Üniversitelerarası Kurulun Yeni YÖK Yasa Tasarısı Hakkında Görüşler
Üniversitelerarası Kurulun Yeni YÖK Yasa Tasarısı Hakkında Görüşler
Neredeyse bir yıldır başta üniversiteliler olmak üzere bütün toplum kesimleri yeni YÖK yasası tartışmasına kilitlendi. Halkın eğitime verdiği önemin bir göstergesi olarak yükseköğretim yasası üzerinde lehte ve aleyhte yapılan bütün değerlendirmelere rağmen gelinen noktada eldeki tek somut sonuç olarak saygın bir bilim insanının (Prof. Dr. Erdoğan Teziç’in) YÖK başkanı olarak atanmasının yarattığı umuttur. ÜAK bütün iyi niyet çabalarına rağmen yeni bir yasa önerisi hazırlamış, ancak yasa önerisi beklenen reformun ötesinde rektörlerin yetkilerini arttıran bir yasa önerisinden öteye gidememiştir. Diğer bir deyişle üniversiteleri “Rektörler üniversitesine dönüştürme amacına yönelik olarak hazırlanmış bir tasarı niteliğindedir”. Bu konuda 26 Aralık 2003 Cuma günkü Milliyet gazetesindeki Objektif köşesinde Taha Akyol “Rektörlerin üniversitesi” başlıklı yazısında yasanın rektörler tarafından hazırlandığını ve zaten aşırı yetkili olan rektörlere yeni yetki veriyor” diyor. Konuştuğum bir çok öğretim üyesi ÜAK’dan böyle bir tasarı beklemediklerini ifade etmişlerdir.
Açıkçası hükümetin daha önceki iki yasa önerisinde yüksek öğretim üzerinde etkili olacak yapılanmayı kabul edilmez olduğunu belirtmiştik. 1981 yılından bu yana YÖK yasasına yapılan eleştirilerin başında gelen Rektör yetkilerinin fazlalığının yarattığı rahatsızlığın yeni ÜAK’un önerisinde daha da artırılmasının istenmesi aynı şekilde ileride daha farklı tartışmaları beraberinde getireceği için şimdiden ciddi eleştiriler almaktadır.
Mevcut 2547 sayılı YÖK yasasının Türkiye’yi bilgi çağına taşımakta yetersiz kaldığının başta Cumhurbaşkanı olmak üzere hükümet, yükseköğretim kurumu ve öğretim üyeleri tarafından belirtilmesi yeni bir yükseköğretim yasasına gereksinim olduğunun en açık ifadesidir. Ancak 58. hükümet tarafından önerilen yasa taslağı ve 59 hükümet tarafından bir başka şekilde sunulan taslak ve ancak şu ana kadar kamuoyuna sayısını bilmediğimiz sayısız değişikliklerle son halinin ne olduğunu tam olarak bilemediğimiz yasa taslakları yanında bir de UAK’ un hazırladığı yasa taslağı bulunmaktadır.
Üniversitelerarası Kurul 19 Ağustos 2003 tarihinde Ankara’da yaptığı toplantıda Milli Eğitim Bakanlığı’nca hazırlanarak Yükseköğretim Kanunu Tasarısı Taslağını tüm üniversitelerden gelen eleştiri ve öneriler doğrultusunda kapsamlı bir biçimde değerlendirimiş ve taslağın “kabul edilemez” olduğu kanısına varılmış ve bunun yerine yeni bir tasarı hazırlamayı benimsemişti. ÜAK tarafından yapılan söz konusu toplantıda “ülkemizin yükseköğretimden beklenti ve gereksinmelerine yanıt verecek, yaşanan köklü sorunlara çözüm üretecek, kazanılan ulusal bilgi ve deneyim birikimini değerlendirecek, Avrupa Birliği ve dünya ile bütünleşme sürecinde uyum ortamı sağlayacak, evrensel akademik standartlara uygun ve yasa taslağı çalışmalarına temel oluşturacak çağdaş bir yükseköğretim modeli geliştirmek amacıyla bir komisyon kurulmuş” ve komisyonun taslağı ana hatları ile aşağıdaki gibidir.
ÜAK’ un Hazırladığı Yeni YÖK Yasa Tasarısı
Üniversitelerarası Kurul tarafından hazırlanan yeni YÖK yasa tasarısı sınırlı sayıda Rektör ve Senato üyeleri tarafından incelendikten sonra bazı üniversiteler tarafından Internet üzerinden öğretim üyelerinin bilgisine sunulmuş bulunmaktadır.
