdiği demeçlerde yasanın son hali olmadığını belirterek yasanın başta üniversite öğretim üyeleri olmak üzere ilgili tarafların tartışmasına açmıştır.

Üniversiteler Arası Kurul (ÜAK) tarafından hazırlanan ön YÖK yasa tasarısı hazırlanarak YÖK’e sunulduktan kamuoyuna açıklanmadan önce kısa süreliğine Üniversite Senatolarının bilgisine sunularak ilk tepkiler alınmaya çalışıldı. On beş Bölüm üzerinden 38 madde ile sınırlandırılmış olan yasa maddesinin 4/11/1981 tarihli 2547 sayılı YÖK yasasından temel farklılığı nedir denildiğinde belki ilk söylenecek olan. 2547 sayılı yasa aranır duruma gelecektir. 58 ve 59 Hükümet döneminde hazırlanan yasa öneriden farkı ne derseniz daha merkezci ve üst kuruların yetkililerine daha fazla yetkilerle donatmasıdır (oligarşik bir yapılanma).

Yasa önersinde yer alan bazı maddeler ve buna ilişkin kişisel görüşlerim

Bölüm 1. Madde- 1: Amaç, Kapsam ve İlkeler, başlığı altında işlenen Yükseköğretim kanunun amacı; Yükseköğretimle ilgili ilkeleri belirlemek ve Yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının yapılanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile ilgili tüm hususları, Cumhuriyetin temel esasları çerçevesinde, bir bütünlük içerisinde düzenlemektir.

Adı üstünde evrensel kurumlar olan üniversiteler esas itibariyle yerellikten çıkmış, sınırlarını aşmış bilim ve teknoloji üreten alanlardır. Üniversite ortamında din, dil, renk ayrımı yapılmaksızın herkes aynı şekilde kucaklanmaktadır. Üniversiteler bir anlamda akademik özgürlük merkezleri oldukları için çerçevesi sınırlarının ötesine kaymak zorundadır. Bu konuda Berlin Üniversitesinin kurucularından Wilhelm von Humboldt girişimleri ile 1809 yılında kurulan Berlin üniversitesinin çatısını ve bilimsel anlayışını belirleyen Humboldt üniversitenin hedefini.

 -Öğretinin felsefe yolu ile sağlanması -Temel bilimlerin derinlemesine işlenmesi -Araştırma ve öğretim birliğinin sağlanması -Devlet ve kiliseye karşı olmak, olarak belirlemiştir. Şeklinde açıklarken üniversiteyi tam ve bağımsız bir kurum haline getirmiştir.

Yüksek öğretim kanunun amacı ile madde 2’nin c bendinin 1. fıkrasında tanımlanan Üniversite kavramı ile aynı görülmemektedir. Üniversite tanımı daha gerçekçi görülmektedir.

Madde 2, c bendinin 8 fırkasında bahsedilen Meslek Okulları ibaresinde Meslek Yüksekokulu: Belirli mesleklere yönelik ara insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan dört yarı yıllık eğitim-öğretim verenbir yükseköğretim kurumudur” denilmektedir.

1981 yılında çıkarılan 2547 sayılı YÖK yasası ile 12 Eylül öncesi o dönemin koşularında meydana gelen olaylardan dolayı bir türlü işlemeyen Meslek Okulları ve eğitim Enstitülerinin üniversite bünyesine alınarak korumaya çalışılmıştı. Bu okulların öğretmen kadroları bir yasa ile öğretim görevlisi ve bunların başarılı olanları akademik aşma yaparken büyük çoğunluğu bir türlü dil sınavı engeli ve akademik çalışma yapmaması nedeniyle yükselemediler. Eğitim enstitüleri ve Meslek Yüksek okullarının üniversitelerin bünyelerine katılması üzerinden neredeyse 20 yıl geçti, halen öğretim üyesi kadroları sağlanamadı, öğretmen kökenli  hocaların öğretim görevliliğine geçişleri de pek kolay olmadı. Halen de akademik ortamı teneffüs edenlerle etmeyenler arasında belirgin farklılıklar hissedilebilmektedir. Bu bağlamda Meslek teknik Okulları gibi Öğretmen yetiştiren okullar üniversitelerin dışına çıkarılmalı. Öğretmenlik bir meslek olarak öğretmen Okulları yeniden yatılı esasa göre organize edilmeli bir üst yapı olarak da eğitim enstitülerine yeniden işlerlik kazandırılmalıdır. Diğer meslek yüksek okulları da benzer şekilde üniversitelerin dışına çıkarılmalı ve Meslek Yüksek Okulları olarak bunların Milli Eğitim bakanlığı bünyesinde olması gerekir.

