YENİ YÜKSEKÖĞRETİM KANUN TASLAĞIDA BEKLENTİLERİMİZ
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi, 

YÖK Başkanı Prof. Dr. Erdoğan Teziç’in Öğretim Elemanları ve Öğrenci temsilcileri ile sırası ile 8 ve 6 saat gibi uzun bir süre ayırarak yeni yasa önerisi hakkında görüş alışverişinde bulunması açıkçası memnuniyet verici idi. Ancak hazırlanan taslak bazı küçük değişikliklere rağmen felsefesi ve anlayışı ile eskisinin tekrarından öteye geçememiştir.  Basına yasıdığı kadarı ile öğretim üyeleri dernekleri ve öğrenci konseyleri temsilcileriyle yapılan toplantılarda ortaya konan görüşler söz konusu çerçevesinde yansıtılamsığı görülmektedir. Üniversiteleri oluşturan esas unsurlar olan öğretim elemanları ve öğrencilerin istemleri taslağa yansımamış tersine Rektörlerden oluşan Üniversiteler Arası kurulun ve hükümetin beklentileri dikkate alınmıştır. Açıkçası iyi niyetli çalışan ve akdemik verimlilik bekleyen üniversiteyi basit bir devlet dairesi gibi görmeyen öğretim üyesi, öğrenci ve ilgili kesimlerin büyük bir beklentisi vardı. Maalesef hepimizdeki duygu yüklü beklenti şu anda askıda kalmıştır. 

Çünkü yükseköğretim sistemimizin düşük akademik verimlilik ve kalite sorunlar günden güne artmaktadır. Bu bağlamda üniversite dinamikleri basit bürokratik ve yönetimsel sorunlardan dolayı ufuklara doğru gelişmek yerine kabuğuna çekilmeye, “gözlerimi kaparım vazifemi yaparım” anlyışı ile gerekli bir iki yayın yapmarak veya derslere girerek sorumluluğunu sağlamış olmayı yeğlemektedir. 

Temel öncelikle

1.  Üniversite halen basit bir birokratik organizasyon gibi algılanmaktadır. Doğrusu üniversiteler birere akademi olduğu unutulmaktadır. Üniversiteler evrensel anlamda birere felsefi düşünme ve bilgi yaratan ve yayan bağımsız birimlerdirler. Maalesef bugün üniversiteler evrenselik bilinci yerine ulusal sınırlar içerisine çekilmiştir. 

2.  Öğrenci ve Öğretim Elmanları yönetilmesi gereken (ehlileştirilmesi veya kontrol edilmesi) guruplar olarak görülmektedir. Öğrenciler bütün dünya üniversitelerinin aksine üniversite yönetim organalrının oluşumunda yer almakta, sınırlı şekilde kendileri ile ilgili kurulara çaığrılmaktadırlar.

3.  Akademik çalışma değil mali konular öne alınmaktadır. Bütün taslaklarda mail konular en geniş yeri tutmakta. Aslında bu konu üniversitelerde en az konuşulması gereken bir konu olmalıdır.

4.  Yönetimede şefaflık öngörülmemiştir. Üniverite yönetim organalrı asgari altı ayda bir bütün mail ve diğer konularda bütçe ve uygulamalrını kamuoyuna açıklamalıdr.

5.  Bilimsel özgürlük, Stratejik plân, Öz değerlendirme, Dış değerlendirme (akreditasyon), İdarî ve malî özerklik, Demokratik katılım gibi olumlu yönleri kim ne şekilde oluşturacak bunun yaptırım gücü kim olacak açık değildir.