Yeni tasarı da temelde bundan önce bizlere ulaşan yasa tasarıları ve mevcut YÖK yasa tasarısından farklı olarak göze çarpan bazı hususlar:
1.YÖK genel kurulunun üye sayısı ile ilgili oransal dağılımın belirlenmesi devletin değişik birimleri arasında yeniden belirlenmiş,
2.YÖK yetkilerinin önemli bir kısmı Üniversitelerarası Kurula devrediliyor, bir kısmını ise üniversite Rektörlerine devretmiş,
3.Eski yasada olduğu gibi seçimle belirlenen 2-3 aday Rektörlük için YÖK’e bildiriliyor. Eskiden olduğu gibi YÖK adaylar hakkında bilgiyi Cumhurbaşkanına bildiriyor. Rektörlerin görev süreleri 4 yıllıktır ve iki kez üst üste seçimle gelmektedirler,
4.Üniversite rektörlerinin yetkileri daha da arttırılmış
5.Dekanlar seçim ile belirleniyor, ancak dekanlıkların yetkileri önemli ölçüde rektörlere devredilmiştir,
6.Bölüm başkanları dekanın önerisi ile rektör tarafından atanmaktadır,
7.Öğretim üyeliği kadroları tamamen rektörler tarafından belirlenmektedir
8.ÖSYM yine YÖK’e bağlı ancak kısmen özerk hale getiriliyor.
9.YÖK başkanı Cumhurbaşkanı tarafından, YÖK genel kurulu üyeleri arasından seçiliyor.
10. Devlet üniversitelerine vakıf üniversitesi kurma hakkı tanınıyor
11. Üniversitelere parası olan öğrencilerden daha fazla harç adı altında para alınacaktır
12. Üniversiteler mali özerklikleri çerçevesinde bütçe kalemlerini kendileri yapacak.
13. Üniversiteler akademik kadro sayısını kendileri belirliyor
14. Öğrenci temsilcileri kendileri ile ilgili konularda senato ve fakülte kurulunda oy kullanabiliyor
15. Tezsiz yüksek lisans benimsenmiş
16. Atatürk İlke ve Devrimleri ile Türk Dili zorunlu dersler olarak programa alınmakta
17. Yüksek Öğretimin amacı evrensel üniversitelilik bilinci ve anlayışından çok ulusal değer yargıları ve kültürüne bağımlı bireyler yetiştirmesi olarak benimsenmiş.
Bu bağlamda gerek UAK ve gerekse hükümetin şu hali ile önerdiği yeni taslak aşağıda ana hatları ile belirtildiği gibi hiçbir ciddi iyileştirme ve reform içermemektedir. Sorun şu anda tamamen Rektör seçimi ve yetkileri yanında YÖK üst kurulunun kaç kişiden ve kimlerden oluşacağı konusuna kilitlenmiş durumdadır. Doğal olarak bunca uğraşıdan sonra ÜAK’un yasa önerisi 2547 sayılı YÖK yasından daha mı iyi diye sormak geliyor insanın içinden. Açıkçası üniversite hocaları olarak toplumun bizlerden beklediği hükümetin hazırladığı yasadan daha demokratik ve özerkliği hedefleyen bir yasa hazırlıyor olmalıydı. Her yönüyle ilkeleri belirlenmiş, subjektifizimden çok objektif kuralları olan ve iç verimliliği artıran bir yasa önerisinin hazırlanması beklenirdi. ÜAK’un yeni bir yasa hazırlama konusunda Ankara’da yapılan toplantıda kamuoyuna sunulan gerekçe yerinde ve doğru bir talepti. Kamuoyu da hükümetle YÖK arasındaki tartışmada Üniversitelerden yana tavır alarak ve yeni bir yasa önerisi hazırlanmasını benimsemiştir. Ancak ÜAK’un yasa önerisi beklenenin aksine yüksek öğretimin sorunlarını çözmeye yönelik hazırlanmamıştır.
Örneğin, “Akademik Etik Kurulu” yasada yer almamaktadır. Bilimsel özgürlük kavramı rektörün yetkileri arasına sıkıştırılmış durumdadır. Bilim Felsefesi, tarihi, yöntem ve kültür derslerini önereceği yerde, yerine Lisede okutulup öğretilmesi gereken Atatürk İlke ve Devrimleri ile Türk Dili gibi dersler önerilmektedir. Evrensel düzeyde değişik ülkelerinin öğrencilerine öğretilmesi gereken bilim anlayışı yerine ulusal değer yargılarına bağımlı bir yapılanma öngörülmektedir. Kimsenin ulusalcılığından şüphe yok, ancak bu kadar da milliyetçi söylem ve ifadelere üniversite ortamında gerek yoktur.