Madde 2 c bendi 11 fıkrada belirtilen “Bölüm: Amaç, kapsam ve nitelik yönünden bir bütün teşkil eden, birbirini tamamlayan veya birbirine yakın ana bilim ve ana sanat dallarından oluşan akademik anlamda; fakültelerin ve yüksekokulların eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve uygulama birimidir. Yükseköğretimdeki çeşitli birimlerin ortak derslerini vermek üzere rektörlüğe bağlı bölümler de kurulabilir. Bir üniversitede aynı veya benzer nitelikte eğitim-öğretim yapan birden fazla bölüm kurulamaz” tanımı yetersiz ve bilimsel hiçbir anlam tanımıyor.

  Bölüm, Ana bilim Dalları ve Araştırma Merkezi ve Enstitüleri batı ülkelerinde olduğu gibi günümüzde önemi artan bilim dalları, Doçentlik bilim dallarında ile paralel olarak yapılandırılmalıdır. Üniversitelerin bilgi çağının gereği olarak sürekli yenilikleri izlemesi ve gerekli yenilikleri zamanında yapabilmelidir. Batıdaki gelişmiş üniversitelerin sürekli dinamik bir yapı içerisinde bölüm yerine değişik disiplinleri P tipi yapılanma ile bir araya getiren ve sorun çözmeye yönelik araştırma yapan ve öğretim veren kurumlar olarak örgütlenmektedir. Mevcut yasa bölümün sınırlarını ve sorumluklarını belirtmemektedir.

  Aynı maddenin 12 fırkasında Ana bilim Dalı’nın tarifi de bulunmamaktadır. Aslında bu birimler son derece önemli olup. Çağdaş ve demokratik üniversitede araştırma yapan ve bilim organizasyonu belirlen çekirdek birimlerden üniversite üst örgütlenmesine kadar yapılanması gerekir. Bölüm, Ana bilim, Ana sanat ve program kavramaların yeniden tanımlanması ve sorumluklarının ve sınırlarının netleşmesi gerekir.

  Üniversitelerin en önemli birimi olan  Bölümlerde norm kadro uygulamasına geçilmeli ve öğretim üyeliği kriterleri son derece iyi belirlenmelidir.

Madde 2’nin 2. bendinde tanımlanan “Öğretim Yardımcıları:

a)  Öğretim Görevlisi: Ders vermek ve uygulama yaptırmakla yükümlü öğretim elemanıdır.
 b) Okutman: Ortak zorunlu ders olarak belirlenen dersleri okutan veya uygulayan öğretim elemanıdır.
c) Uzman: Belirli konularda yetişmiş yardımcı akademik personel,
d) Araştırma görevlisi : Öğretim üyesi yetiştirilmek üzere lisansüstü eğitim verilen ve/veya eğitim-öğretim ve araştırmada görevlendirilen akademik öğretim elemanı,
e) Araştırmanın destek personeli : Araştırma-geliştirme projeleri kapsamında görevlendirilen tam veya yarı zamanlı teknik personel,
f) Araştırmacı : Tercihen doktorasını tamamlamış araştırma projelerinde çalışan araştırmacılar,
g) Çeviriciler ve eğitim-öğretim planlamacılarıdır.