6.  Yetkisi olmayan kurumları (bölüm ve öğretim elemanalrının) akridasyona tabi tutulacak olması yeni bir kontrol aracından başka bir anlam içermemktedir. Akredite olambilmek için her birim ve çalışanaın yaptığı işten tam yetkili kılınması gerekir. Buna parallel olarakta hesap sorulması gerekir. Örneğin programını ve sistemini düzenleyemeyen, bir lıralık bir harcama yetkisi olmayan bir bölüm veya öğretim üyesinin nedenli özgür bilimsel çalışma yapacağı kuşkusu yanında kime ve neye karşı sorumlu tutulacağı da açık değildir. Bu uygulama zamanla kişi ve kurumları farklı şekilde kulanılabilir. Üniversiteyi denetleyebilecek nitelikteki yüksek bağımsız bir organın nasıl oluşacağı açık değil ve hiçbir yerde belirtilmemektedir. ABD’ki bağımsız akriditasyon kuruluşlarının yanlış uygulamalrı ciddi eleştiri almaktadır. En son örneği ENRON.

7.  Üniversite hiyarerşik bir yapıda kurgulanmıştır. Üniversite bileşenlerinin katılım ve öz denetimi dikkate alınmaıştır. Rektörlük ve Dekanlık seçimleri yeniden üst kurulara bırakılmıştır. Bölüm başkanlığı seçiminde 7 öğretim üyesi ölçütü getirilerek üniversitelerin belki de %90’nda böylece bu kıriter yerine geirilemiyeceği için yetki doğrudan dekan ve rektöre bırakılmıştır. Örneğin Cumhuryetin ilk Fakültelerinden biri olan DTCF de bile pek çok bölüm 4-5 öğretim üyesi ile sınırlıdır. Kaldki andoludaki bir çok bölümde bu sayıya hiçbir şekilde ulaşılamaktadır.

8.  Rektör seçiminin iki defa yapılıyor olması başından beri en çok eleştiri alan konu olarak ifade edilmektedir. Kişiler ne kadar iyi niyetli olursa olsunlar yasanın kişilere verdiği yetkinin kurularala paylaşmamsı veya kurular üzerindeki pisikolojik baskısı ciddi sorun yaratmaktadır. Bu bağlamda Yöneticilerin Cumurbaşkanlığında olduğu gibi “MUTLAKA BİR DEFALIĞINA SEÇİMİ” vazgeçilmez olmalıdır. Eğer süre uygun değilse süre uaztılabilir. Bunun bir çok yönden büyük ararı bulunmaktadır. Yöneticinin başta bilimsel yetkinliği, paylaşımcı tutumu, verimliliği ve liderlik vasıfları dikkate alınarak belirli kıriterlerle seçilmesi önem arzetmektedir. Ayrıca değişik anabilim dalarında rotasyonal yöneticileri sağlanması güçlü fakülte hegamonyasının üniversite üzerinde yıkılmasını sağlayacaktır. Bu bağlamda aynı bilim alanından arka arkaya iki dönemden fazla rektör seçilememesi kuralı getirilmesi ulumu ancak “BİR DEFALIĞINA SEÇİLMESİ” daha önem arz etmektedir.

9.  En önemli akademik birim olan Enstitü yönetimleri atama ile belirlenmktedir. Enstitü müdürleri mutlaka enstütnün bağlı bulunduğu birmlerin eöğretim üyelerince seçilmesi sağlanmalıdır.

10.  Meslek yüksek okuları üniversitede bile olmaması gerkirken, nerdeyse fakültelere eş düzeyde düşünülmekte, dekanlıklarla aynı yetkiyi kulanmakta, senatoda temsil edilmekte ancak hiçbir kıritere bağlı olmayan atama sistemi ile işletilmektedir. Mevcut durumda Meslek yüksek okularının üniversite senatosunda ve Yönetim kurulunda tek temsilci ile temsil edilmesi gerekir. Yöneticiler genelde atandıkalrı için bugüne kadarki katkıları hep tartışma konusu olmuştur. Meslek yüksek okulların mutlaka yeni bir yasa ile üniversite dışına alınmalıdır.