Yönetici seçimi ve atamalarında gelişmiş ülkelerin rahatlıkla sağladığı belirli ilke ve ölçütlerden hiç söz edilmemektedir. Öğretim üyesi alımında ve kadro dağılımın da tek rektör tam yetkili kılınmıştır. Bütün dünyada öğretim üyeleri kadro aranmasında mutlaka yer değişikliği sağlanırken bizde halen herkes kendi çiftliğinde öten horoz örneğinde olduğu gibi, üniversiteyi okuduğu yerden dışarıya çıkamamaktadır.
Üniversitelerin en küçük fakat temel birimleri olan Bölümlerde öğretim üyelerinin Ana bilim ve Bölüm Başkanlıklarına seçme özerkliği ve özgürlükleri sağlanması beklenilirdi.
Üniversitelerde liyakat esasına göre öğretim üyesi alınması için objektif kurallar yanında ilgili ana bilim dalının talebi ve görüşü doğrultusunda, bölüm, dekanlık ve senatoda onaylanarak geçmesi sağlanmalıydı. Yeni yasa önerisinde liyakat esası yerine, çok eleştirilen “biat” esasının işleyeceği endişesi gelişmektedir. Düşünün ki daha önce sıkça basına yansıdığı gibi “okuyarak, çalışarak bilgiye ve yeteneğine göre değil, adaımını bularak üniversitede kadro alınması gibi üniversiteleri zor durumda bırakacak uygulamalar yeniden ülkemizde yaşanır olacaktır. Toplum nezdinde saygınlığı olan üniversitelerin böyle durumlara sürüklemeye kimsenin hakkı bulunmamalıdır.
Batılı üniversitelerde olduğu ademı merkeziyetçi bir yapılanma ile yerinde yönetim ilkesi benimsenerek üniversite çeşitliliği ve buna uygun yapılanma geliştirilebilirdi.
Yöneticilik görevinin bütün birimlerde bir defa ile sınırlandırılması gerekirdi. Üniversitelerde asıl olan öğretim üyeliği ve bilim adamlığıdır. Herkesin yeri laboratuvarıdır. Neredeyse bir yönetici sınıfı oluştu. Eğer belirlenen süre 4 yıl yetmiyorsa 5 veya 6 yılığına bir defa olmak üzere seçilebilir. Aksi taktirde bir çok rektör (insanın doğası gereği kendine yakın olanı tercih eder) yeniden seçilmek için kendisine oy verecek kişiyi atamayı tercih eder ve bu durum üniversite ruhuna ve akademik liyakate uygun düşmez. Bu konu üniversitelerin en çok eleştirilen konusudur. Her ne şart altında olursa olsun “YÖNETİCİLER BİR DEFALIĞINA SEÇİLMELİDİR”, anacak süre uzatılabilir!
Bugün gelinen noktada, hem mevcut YÖK Yasası ve hükümetin yasa taslağı ve UAK’lun yasa önerileri eğitim, çeşitlilik, zenginlik ve çalışma ortamını sağlayabilecek nitelikte olmadığı hepimizin kabul ettiği gerçeklerdir. Önerilen yasalar ve mevcut yasa bilgi çağında 2000’li yıllarda toplumun beklenti ve umutlarını tatmin etmekten çok uzaktır.
Kaldı ki Türk Yükseköğretiminin sorunları çok daha büyüktür. Başta akademik verimsizlik olmak üzere, bilim ve teknolojide bilgi çağını yakalama sansına maalesef sahip olamamıştır. Milyonlarca genç üniversite kapılarında beklemekte, üniversiteyi bitirenler işsiz, iyi yetişen çok küçük bir grup ise beyin göçüne heba edilmektedir.
Bu bağlamda 2004 yılında yeni bir yasa çıkaracağımıza olan umudum halen devam ediyor. Bunlardan; sayın Cumhurbaşkanının bilim kültürüne verdiği önem. Cumhurbaşkanı Sayın Sezer TÜBİTAK ödül töreninde yaptığı konuşmada “Yaşamımızın her alanına bilimsel düşünceyi yerleştirmeliyiz; köklü bir bilim reformuna devlet olarak destek vererek yaratıcı düşüncenin hayata geçirilmesini sağlamalıyız; her alanda çağdaşlaşmaya, ancak akıl ve bilim yoluyla ulaşabiliriz” demesi devletin üst düzeyde bilim politikasına verdiği önemin bir göstergesi olarak olumlu karşılanmıştır.