Öğretim yardımcıları başlığı altında d ve f fıkralarından tanımlanan Araştırma Görevlisi ve Araştırmacı tanımlamaları daha açık bir ifade ile belirlenmelidir.

Araştırma görevliliği için TUS benzeri bir merkezi sınav ile başarılı olanların arasından bölümün ve ilgili bilim dalının yapacağı sınavlardan başarılı olmuş adaylar proje asistanı olarak alınmaları ve geleceğin bilim adamları olarak yetişmeleri için daha esaslı tedbirlerin alınması yanında öğretim üyesi seçimi ve alımında yüksek kriterlerin getirtilmesi gerekir. Üniversite öğretim üyeliği seçiminde mutlaka doktora sonrası çalışmalarda başarılı olmuş belirli bir birikimi olan yetişkin kişiler öğretim üyeliğine alınmalı.

Araştırıcılar kavramı batılı anlamdaki post-dok araştırıcıları üniversitelerin gerçek anlamda araştırıcı kazınılması için sistemimize kazandırılması gerekir. Birkaç dönem post-dok yapan başarılı kendi başına proje üreten ve belirli bir bilimsel birikimi olan kişiler üniversiteye hoca olarak kazandırılır. 

2. Maddeni e) bendinin 3 fıkrasında belirtilen Yüksek lisans Doktora eğitim kısımlarında söz konusu öğrencilik koşuları net olarak belirtilmemiştir. Doktoraya alınma kriterleri çıtayı yüksek tutacak şekilde belirlenmesi gerekir. 

  Ancak doktora sonrası Araştırma görevlilerinin durumu netlik oluşturmamaktadır. Yasa tasarısının en büyük eksikliği Doktora sonrası Araştırma Görevlilerinin durumu ve özlük hakları konusunda herhangi bir ifade belirtilmemiştir. Doktorasının başarı ile tamamlayan Ar-Görevlileri mutlaka kendilerini ispatlayacak süreçlerden olan post-dok çalışmalarına olanak tanıyacak süreçlerin netleştirilmesi gerekir. Proje alan TÜBİTAK, DPT ve diğer kurumlar proje yapan ve yürütülen araştırıcı kadrosu verilmelidir. Doktorasını bitirmiş genç bilim adamlarının yine projesi olan deneyimli bilim adamaları ile doktora sonrası araştırma için post-dok olarak kendileri de proje üreterek bilimsel deneyimlerini artırmaları ve araştırma kurumlarında kalmaları sağlanmalıdır. Doktora sonrası çalışma veya öğretim görevliliği mutlaka doktora yaptığı birimin dışında (belirli bir üniversiteye veya Yüksek Teknoloji Enstitüsüne) yapılmalıdır. Üniversitelere öğretim üyesi olarak giremeyen doktoralı araştırıcılar için YÖK, Milli Eğitim ve ilgili Bakanlıklar ile Araştırma Enstitü ve kuruluşlarının bağlı bulunduğu kuruluşlar arasında yapılacak bir anlaşma ile doktorası olan araştırıcılar ancak işe alınır ibaresi olan anlaşmalar ile Aralaştırma görevlerinin mağduriyeti de ortadan kaldırılmalıdır.

2. madde 3 bendine belirtilen “Üniversite öğrenci temsilcisi: Üniversite öğrencilerini temsil etmek üzere  seçilmiş öğrencidir”.

