YENİ YÜKSEKÖĞRETİM KANUN TASLAĞIDAKİ BAZI AKSAKLIKLAR ÜZERİNE KİŞİSEL DEĞERLENDİRME

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi,  asportas@cukurova.edu.tr

Hükümetin YÖK yasa ile yapmaya çalıştığı kendi dünya görüşü çerçevesinde 21. yüz yılda Türkiye’nin geleceğinin şekillendirmektir. Tasarıda özellikle siyasi erkin ağırlıklı olarak üst yönetimde kendini hisettirmesi akla üniversite gibi evrensel kurumların yereleşmesi mi hefeflenmektedir sorusu gelmektedir. 

Adı üstünde evrensel kurumlar olan üniversiteler esas itibariyle yerelikten çıkmış, sınırlarını aşmış bilim ve teknoloji üreten alanlardır. Üniversite ortamında din, dil, renk ayrımı yapılmaksızın herkes aynı şekilde kucakalnamktadır.

1.  Üçüncü Bölümde (Sayfa 8) işlenen Üst kuruluşlar başlığı altında ki  Yükseköğretim Kurulu Madde 7- a)  belirtilen Yükseköğretim Kurulu;

1)  Üniversitelerarası Kurulca; fen, sosyal, sağlık bilim alanlarının her birinden ikişer olmak üzere seçilen altı,

2)  Üst düzey kamu görevlileri veya öğretim üyeleri arasından Bakanlar Kurulunca seçilen sekiz,

3)  Genelkurmay Başkanlığınca profesör öğretim üyeleri arasından seçilen bir,

4)  Rektörlük ve öğretim üyeliğinde  başarılı hizmet yapmış profesörlere öncelik vermek suretiyle doğrudan doğruya Cumhurbaşkanınca seçilen iki üyenin Cumhurbaşkanı tarafından atanmasıyla oluşan 17 kişi tarafından oluşturulur denilmektedir.

Hangi hükümet olursa olsun, bu şekilde yapılacak bir atama ile 8 adayı ağırlıklı olarak siyasi tercih dikkate alınarak hükümet tarafından atanması uzun sürede sakınca doğuracaktır. Bugün bu hükümet partizanlık yapmasa dahi iki yıl sonra seçimle gelecek bir hükümetin yapmayacağını kim garanti edebilir. Bugün Milli Eğitimde sık sık değişen müdürlerden dolayı bir türlü işleyemeyen sistem yarın Üniversiteleri ve üst kurul içinde olabilir.

Öneri olarak Üniversiteler 9, hükümet 3 (Milli Eğitim, İç İçleri ve Maliye Bakanlıklarını temsillen), Cumhurbaşkanı 2, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) 1,  TÜBİTAK 1, ve Genelkurmaya 1 kontenjanın ayrılması daha gerçekçi ve yüksek öğretimin dokusuna daha uygun olacaktır. YÖK üyelerinin birikimli ve üniversite yönetimlerinde bulunmuş profesörlerden atanması daha sağlıklı olacaktır. Bu bağlamda YÖK ‘te öğretim üyesi temsil oranının ağırlıklı olarak bilim kuruluşlarından sağlanması söz konusu olacaktır.

Sosyal Konsey

Madde 10- Üniversitelerin ülke sorunlarına ilişkin yapacakları bilimsel çalışma ve projelerin önceliklerinin belirlenmesi, ülkenin ihtiyaç duyduğu insan gücünün yetiştirilmesi, üniversiteler ile çeşitli sektörler arasında işbirliğinin sağlanması ve öğrencilerin çeşitli sorunlarının çözümlenmesi hususlarında; Üniversitelerarası Kurula, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere tavsiyelerde bulunmak üzere kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının üst kuruluşları, İşçi, İşveren ve Kamu Sendikaları Konfederasyonları tarafından seçilen birer üye ile Türkiye vergi rekortmenleri ve Yükseköğretim Kurulunca belirlenecek diğer kişi, kurum ve kuruluş temsilcilerinden oluşan Sosyal Konsey kurulur.