İkincisi de yeni YÖK Başkanı Prof. Dr. Erdoğan Teziç gibi saygın bir bilim adamının Galatasaray Üniversitesi rektörlüğü, Anayasa hukuku profesörlüğü kimliği, bilimsel saygınlığı ve üniversite sorunlarına olan duyarlılığı ile YÖK’ün başına atanması geniş bir destek görmesidir. Sayın Teziç’in YÖK başkanlığına gelmesiyle Öğretim Üyeleri dernekleri ve öğrenci temsilcileri ile görüşeceğini belirtmesi, UAK’un hazırladığı yasa önersinin nihai olmadığını belirterek, üzerinde çalışılacağını belirtmesi ve Hükümet ile istişare içerisinde olunacağını belirtmesi olumlu karşılanmıştır.
Dünyadaki Yüksek Öğretimin İşleyiş Dinamizmi
Bütün dünya bilgi çağında yüksek öğretim modellerini dinamik bir yapı içerisinde kendini yenileyerek Sokrates ve Erasmus programları ile çok kültürlü, verimli ve etkin, üretim ilişkilerine dayalı, öğrenci gereksinimlerini de dikkate alan önemli değişikliklere gitmektedir. 30 küsur ülkede üniversitelerde eğitim öğretim yanında kongre ve toplantılarda gördüğüm dinamizmi ülkemizde göremedim. Bir çok batı üniversitelerinde, idari, mali ve alt birimlerdeki yönetimsel özerkliklerinden aldıkları güçle bilimsel anlamda eşdeğerleri ile ciddi yarış içerisine girmiş bulunmaktadırlar. Bütün büyük üniversiteler başta Bilim Parkları olmak üzere kurdukları dinamik bilim merkezleri aracılığı ile hem kendi maddi kaynaklarını oluşturmakta hem de bilimsel gelişmelerini ilerletmektedirler.
Tabii bu kurumların en önemli özellikleri ve sihirli değneği olarak iyi bilim adamlarını bünyelerinde bulundurmalarıdır. Burada, yüksek rekabete dayalı öğretim ve profesyonel idari kadroları ile bütünleşerek verimlilik artışı sağlanmıştır. Laboratuvar düzeyinde iyi örgütlenmiş birimler aşağıdan yukarıya doğru bilim hedeflerini iyi çizerek örgütlenebilmişlerdir. Standardizasyondan kaçınarak her üniversitenin kendi dinamikleri içerisinde gelişmesine olanak sağlamışlardır. Bütün dünyada üniversite çeşitliliği yerinde yönetime geçerken, bizde geçen yüzyıldan kalma merkeziyetçi yapı ile üniversitelerin tek elden aynı sistem ile yönetilmesi tercih edilmiştir. Üniversitelerin önünün açılması ve yöresel zenginliklerinin dünyaya taşınması açısından standartlaşmış merkezi yapıdan kaçınılması gerekmektedir. Ülkemizde merkezi yönetim ile nitelikli ve gelişkin üniversitelerin gelişmemiş üniversitelerin düzeyine çekilmesi hedeflenmiştir. Bu anlamda bölgesel bazda da olsa gelişmiş dünya ölçeğinde motivasyonu yüksek öğretim elemanlarını bünyesinde bulunduran kurumların oluşması ülkenin sağlıklı kalkınmasına da katkıda bulunacaktır.
ÖED’lerinin Alternatif Yaklaşımı
Milli Eğitim Bakanı tarafından 27/09/2003 tarihinde Öğretim Elemanları Dernekleri ile yapılan toplantıda benim de içinde bulunduğum dernek temsilcileri tarafından Sayın Bakana aşağıda sunulan öneriler çerçevesinde çağın gereklerine uygun yeni bir üniversite yasasının hazırlanması için Üniversitelerarası kurul, TÜBA, TÜBİTAK, Öğretim Üyeleri Dernekleri ve sendikaları ve, İlgili Sivil Toplum Örgütlerinin temsilcilerinden yeni bir atölye çalışmasının hazırlayacağı yeni bir yasaya gereksinim bulunmaktadır.
ÖE Dernekleri Tarafından Milli Eğitim Bakanına 16-10-2003 tarihinde Sunulan Üniversite Reformunun Temel İlkeleri :
Aşağıdaki ilkeler bir bütündür:
1. Yükseköğretim yasası bilim özgürlüğünü güvence altına almalıdır.
2. Üniversiteler özerk, katılımcı, laik, demokratik ve çağdaş bir yapıya kavuşturulmalıdır.