  Üniversite Öğrenci Temsilcisi kavramı açıklamaya gereksinim duyulmaktadır. Daha önce YÖK başkanlığı yapmış olan Sayın Doğramacı (WEB sitesindeki görüşleri ) ve Sayın Gürüz’ün yazdığı Yüksek Öğretim adlı kitabında dünyadaki bir çok üniversitede öğrencilerin yönetime katkıları ve üniversite yöneticilerin seçimindeki etkilerinde sıkça söz etmektedirler. Öğrenci örgütlenmeleri yasal güvenceye bağlanmalıdır. Öğrenci örgütlenmesi için önerilen ifade muğlak ve net olmamakta ancak öğretim üyeleri için herhangi bir ifade bulunmamaktadır 

İkinci Bölüm madde 3 de “Amaç ve Ana İlkeler, A) Yükseköğretimin amacı:

a)  Atatürk ilke ve inkılâplarına, Cumhuriyete, demokrasiye, lâikliğe, insan haklarına, hukukun üstünlüğü ilkesine ve toplumun kültür değerlerine bağlı; aklı ve bilimi temel kabul eden, çağdaş uygarlık değerlerini benimseyen, Türkiye Cumhuriyetini ülkesi ve milleti ile bölünmez bir bütün olarak kabul eden, Türk ulusunun refahına katkı sağlayacak uluslararası düzeyde rekabet edebilir bilgi ve beceriye sahip bireylerin yetişmesini sağlamak” tır ibaresi ile biten Yüksek öğretimin amacı ağırlıklı olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ilkeleri ile sınırlandırılmıştır. Aslında üniversitelik bilinci evrenselliği öngörmektedir. Yeni Avrupa topluluğuna girmeye çalıştığımız bu dönemde öğrenci değişimi ve bunu getireceği çok farklı ülkelerin üniversite eğitim ile karılaştırıldığında sistemimiz çok yerel kalabilir.

Yine ikinci bölümün ana İlkeler başlığı altında işlenen Yükseköğretim Kurumlarında eğitim sırasında Atatürk İlke ve Devrimleri ile Türk Dili zorunlu dersler olarak olup programlanır ve uygulanır. İbaresindeki derslerin mutlaka ve mutlaka Liselerde hal edilmiş olması gerekir. Üniversiteler öğreten yerler değil fikirlerin tartışıldığı alanlar olmak zorundadır.

Üniversite mezunlarının en ciddi sorunu olan kültürel birikimlerinin yetersiz olması, üniversitelilik bilinçlerinin gelişmesi için mutlaka her alanın Bilim Tarihi dersi yanında kültür dersinin (uygarlık tarihi, antropoloji ve bilim felsefesini içerecek şekilde) okutulması ve ciddiye alınması gerekir. Dil ve tarih dersleri bu çerçeve içerisinde ele alınmalıdır. Üniversitelerde her türlü düşüncenin özgürce ifade edilmesi ve her üniversitelinin ideolojileri ve “izm” leri tartışabilmesi ortamının sağlanması üniversiteler üzerindeki güvenlik kaygısı, bölücü, irticai faaliyetlerin önünün kesilmesinde önemli bir panzehir olacaktır. Üniversitelilik,  kişinin her türlü ideoloji ve düşünceyi tartışabilmeli ve her olaya eleştirel gözle bakabilme bilinci ve becerisinin kazanması anlamına gelmektedir. Gerçek anlamda yaratıcı bilim ancak her türlü düşüncenin serbeste tartışıldığı ortamlarda oluşmaktadır. Aksi halde üniversiteler kendilerinden beklenen evrensel değerler yerine ulusal sınırlar içerisinde sıkışmış olacaklardır. Başka bir ifade ile basit meslek yüksek okulları düzeyine indirgenmiş olacaklardır.

İkinci bölümün c) bendinde işlenen “Yükseköğretim Kurumları; akademik, idari ve mali özerkliğe sahip tüzel kişiliği olan kamu kurumlarıdır ve yasal güvence altındadır”  tanımlanan “özerklik, özgürlük kavramları, bilimsel liyakat, hesap verilebilirlik, katılımcılık Akademik rekabet, ve evrensel akademik normlar” başlıkları altında tanımlanan ifadeler yetersizdir. Ülkemiz üniversitelerinin en önemli sorunu olan verimliliği artırmaya dayalı hiçbir somut ifade ve ilke içermemektedir.