Sosyal konsey bir tür siyasi bir yapılandırmayı getireceği için üniversite dokusuna uygun değildir. Mevcut YÖK yasası ile de Rektörler isterlerse bölgenin dinamiklerini dikkate alarak Sosyal Konsey oluşturula bilinir. Yasada böyle bir oluşuma gereksinim yok. Kaldı ki görev ve sorumlulukları yasa ile belirtilmemiştir.

Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Madde 12- “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM); ilgili mevzuatları uyarınca, ÖSYM Başkanı, Yükseköğretim Kurulu tarafından üniversitelerin kadrolu öğretim üyeleri arasından _dört yıl için seçilir. ÖSYM Başkanı, iki başkan yardımcısı, bir genel sekreter ile diğer personeli atar” Denilmektedir.

Mevcut yasada YÖK tarafından yöneticilerin belirlenmesi istenen Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM) ÜAK’ un denetiminde olması ve yöneticilerin doğrudan ÜAK tarafından atanması kurumun saygınlığı ve objektifliği açısından daha önemli olacaktır. Önerilen yasa taslağında hükümetin ağırlıklı olarak atayacağı YÖK kurulunda parmak hesabı ile yapılacak bir oylamaya göre yapılacak bir atama geleceğe yönelik sorunlar oluşturacaktır. Üniversiteye girmeyi bekleyen milyonların daha da çoğalmaması için ilköğretimden başlamak üzere öğrenciler eğilimlerine göre yönlendirilmelidir. Liselerde ağırlığı meslek liselerine verilmeli, daha az sayıda ve bilim yapma eğilimi yüksek olan öğrenciler ise üniversiteye yönlendirilmelidir. Batı ülkelerinde olduğu gibi meslek liselerinin son derece başarılı öğrencilerinden belirli sayı veya yüzde oranla üniversiteye girmeleri önerilebilir. Milli Eğitim Bakanlığı bu anlamda ortaöğretimin sorunlarını bu yönde irdeleyerek üniversitelere daha az sorunlu ve üniversite eğitimi alabilecek düzeyde iyi yetişmiş öğrenciler kazandıracak projeleri üzerinde yoğunlaşması daha yarlı olacaktır. 

Sayfa 20 .Dördüncü Bolum’de işlenen Rektör seçimi ile ilgili Madde 15- a’da belirtilen Rektör seçimi “üniversitelerde gizli oylama usulü ile yapılan seçimlerde en çok oy alan ilk dört aday Yükseköğretim Kuruluna sunulur. Bunlardan Yükseköğretim Kurulunca seçilecek iki aday bir hafta içinde Cumhurbaşkanına sunulur. Cumhurbaşkanı, bu iki adaydan birini on beş gün içinde, dört yıl için rektör olarak seçer ve atar”.

Yeni yasada Rektör seçimi ve adayların YÖK tarafından elenmesi için önerilen yöntem 2547 sayılı yasadan farklı değildir. Bu bağlamda her hangi bir yenilik getirmemektedir. Rektör seçiminin bilim disiplinleri arsında rotasyonla gelmesi bir çok bakımdan önemli bulunmaktadır. Seçimi her aday için ard arda olmamak kaydı ile iki dönem ile sınırlandırması yöneticilerin bir daha seçime girmesi nedeniyle geleceğe yönelik nepoist yaklaşımlara girebilirler.

Büyün gelişmiş modern batı üniversitelerinde üniversitelerde esas olan bilim adamlığı ve üretkenliktir. Yöneticilik çoğu araştırıcı için angarya niteliğindedir. Esasında üniversitelerin yönetici sınıf yetiştirme diye bir sorumluluğu da yoktur. Bilim için çarpması gereken kalplerin nasıl yaparımda bir yöneticilik kaparım için çarpması durumunda o kurumda işlerin aksadığı görülmektedir. Yönetici konuma gelmek için hangi loncaya kaydolsam, kimlere şirin görünmem gerekir, kimlerin sırtına basarak oralara gelirim diye çırpınan insanları sik sık konuşur dururuz.

Üniversitedeki işlevin devam etmesi işlerin aksamaması ve düzenin dağlıklı işlemesi için ağırlıklı olarak kuruların olduğu kurumsal yapılanma mutlaka gerekli ve bu konuda özel yeteneği olan kişiler bir defaya mahsus olmak üzere görev alabilirleri. Yine belirtelim esas olan öğretim üyeliğidir.