3. Üniversitelerin hedeflerini saptayıp gerçekleştirebilmeleri için akademik özgürlük, idari ve mali özerklik sağlanmalıdır. Bu özerklik, saydamlık ve hesap verebilirlik içermelidir.
4. Üniversite ve yükseköğretimin işleyişi, iktidarın siyasi müdahale alanı olmamalıdır.
5. Yükseköğretim üst kurulları, üniversiteler arasında ve üniversitelerle toplum arasında eşgüdümü sağlar.
6. Üniversitelerarası Kurul, üniversite kurulları, rektör, dekan, bölüm ve ana bilim dalı başkanı ve diğer yönetim/denetim makamlarının seçilme süreçleri demokratik ve katılımcı olmalıdır.
7. Üniversitede karar alma yetkisi kurullara, bu kararları yürütme yetkisi ise seçilmiş görevlilere verilmelidir.
8. Akademik yükseltme ve atama kararları tamamen bilimsel veri ve ölçütlerle oluşturulmalı, ideolojik/siyasi ölçütler, telkin ve baskı söz konusu olmamalıdır.
9. Türkiye Cumhuriyeti sosyal bir devlettir; eğitim, sosyal devletin asli görevlerinden birisidir ve bu hizmet tüm yurttaşlara eşit ve ücretsiz verilmelidir.
10. Üniversiteler toplumsal gelişmeye öncülük etmelidir. Üniversitedeki birikimlerin topluma kazandırılmasını sağlayacak yapılanma oluşturulmalıdır.
GÖRÜŞ ve ÖNERİLER
1. Temel İşlevler: Üniversiteler, temel işlevleri (1) araştırma, (2) eğitim, (3) öğretim, (4) kamu hizmeti olan özerk kuruluşlardır. Bu işlevlerin karşılıklı olarak birbirlerini desteklemeleri ve denetlemeleri gerekir. Hiçbir işlev tek başına üniversitelerin görevini tanımlamak için yeterli değildir.
2. Yapı: Yükseköğretim Yasası, demokratik bir anlayışla ele alınmalı ve yükseköğretim kurumlarının uymaları gereken genel esasları içermelidir. Üniversiteler arasındaki eşgüdüm, tüm üniversite bileşenlerinin doğrudan veya dolaylı olarak temsilcileri ile temsil edildikleri üniversiteler arası kurul aracılığı ile gerçekleştirilmelidir. Üniversiteler, bu genel düzenlemenin yönetsel ve akademik ilkelerine aykırı olmamak koşulu ile, kendilerine özgü yapı, yaklaşım ve uygulamalara elverişli esnek düzenlemelere gidebilirler. Üniversiteler ve fakülteler tüzel kişiliğe sahiptirler. Seçtikleri organlar eliyle yönetilmeleri esastır. Yönetimde demokratiklik, çağdaş bilimsel esaslara uygunluk ve laiklik ilkelerinden ödün verilmesi olarak yorumlanamaz
3. Özerk Üniversite: Üniversiteler siyasal iktidarların etki alanı olmaktan çıkarılmalı, ve tüm kurumlardan bağımsız ve özerk olarak kararlarını oluşturmalıdırlar. Evrensel düzeyde özerk üniversite ve özgür akademik ortamın sağlanabilmesi, şeffaf, hesap verebilir ve liyakate dayalı, yerinden yönetilen üniversite modeline bağlıdır.
4. Bilimsel Denetim ve Akademik Standartlar: Yükseköğretim kurumları, temel işlevleri doğrultusunda yürüttükleri çalışmalara ilişkin ve öncelikli olarak belirlenen ilkeler çerçevesinde denetlenir. Kamu kaynaklarının yükseköğretim kurumları arasında dağıtımında uzun erimli (5-10 yıl) süreç denetimi ve kısa erimli (1-2 yıl) son ürün denetimlerinin sonuçları dikkate alınır.
5. Sosyal Devlet, İnsan Haklarına Uyum : Yükseköğretim ile ilgili yasalar Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin sosyal devlet niteliğine ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’ne aykırı hükümleri içeremez.