İkinci Bölüm 4 maddede c fıkrasında işlenen “Öğrenci katkı paylarının, öğrencilerden alınacak diğer ücretlerin ve öğrencilere verilecek burs ve kredilerin mevzuata uygun olarak kurumca belirlenmesi” Mali Özerklik kısmındaki öğrenci katkı payı ve öğrencilerde alınacak diğer ücretler kısmı Anayasanın “eğitim ve öğretim parasız yapılır” ilkesine aykırı olduğu için uzun zamandır tartışma konusudur. 

  Öğrencilerden alınacak öğrenci kalkmalı üniversitelerin mali sorunları ihtiyaçları oranında sağlanmalıdır. Tamamen bilim üreten ve öğreten kurumların artık öğrencilerden para alan kurum durumuna düşürülmemsi gerekir. Çünkü bir ülkenin yetişkin bireylerini yetiştirmek için hiçbir fedakarlıktan kaçınmaması gerekir. Yetiştirdiği elemanları da beyin göçüne kurban etmemesi gerekir.

Üçüncü Bölümde belirtilen, Yükseköğretim Kurulu ve Görevleri kısımda “Yükseköğretim Kurulu koordinasyon, planlama ve denetleme dışındaki  yetkilerini gerek duyulduğunda Üniversitelerarası Kurul’a ve yükseköğretim kurumlarının Senato ve Yönetim Kurullarına devredebilir” denilmektedir. Söz konusu YÖK yasasına yapılan eleştirilerin temlinde YÖK gibi merkezi yapılanma yerine tek merkezden yönetim beklentisi halen geçerlidir.

Yükseköğretim Kurulu;

1)  Cumhurbaşkanı tarafından, rektörlük ve/veya öğretim üyeliğinde başarılı hizmet yapmış ve yapmakta olan profesörlere öncelik vermek suretiyle üniversitelerarası kurulca önerilen iki katı aday arasından seçilen  beş,

2)  Bakanlar Kurulunca temayüz etmiş üst düzeydeki Devlet görevi yapmış ve yapmakta olanlar arasından seçilen  dört,

3)   Genelkurmay Başkanlığınca eğitimle ilgili birimlerinden seçilen bir,

4)   Üniversitelerarası Kurulca, Kurul üyesi olmayan bilimsel ve idari yetkinliği saptanmış profesör öğretim üyelerinden gizli oyla seçilen  beş kişiden oluşur.

Doğal olarak yönetim kurulunda ağırlığın üniversite öğretim üyelerinde olması kabul edilir düzeydedir. Ancak TUBA ve TÜBİTAK’in görüşlerinin temsil edilmesi gerekir. YÖK’ün görevlerinin önemli ölçüde UAK bırakılması da önemli bir gelişme ancak halen bazı konular iç içe geçmiş durumdadır. Örneğin YÖK’ün görevleri arasında sayılan c, ve ı bentleri ÜAK’un yetkileri arasında olması gerekir. Ayrıca ÜAK’un görevleri arasında sayılan 6, 8 ve 11 maddeler Üniversite senatolarının görevleri arasında yer almalıdır.

Madde-12: Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)

Mevcut yasada YÖK tarafından yöneticilerin belirlenmesi istenen Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM)’nin ÜAK’ un denetiminde olması ve yöneticilerin doğrudan ÜAK tarafından atanması kurumun saygınlığı ve objektifliği açısından daha önemli olacaktır. Önerilen yasa taslağında hükümetin ağırlıklı olarak atayacağı YÖK kurulunda parmak hesabı ile yapılacak bir oylamaya göre yapılacak bir atama geleceğe yönelik sorunlar oluşturacaktır. Üniversiteye girmeyi bekleyen milyonların daha da çoğalmaması için ilköğretimden başlamak üzere öğrenciler eğilimlerine göre yönlendirilmelidir. Liselerde ağırlığı meslek liselerine verilmeli, daha az sayıda ve bilim yapma eğilimi yüksek olan öğrenciler ise üniversiteye yönlendirilmelidir. Batı ülkelerinde olduğu gibi meslek liselerinin son derece başarılı öğrencilerinden belirli sayı veya yüzde oranla üniversiteye girmeleri önerilebilir. Milli Eğitim Bakanlığı bu anlamda ortaöğretimin sorunlarını bu yönde irdeleyerek üniversitelere daha az sorunlu ve üniversite eğitimi alabilecek düzeyde iyi yetişmiş öğrenciler kazandıracak projeleri üzerinde yoğunlaşması daha yarlı olacaktır.