11.  Döner Sermaya gelirlerinin akademik faaliyetler dışında kulanımı yasaklanmalı, başta kütüphane olmak üzere akademik ve öğrenci faliyetlerine ayrılmalıdr.

12.  Tam gün yasası mutlaka sağlanamıdır. en ilunsurlar dışında ku ile

13.   yönetici kıriter üniversib ırde yakınında  nde az olan  (yenetici kadrolarının belirlenmesi Denetimin birinci koşulu iç organalrın (bölüm ve dekanalıkalr gibi) bağımsız ve özerk yapıya taşınıp birbirini dentleyecek niteliğe gelmesidir. Taslakta bu yaklaşımdan oldukça uzaktır.

14. 

15. 

16.  haksız yere uygulamalara konu olabilir.  bir bölümün akrediteye tabi tutulması akademik aşama için yapılan yayından öteye geçemiyeceği anlaşılmaktadır.

17. 

18.  düşünme ve  bir  ya Kamuniteliğinden eskisinin teSon 23 yılda ilk defa bir YÖK başkanı bugüne kadarki Rektörlerin ve YÖK başkanlarının dikkate almak istemediği öğretim üye ve öğrenci temsilerini kabul etmesi yerinde bir davranıştır. Basına yansıdığı kadarı ile toplantılarda görüşülen konular ve sayın başkanın yaklaşımı umut verici. Umarız taslağın hazırlanması, parlamento komisyonundaki görüşmeleri aşamalarında da aynı şekilde dernek temsilcilerine yer verilir.

Yeni YÖK Yasasının Olmazsa Olmazları Nelerdir?

1.Yükseköğretim sistemi bir bütünlük içinde ele alınmalı (ilköğretimden üniversiteye kadar), ilk ve orta öğretimdeki sorunların yerinde çözülmesi, ve üniversiteye daha sorunsuz ve başarılı, rekabet edebilir, motivasyonu yüksek öğrenci kazandırma hedeflenmelidir.

2.Üniversite doğasına uygun olarak bilimsel, idari ve mali açıdan özerk olmalı ve siyasi olan hükümetler hiçbir surette yükseköğretim kurumalarına etki etmemelidir. Bu anlamda üniversiteler hükümetlerin ve bürokratik işlevlerin müdahalesinden özgür tutulmaları gerekir.

3.YÖK ve ÜAK'un görev, yetki ve sorumluluklarının somut olarak tanımlanmalı ve kesinlikle üst kurular üniversitelerin iç dinamiklerinin (görev ve sorumluklarını) gelişmesine engelliyecek ve sıkı denetime tabi olmayacak şekilde olmalıdır.

4.YÖK üyeleri dokusu ağırlıklı olarak Üniversiteler (9), hükümet (3) (Milli Eğitim, İç İçleri ve Maliye Bakanlıklarını temsillen), Cumhurbaşkanı (2), Türkiye Bilimler Akademisi ve TÜBİTAK (2), İlgili Sivil Örgütler (1) (TMMOB ve Sendikalar) lardan temsilcilerden oluşması daha gerçekçi ve yüksek öğretimin dokusuna daha uygun olacaktır. YÖK üyelerinin birikimli ve üniversite yönetimlerinde bulunmuş profesörlerden atanması daha sağlıklı olacaktır.

5.Üniversitelerde yönetici kadrolarının her aşamasının Rektör, Dekan, Bölüm Başkanları ve Ana Bilim dalı bir defa seçimle gelir ilkesi mutlaka sağlanmalıdır. Birimlerin Bilimsel hiyaraşisini kuran kişiler doğal liderler olarak her zaman saygı göreceklerdir. Ana bilim dalı ve Bölüm Başkanlığı seçimi gönüllük esasına bağlı da olabileceği gibi Tüm Fakülte öğretim üyeleri tarafından da seçilebilirler. Üniversite yönetici seçiminde mutlaka öğretim görevlileri, öğrenciler ve çalışanların da temsilcileri aktif rol almalıdalar.