6. Üniversiteye Giriş ve Temel Eğitimde Hedef : 12 yıllık zorunlu, kesintisiz temel eğitim sürecinde öğrencilerin ilgi ve becerilerinin nesnel ve bilimsel yöntemle değerlendirilmesinin ardından, uzun erimde, üniversiteye giriş sınavının kaldırılması ve böylelikle orta öğretimi zayıflatan, üniversitelere yerleştirmede aksaklıkları artıran yönlerinden arındırılması hedeflenmelidir.
ÖSYM, Yükseköğretim Yasası içerisinde özerk ulusal bir sınav merkezi olarak tanımlanmalıdır.
7. Özgür Bilimsel Ortam : Bilimsel çalışmaların herhangi bir iç veya dış gücün güdümüne girmeleri engellenerek kamu hizmeti özellikleri ve yüksek akademik nitelikleri korunmalıdır. Üniversitelerin ticari kuruluşlar gibi yönetilmesi bilimsel çalışmaların “özel teşebbüs” ve “pazar ekonomisi” çerçevesinde yönlendirilmesi kabul edilemez. Bu kapsamda ulusal bilim yayıncılığı üniversitelerin gündemine sokulmalı ve uzun erimli denetimlerde dikkate alınmalıdır.
8. Tüzel Kişilik : Üniversiteler ve fakülteler tüzel kişiliğe sahiptirler. Üniversitelerin yönetimi katılımcı ve demokratik bir yapıya kavuşturulmalıdır. Üniversitelerde yönetim, Üniversite bileşenlerinin özgür irade ve seçimleri ile oluşturdukları kurullar ve seçtikleri yöneticiler aracılığı ile gerçekleştirilmelidir.
9. Tam Gün Çalışma : Üniversitelerde tam gün çalışma esası getirilmelidir. Üniversite bileşenleri tüm enerjilerini kendi çalışmalarına yönlendirebilmelidirler. Tam gün çalışma, öğretim elemanlarının bilgilerini ve uzmanlıklarını toplumsal çevreleri ile paylaşmalarına engel değildir. Öğretim üyeliği unvanı akademik ünvanı olup üniversite dışında başta ticari olmak üzere bireysel çıkar amacıyla kullanılmamalıdır.
10. Akademik Kariyer : Öğretim elemanlarının akademik kariyer sürecindeki tüm aşamalar, bilimsel araştırmaları, akademik çalışmaları ve verilen hizmetleri temel alan nesnel ölçütlere bağlanmalıdır. Kariyer yapmak, atama ve yükseltme ile ilgili tüm uygulamalar açık, şeffaf ve kolaylıkla ulaşılabilir bir ortamda yapılmalıdır.
11. Ücretsiz Üniversite : Ücretsiz eğitim hakkı, eğitimin her düzeyi için geçerlidir. Herkesin bu hakkı kullanabilmesi, devletin güvencesinde olmalıdır. Yükseköğretim çağındaki insanların bu haklarından yoksun bırakılmasının kabul edilebilir bir gerekçesi olamaz.
12. Türkçe Eğitim : Üniversitelerde yabancı dil eğitimi ve öğretimi alanı dışında kalan alanların eğitim ve öğretim dili Türkçe olmalıdır.
13. Meslek Yüksekokulları, Yükseköğretim Yasası içerisinde ayrı bir yapılanmaya kavuşturulmalıdır.
14. Vakıf Üniversiteleri, kamu kaynakları ile finanse edilmemeli, her yönüyle benzeri kamu kuruluşlarının tabi oldukları koşullara uymaları sağlanmalıdır. Bu üniversitelerin, kendi eğitim ve araştırma açıklarını gidermek üzere sistemli bir program uygulamaları yasal zorunluluk haline getirilmelidir.
15. Yeni Üniversiteler : Mevcut yükseköğretim kurumlarında asgari standartlar sağlanmadan yeni yükseköğrenim kurumları açılmamalıdır.
16. Araştırma Geliştirme ve Yeni Teknolojiler : Üniversiteler, eğitim işlevleri ile birlikte araştırma/geliştirme etkinliklerinin, birbirlerini destekleyerek gerçekleştirildiği, yeni teknolojilerin geliştirildiği öncü kurumsal yapılar olarak değerlendirilmelidir. Üniversitelerle ilgili bir yasada bilimsel araştırma ve yeni teknoloji geliştirme birimleri dikkate alınmalıdır. Bilimsel araştırmaların niteliğinin geliştirilmesi ve araştırma kapasitesinin artırılması, üniversitelerde araştırma ve eğitim etkinliklerinin ayrılmaz bütünlüğü konuları Yükseköğretim Yasasında yer almalıdır. Eğitim ve araştırma etkinliklerinin bütünlüğünü zedeleyecek “Araştırma Profesörlüğü” gibi tanımlamalar ortadan kaldırılmalıdır.