Yasa önersinin en çok tartışma yaratan kısmı dördüncü maddedeki üniversite yönetiminde kilitlenmektedir.

Madde- 9: Üniversitelerin Görevleri

Çağdaş uygarlık, toplumun ihtiyaçları ve evrensel düzeyde bölgesel ve ülkenin kalkınma planlarının hedef ve politikalarına uygun olarak, evrensel normlarda; çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayım ve danışmanlık yapmak, olmalıdır.

Üniversiteler yalnız kendi ülkesine ve toplumuna değil aynı zamanda evrensel düzeyde sorumluluk taşımak zorundadır. Ancak çalışma alanının ve materyalini bulunduğu ortamdan almak zorundadır.

Madde- 10’da Üniversite Organları başlığı altında, Rektörün görev ve sorumlulukları kısmında belirtilen “Üniversite ve yüksek  teknoloji enstitülerinde Rektör yükseköğretim kurulunun belirleyeceği esaslara göre  profesörler arasından, üniversitenin kadrolu öğretim üyelerinin gizli oylamayla iki (üç) aday seçilir. Yükseköğretim kurulu adaylar hakkındaki görüşlerini Cumhurbaşkanına sunar. Cumhurbaşkanı bu adaydan birini Rektör olarak dört yıl için seçer ve atar. Bir rektör en fazla iki kere atanabilir”.

  Üniversitelerde yönetici kadrolarının her aşamasının Rektör, Dekan, Bölüm Başkanları ve Ana Bilim dalı bir defa seçimle gelmesi herkesin ortak dileğidir. Seçim yanında çağdaş ülkelerdeki yönetici seçiminde olduğu gibi her yönü bilimselliğini kanıtlamış ve birkaç aşamadan geçmiş kişilerin yönetici olarak aday olmaları ve kurumunun da öğretim üye ve yardımcılarının onayı ile atanması daha doğru olacaktır. Geçmiş üniversite tarihlerinde olduğu gibi modern dünya üniversitelerinde öğrenci ve idari personelin katkısı önem taşımaktadır. Bu konunun iyi incelenmesi ve üzerinde çalışılması gerekmektedir. Yeni yasada Rektör seçimi için önerilen yöntem 2547 sayılı yasadan farklı değildir. Yeni yasada, “Üniversitelerde gizli oylama usulü ile yapılan seçimlerde ik, (üç) adayı Yükseköğretim Kuruluna sunulur. YÖK de adaylar hakkında görüşünü Cumhurbaşkanına sunar denilmektedir. Eski yasadan hiçbir farkı görülmektedir.

  Rektörün iki dönem için seçilmesini savunan görüşe göre ilk dönemde rektör ancak sistemi anlıyor ve yapmak istediklerini ikinci dönemde yapmak istemektedir. Eğer bu görüş doğru ise yinede tek bir döneliğine ancak süre 4 değil de 5 veya 6 yıllığına seçilmesi ilkesi benimsenebilir.