6.Üniversitelerde Senatolar üniversitenin yetkili organı olmalı, yönetim kurulu icra organı ve Rektör ise koordinasyonu sağlama rolü üstlenmelidir. Bu anlamda güçlü lider yerine kuraları oluşmuş ortak kolektif yönetim benimsenebilir.

7.Vergi veren her yurttaşın doğal olarak kamunun ücretsiz eğitim hakkında yararlanma ilkesine uygun olarak parasız eğitim hakkı mutlaka sağlanmalıdır. Üniversitelerin bu anlamda mali sıkıntı içine sokularak öğrenciden harç vs gibi küçük düşürücü etkilerden uzak tutulması gerekir.

8.Bölümlerde norm kadro uygulamasına geçilmeli ve öğretim üyeliği kriterleri son derece iyi belirlenmelidir. Akademik değerlendirme önerisi yerinde ancak duygusal ve nepotist istismara yer vermemek için sınırları iyi belirlenmiş ilkelerin oluşturulması gerekir. Üniversite öğretim üyeliği saygınlığının yeniden kazandırılması için, doçentlik ve profesörlük tezleri ve denme dersleri yanında konusunun yetkili organlarının da olumlu onayları ile atanması gerekir. Bu konuda jüri üyelerinin daha dikkatli ve sorumlu davranmaları beklenilmektedir. 

9.Öğretim üyeliğine ilk geçiş olan Yard. Doç kadrosu için mutlaka adaylar başka üniversiteye veya kuruma geçerek kendisini ispatlaması gerekir. Sağlıklı ve evrensel ölçekte bilim adamının sağlanması için TUS benzeri bir sınavla belirli bir puanın üzerindeki adaylar üniversitelere Araştırma Görevlisi için açılan yeterlilik sınavlarına başvurmalıdırlar. Doktorasını tamamlayan araştırıcı eğer üniversitede hoca olarak kalmak istiyorsa üniversite dinamikliğinin sağlanması için mutlaka başka bir üniversitede kadro aramak zorunda olmalıdır. Inbreeding denilen ve üniversite öğretim üyelerinin mezun olduğu bölümde şu veya bu şekilde birilerinin kanatları altında başlayan ve profesörlük ile biten yolculuğu biyolojinin yasalarına uygun olarak kısa sürede verimsiz kısır bireylerin oluşmasına yol açmaktadır. Bu üniversite dinamiği ve öğretim üyesinin kendi kendine yetmesi açısından önem taşımaktadır. Amerikan ve Avrupa üniversitelerinin başarısı büyük oranda bu yer değişimine borçludurlar. 

10.  Öğretim üyelerinin ve yardımcılarının tam gün veya devamlı statüye dayandırılmasının gerekir. Üniversite hocasını maddi olarak zorlayan unsurların ortadan kaldırılması öğretim üyesinin tam gün mesaisini bilme ayırması sağlanmalıdır.

11.  Gelişmiş ve saygın bilim kuruluşlarının tümünde olduğu gibi ülkemizde de bilim adamı performansı bilimsel araştırma, eğitim-öğretim ve topluma aktardığı kültürel katkıları ölçüsünde her yıl yıllık faaliyetlerinin incelenmesi başarılı olanların onurlandırılması (maddi ve manevi), başarısız olanların ise uyarılması ve başarısızlık ve üretimsizliğin sürekliliği durumunda ise kişinin verimliliğine uygun alanlara veya diğer kurumlara aktarılması gibi önlemlerin alınması gerekmektedir. Öğretim üyeliğinin profesörlük dahil her aşamasında, aralıklarla akademik değerlendirmenin objektif kriterlere göre yapılması ve ölçütlerinin getirilmesi üniversite verimliliği açısından büyük önem taşıyacaktır. 