17. Ülke Bilim Politikasını Geliştirme ve Uygulama : Özellikle bilgi ekonomilerine geçiş döneminde, ulusal üstünlüklerin bilim ve teknolojideki gelişmelerle desteklenmesi kritik bir kalkınma etkenidir. Araştırma ve yenilik etkinliklerinin ulusal ve uluslararası düzeylerde desteklenmesi ve eşgüdümün yapılması amacıyla geliştirilecek ulusal bilim - teknoloji - yenilik politikaları için, üniversitenin de yer aldığı değişik politika kurumlarına ve destek mekanizmalarına ihtiyaç bulunmaktadır. Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikalarının geliştirilmesine ve uygulanmasına yardımcı olmak, bu uygulamayı izlemek ve bu politikaların uygulanması için gerekli araçları saptamak (altyapı, eğitilmiş insan gücü) ve bu gereksinimleri gidermek amacıyla; Yüksel Planlama Kurulu (YPK), Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ve Bilim Teknoloji Yüksel Kurulu (BTYK) ile Üniversitelerarası Kurul temsilcilerinin katıldığı bir Kurul oluşturulmalıdır.
18. Disiplin ve Ceza : Yasada disiplin ve ceza konularının ayrıntılı olarak ele alınmasına gerek bulunmamaktadır. Ayrıca kılık kıyafet ile ilgili bir maddenin yasada yer almasına gerek yoktur; bu konuda mevcut hükümler yeterlidir. Disipline yönelik düzenlemeler demokratik özgürlükleri sınırlamamalıdır.
● Üniversitelerin akademik, idari ve mali özerkliği modern üniversiteler düzeyinde sağlanmalıdır. Bu anlamda üniversiteler hükümetlerin ve bürokratik işlevlerin müdahalesinden özgür tutulmaları gerekir. Üniversitelerde otokontol yöntemi ile üniversiteyi üniversitelilerin yönetmesi sağlanmalı. YÖK tamamen bir eşgüdüm kurulu olarak, üyeleri ağırlıklı olarak ÜAK üyelerince seçilmeli, YÖK, ÜAK tarafından denetlenmelidir.
● Bölüm ve Ana Bilim dallarının görev ve fonksiyonları güçlendirilerek aşağıdan yukarıya doğru kendi içerisinde örgütlenmiş bilimsel kurulların oluşması ve yönetilmesi esas alınmalı.
● Akademik değerlendirme ilkeleri ve ölçütleri geliştirilmelidir. Verimliliği yüksek, üretken bilim adamı yetiştirmek için çıtası yüksek tutulmuş ölçütlerle bilim adamı vasfına sahip olanlar üniversiteye alınmalıdır. Sağlıklı ve evrensel ölçekte bilim adamının sağlanması için TUS benzeri bir sınavla belirli bir puanın üzerindeki adaylar üniversitelere Araştırma Görevlisi için açılan yeterlilik sınavlarına başvurmalıdırlar. Doktorasını tamamlayan araştırıcı eğer üniversitede hoca olarak kalmak istiyorsa “ınbreeding”in ortadan kaldırılması ve üniversite dinamikliğinin sağlanması için mutlaka başka bir üniversitede kadro aramak zorunda olmalıdır.
● ÖSYM, ÜAK’ un denetiminde olmalı ve siyasilerin seçme ve yerleştirme sürecinin dışında tutulması sağlanmalıdır.
● Bilim Akademisi Batılı Akademiler seviyesine çıkarılmalı ve ülkenin bilim politikasını ve stratejisini belirlemelidir. Bilim Akademisi üyeleri bilimselliğini kanıtlamış, uluslararası düzeyde başarılı ve etik sorunu olmayan seçkin kişilerden oluşmalıdır. Bu anlamda üniversiteler arası “bilim Akademileri” kurulmalı. Daha makro projeler bu şekilde çözümlenmelidir.
● Her üniversitenin kendi karar vereceği “Stratejik plan ve öz değerlendirme yanında dış değerlendirme” ilkeleri mutlaka benimsenmelidir.
● Üniversitelerde her türlü düşüncenin özgürce ifade edilmesi ve her üniversitelinin ideolojileri ve “izm” leri tartışabilmesi ortamının sağlanması için Bilim tarihi, Bilim felsefesi, Kültür ve Uygarlık Tarihi gibi dersler de okutularak üniversiteler üniversitelilik bilincinin sağlanması ile üniversiteler üzerindeki güvenlik kaygısı, bölücü, irticai faaliyetlerin önünün kesilmesinde önemli bir panzehir olacaktır.