  Mevcut yasanın, seçimi her aday için bir kez ile sınırlandırması yöneticilerin bir daha seçime girmemesi nedeniyle daha rahat çalışacak ve gelecekte oy kaygısı olmadan çalışması nedeniyle son derece faydalı olacaktır. Aksi taktirde yöneticiler bir daha seçilmek için oy kaygısı nedeniyle başta kadrolaşma olmak üzere hiç de hak etmeyen kişilere kadro verilmesi ve diğer payelerin dağıtımı sık sık tartışma konusu olacaktır. Ayrıca Rektör seçiminin bilim disiplinleri arsında rotasyonla gelmesi de bir çok bakımdan önem taşımaktadır ve son derecede gereklidir. Üniversitelerde oy kaygısı ve onun yaratığı eleştirilere meydan vermemek için tek dönem anacak uzun süreli görevlendirme daha yaralı olacaktır. Son yılarda üniversitelerde neredeyse bir yönetici sınıfı oluşmaya başladı. Bazı kişiler artık öğretim üyeliği ve bunun getirdiği sorumluluğu ve iş yükünü bırakmışa benziyorlar. Bütün yaşamı yöneticiliğe endekslenmiş sınıflar oluşmaya başladı. Her koşulda her akademisyenin mutlaka bir gün tekrar kendi çalışma alanına döneceğini bilmesi gerekir.

Aynı yasada Vakıf üniversiteleri yöneticilerinin atanmasında ayrıcalık tanımış olup Vakıflarca kurulan Üniversitelerde Rektör adaylarının seçimi mütevelli heyetin önereceği iki aday arasından Cumhurbaşkanlığı’nca atanır.

Üniversitelerde iki başlılığın ortadan kalkması gerekir.

Rektörün görev, yetki ve sorumlulukları başlığı altında işlenen konularda Rektör daha önceki hiçbir yasada olmadığı kadar yetkili konuma getirtmektedir. Aslında mevcut YÖK yasasına yapılan eleştirilerin temelinde rektörlerin aşırı yetki kullanımının yaratığı sorunlar üzerinde yoğunlaşmıştı. Rektör yetkileri arasında en ağıtlıklı olanı da her konuda tek söz sahibi olmasıydı. Yeni yasada rektörün yetkileri daha da artmıştır.

Senatonu işleyişinde mutlaka, yüksekokul, konservatuar ve meslek yüksekokulu müdürleri temsil edilmeleri gerekir. Bugüne kadar üniversitelilik işlevi dışında yalnızca mesleki eğitim yapan bu kurumların üniversite senatolarına pek katkı yaptığı söylenmektedir.

Madde- 11’de belirtilen Fakülte Organları ve Fakülte Akademik Genel Kurulu

Başlığında işlenen Fakültelerin işlevi eski yasaya göre biraz daha zayıfladığı görülmektedir. Temelde Fakültelerin daha yetkili olması önerilir.

Dekan Atanması: İlgili fakültenin öğretim üyelerinin gizli oylama ile belirleyeceği Üniversiteprofesörleri arasından en çok oy alan ilk üç adayı rektör, adaylar hakkındaki görüşüyle birlikte Yükseköğretim Kurulu’na sunar. Dekan Yükseköğretim Kurulu tarafından üç yıl için en fazla iki defa olmak üzere atanır.

Doğrusu doğrudan seçimle gelmesidir. Aynı şekilde bir defaya mahsus olarak seçilmesi daha doğru ve gerçekçi olacaktır.

İlgili maddenin Meslek Yüksekokulu ve Organları kısmı yeniden düzenlenmesi gerekir.

Daha öncede belirtildiği gibi Meslek yüksekokulu üniversite dışına taşınması ve yeni bir düzenlemeye gereksinim bulunmaktadır.

Madde- 14: Bölüm organları; Bölüm başkanı ve seçimi konusu belki de en çok tartışılacaklardan biridir. ”Bölüm başkanı, dekanın akademik ünvanı gözeterek önereceği üç adaydan birisi Rektör tarafından üç yıl için atanır. Yüksekokullardaki bölüm başkanları da aynı usulle atanır. Rektörlüğe bağlı birimlerde bölüm başkanı, Rektör tarafından atanır.” diyor.