12.  Üniversitelerde her türlü düşüncenin özgürce ifade edilmesi ve her üniversitelinin ideolojileri ve “izm” leri tartışabilmesi ortamının sağlanması için Bilim tarihi, Bilim felsefesi, Kültür ve Uygarlık Tarihi gibi derslerde okutularak üniversiteler üniversitelilik bilincinin sağlanması ile üniversiteler üzerindeki güvenlik kaygısı, bölücü, irticai faaliyetlerin önünün kesilmesinde önemli bir panzehir olacaktır.

Sonuç olarak;

Üniversiteliler olarak arzuladığımız bilim ortamının yetkilere mümkün olduğu kadar tabana yayılmış, üniversite öğretim üyesi, görevlisi, öğrencisi ve idari personeli ile üniversitenin üniversiteli tarafından oto kontrolle dayalı özgür ve bilimsel özerkliğe sahip bir yapı içerisinde yönetilmesidir. Kuralları ve ölçütleri iyi belirlenmiş bilim adamı alımının sağlanması geleceğin sağlıklı bilim yuvaları için önemli olacaktır. Yeni yükseköğretim yasasının hazırlanması için yasa ve yönergelerin hazırlanması konusunda yetkili organların ve diğer ilgili yetkililerin her türlü ön yargıdan ari ve toplumsal sorumluluklarının gereği olarak çağdaş bir üniversite reformu yapmaları için gerekli irade ve duruşlarını göstermeleri gerekir. Bilgi toplumunda Türkiye yer almak istiyorsa mutlaka bu fırsatı pozitife çevrilmelidir. Üniversitelerin özellikle siyasi erkin etkisinden uzak tutarak gelecek yüzyılın modelini oluşturmak üzere yeniden örgütlenmesi gerekir. Üniversitelerde iç verimliğini artıracak, kaliteyi yükseltecek, ve toplumun sosyal düşünme motivasyonu artırarak mutluluğunu sağlayacak bir yapıya kavuşması hepimizin arzusudur. Bu anlamda yeni bir YÖK yasa tasarısının hazırlanması için ilgili bütün tarafların oluşturacağı bir atölye çalışması zorunlu görülmektedir.

Tüm yasalar gözden geçirilerek onların olumlu yönlri işlrnmelidir. Geçmişten geleceğe bilime uygun olrak tarihsel perspektifte esasları öne almak

Tanımlar

MADDE 3 - Bu Kanunda yer alan;

a) 

b) 

c)  , : Yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının; kuruluş, yönetim ve işleyişlerinde öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer ilgili tarafların katılımını ve çoğulculuğu,

Ana İlkeler

MADDE 5 -

  a– Yükseköğretim kurumları;

10-Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi, Türk Dili ve Kültürü ile yabancı dil derslerini en az iki yarıyıl olmak şartıyla zorunlu olarak okutmakla

yükümlüdür.

Yaptırım gücü nedir.

Rektör

MADDE 13 -

a) Seçimi ve atanması : Devlet üniversitelerinde ve yüksek teknoloji enstitülerinde, Yükseköğretim Kurulunun belirteceği esaslara göre, profesörler arasından, üniversitelerin kadrolu öğretim üyelerinin katılacağı gizli oylamada üç aday seçilir. Bunlardan Yükseköğretim Kurulunun belirleyeceği iki aday Cumhurbaşkanına sunulur. Cumhurbaşkanı bu adaylardan birini rektör olarak seçer ve dört yıl için atar. Bir kimse en fazla iki defa rektör atanabilir.  Üç ayrı bilim alanında eğitim ve öğretim yapan birimleri bulunan üniversitelerde, aynı bilim alanından arka arkaya iki dönemden fazla  rektör seçilemez.