● Üniversitelerin mali sorunları çözülmelidir. İkili öğretim, yaz okulları, tezsiz yüksek lisans, ek ders ücreti ve yarı zamanlılık gibi uygulamaların kaldırılması ve bunun yerine dünya standartlarında bir ücret politikasının belirlenmesi üniversite verimliliğine daha büyük katkılar sağlayacaktır.
● Üniversiteliler olarak arzuladığımız bilim ortamının yetkileri mümkün olduğu kadar tabana yayılmış, üniversite öğretim üyesi, görevlisi, öğrencisi ve idari personeli ile üniversitenin üniversiteliler tarafından oto kontrole dayalı özgür ve bilimsel özerkliğe sahip bir yapı içerisinde batılı ölçekte standartları belirlenmiş seçim esasına dayalı yönetilmesidir. Üniversite yöneticilerinin seçimi bir defaya mahsus olması üniversite yönetimin sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Dekanlar mutlaka seçimle gelmeli. En fazla oyu alan aday doğrudan atanmalıdır. Rektör seçimi daha önce önerildiği gibi bilim alanlarına göre yapılmalı. Bugün teknik üniversiteler dışındaki bir çok üniversitenin rektörü tıp kökenli. Ve kamuoyundaki yansıması teknik üniversiteler bilimsel olarak daha ileride çünkü rektörleri farklı disiplinlerden gelmektedir. Aynı zamanda rektörlük seçimi iki turla yapılmalı, ikinci turda yarıdan fazla oy alan kişi atanmalıdır. Bu bağlamda üniversite yönetimlerinin bir meslek olmaktan çıkarılarak batılı anlamda basitleştirilmesi gerekir. Üniversite yönetimleri Ana bilim dalı başkanlığından rektörlüğe kadar tamamen bir koordinasyon merkezi olması ve asıl sorumluluğun kurullarda olması gerekir.
● Evrensel ölçekte özerk üniversite ve özgür akademik ortamın sağlanabilmesi, şeffaf, hesap verebilir ve liyakate dayalı, yerinde yönetilen üniversite modeli arzusu yukarıdaki bir çok sorunun cevabını içermektedir.
Herkesin artık elini vicdanına koyup, kendi küçük çıkarları için değil, kamunun ve toplumun uzun süreli çıkarları için biz merkezli olarak davranması gerekir. Eğer gerçekten çağdaş bir ülke olacaksak başta yüksek öğretim olmak üzere bilime yüksek değer vermek zorundayız. Bugün gelişmiş ülkelerin konumu buna bağlıdır. Umarım sağduyu hakim olur da ülkemiz el birliği ile yeni yılda yeni ve çağdaş bir yüksek öğretim yasasına kavuşur.
Ne yapılmalıdır?
Bir önceki hükümetin döneminde başlatılan atölye çalışmasından çıkan metin içinde halen düzeltilmesi gereken bir çok konu olmasına rağmen kamuoyuna sunulmadan bir anda bilinmeyen bir nedenden dolayı rafa kaldırıldı. Söz konusu atölye çalışmasında özerk üniversite anlayışı çerçevesinde Anayasanın 130 ve 131. maddelerinin değişmesi öngörülüyordu. Şimdiki hali ile anayasanın ilgili maddeleri değişmeden hiçbir reform hareketi yapılamaz, yapılsa bile sınırlı ölçüde iyileştirmeler yapılabilir ve bu iyileşmeler yükseköğretimin sorunlarını çözemeyecektir. Konuyu bilen değişik kesimlerden uzmanlarca bir atölye çalışması ile ülkemizin ününü açacak bir yasa hazırlanabilir. Geç olsun temiz olsun
İlişikte üniversite derneklerinin uzun süredir değişik kesimlerinde görüşlerini alarak üzerinde çalıştıkları ve hemfikir oldukları üçüncü seçenek adlı yasa önerisi var. Şu hali ile mevcut YÖK yasası yanında Milli Eğitim Bakanlığının yasa önerisi ve UAK’un yasa önerisi yanında bir de ÖED’ lerinin üçüncü yasası karşılaştırarak sağlıklı bir çıkış yolu bulunabilir kanısındayım.
Yeni yılda çağdaş bir YÖK yasasına kavuşmak dileği ile yeni yılınızı kutlarım.
Saygılarımla