Bölümler ün iversilerin en temel birimleri olup mutlaka aşağıdan yukarıya doğru örgütlenmeleri gerekir. Ayrıca başkanlarının seçiminde kriterler nelerdir beli değil.

Madde- 15’de belirtilen Öğretim Elemanları başlığı altında işlenen yardımcı Doçentliğe Ataması ile ilgili süreç tamamen “Bir üniversite biriminde açık bulunan yardımcı doçent kadrosuna isteklilerin başvurması için rektörlükçe ilan edilir” deniliyor. Ana bilim dalının talebi ve önerisi, dekanlığın görüşü vs. bakılmaksızın kadro ilanı yapılır ve görevi sonlandırılması da aynı şekilde yapılır deniyor. Hükümetin hazırladığı yasa önersinde mevcut YÖK yasasına ve rektörlere yapılan eleştirinin başında Yard. Doçların durumu geliyordu.

  Yard. Doç. Olabilmek için öncelikle doktorasını yapan kişinin mutlaka başka bir kurumda kadro aranması şartı getirilmesi ve belirli bir deneyimi ve birikimin olması gerekir.

  Inbreeding denilen ve üniversite öğretim üyelerinin mezun olduğu bölümde şu veya bu şekilde birilerinin kanatları altında başlayan ve profesörlük ile biten yolculuğu biyolojinin yasalarına uygun olarak kısa sürede verimsiz kısır bireylerin oluşmasına yol açmaktadır. Modern dünya üniversiteleri ve bizde de kısman ODTÜ ve Boğaziçi Üniversitelerinde olduğu gibi kişi doktora yaptığı üniversite dışında bir başka üniversitede kadro aramalıdır. Bu üniversite dinamiği ve öğretim üyesinin kendi kendine yetmesi açısından önem taşımaktadır. Amerikan ve Avrupa üniversitelerinin başarısı büyük oranda bu yer değişimine borçludurlar. 

  Üniversite öğretim üyeliği saygınlığının yeniden kazandırılması için, yard. Doç., doçentlik ve profesörlük tezleri ve denme dersleri yanında konusunun yetkili organlarının da olumlu onayları ile atanması gerekir. Bu konuda jüri üyelerinin daha dikkatli ve sorumlu davranmaları beklenilmektedir. 

Doçentlik ve profesörlük kadroları da aynı şekilde rektörlük tarafından ilan edilir denilmektedir. Böylece birimlerin talepleri dikkate alınmayabilirde.

Madde- 16: Öğretim Elemanı Yetiştirme konusu gelişmekte olan ülkemiz için büyük önem taşımaktadır.

  Üniversitelerin beyin göçünün engellenmesi için yetenekli ve yetişkin kişilere maddi ve manevi desteğin sağlanması ve yasal güvenceye kavuşturulması gerekir. Üniversite öğretim elemanlarının ve çalışanlarının özlük hakları ve ücret düzeylerinin çağın gereklerine göre yeniden düzenlenmesi gereklidir. Mevcut yasada bu konu ile ilgili herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Yasa mutlaka ülkenin yetişmiş, üretken ve zeki beyinlerini koruyacak düzenlemeler içermelidir.

  Üniversitelerin birer beyin merkezi olması ve bilgi toplumunun gereklerinin yerine getirilmesi, verimlilik ve motivasyonun artırılması için bilimsel, idari ve mali özerklik yanında özlük hakları bir bütünlük içerisinde iyileştirici tedbirleri yasa ile güvence altına alınmalıdır.

Yurt İçinde ve Yurt Dışında Görevlendirme

  Bilim adamlarının aralıklarla batılı ölçekte olduğu gibi altı ay ile bir yıl arasında bilgi ve deneyimlerini artırmak için yurtdışına çıkmaları güvence alınana alınması gerekir. Akademik Değerlendirme ve Akreditasyon başlığı altında Madde- 18’de işlenen Akademik Değerlendirme önemli ancak belirsizlikleri de beraberinde getirmektedir.