Senato

MADDE 14 -

a)  Kuruluş ve işleyişi :Senato, rektörün başkanlığında, rektör yardımcıları, dekanlar, lisansüstü eğitim-öğretim yapan enstitü başkanları ile varsa araştırma enstitülerini temsilen bir müdür ve her fakülteden fakülte kurullarınca iki yıl için seçilen birer öğretim üyesi ile rektörlüğe bağlı yüksekokul, konservatuar ve meslek yüksekokullarını temsilen bir üyeden oluşur. Ayrıca doçentleri, yardımcı doçentleri, araştırma görevlilerini ve diğeröğretim elemanlarını  temsilen birer kişi ve üniversite öğrenci temsilcisi kendileriyle ilgili konularda senato toplantılarına katılırlar ve oy kullanırlar.  Olumlu ancak yetersiz

,

(1)  Senatonun belirlediği ilkeler doğrultusunda profesör kadrolarına atamada oluşturulacak jürileri belirler ve jüri raporları sonuçlarına  göre alınan kararı rektöre  bildirir.

Fakülte Organları

Dekan

MADDE 16 –

a)  Atanması : İlgili fakültenin öğretim üyelerinin, profesörler arasından gizli oylama ile belirleyeceği  en çok oy alan ilk üç adayı rektör, adaylar hakkındaki görüşü ile birlikte Yükseköğretim Kuruluna sunar.  Yükseköğretim Kurulu adaylarından birini üç yıl için dekan atar.

Ne kadar süre ile

Yüksekokullar Ve Meslek Yüksekokulları

MADDE 20 -

a)  Yüksekokul ve organları

Bölüm

MADDE 21 -

a)Bölüm organları : Bölüm başkanı ve bölüm kurulundan oluşur.

Bölüm başkanı, bölümün kadrolu profesörleri, bulunmadığı takdirde doçentleri, doçent de bulunmadığı takdirde yardımcı doçentleri arasından bölümdeki kadrolu öğretim üyeleri tarafından üç yıl için seçilir. Yediden az kadrolu öğretim üyesi bulunan bölümlerde.

Bölüm kurulları bölümün kadrolu öğretim üyeleri, araştırma görevlileri ile diğer öğretim elemanları temsilcileri ve öğrenci temsilcisinden oluşur.

Kaç kez

BEŞİNCİ BÖLÜM

Öğretim Elemanları

Öğretim Elemanlarının Statüsü ve Görevleri

MADDE 22 -

Öğretim üyelerinin temel görevleri eğitim-öğretim, araştırma-geliştirme ve yayın yapmak ve yaymak; bu yolla topluma hizmet etmek ve bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yerine getirmektir. Yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim üyelerinin görevleri ve statüleri ile ilgili diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

Bir üniversitede açık bulunan yardımcı doçent kadrosu, ilgili birimin talebi üzerine rektörlükçe ilan edilir. İlgili birimin yönetim kurulu tarafından, ilgili bilim dalından olmak üzere, biri o birimden, diğer ikisi de o üniversite dışından olmak üzere üç profesör ve/veya doçent tespit edilerek, bunlardan yazılı görüş istenir.  Bu görüşe dayanarak ilgili birimin yönetim kurulunun alacağı karar üzerine, en çok üç yıl için rektör atamayı yapar. Süre bitiminde yeniden atanabilmek için,  üniversitenin konuya ilişkin ilke ve ölçütlerinin yerine getirilmiş olması gerekir. Bu şekilde en çok on iki yıla kadar atama yapılabilir.

Profesörlüğe Yükseltme ve Atama

MADDE 26 - Bir üniversitede boş bulunan profesörlük kadrosu, ilgili birimin talebi üzerine rektörlükçe ilan edilir. Rektörlük, üniversitelerde yönetim kurulları tarafından gösterilen ihtiyaca göre araştırma profesörlüğü veya sözleşmeli profesör ilanı da yapabilir.

Profesörlüğe yükseltme ve atamada doçentlik unvanını aldıktan sonraki süre ve bilimsel niteliklerin tespitine ait ölçütler, Üniversitelerarası Kurulun belirlediği ilkeler çerçevesinde öğretim üyeliğine yükseltme ve atama yönetmeliğinde belirlenir. Başvuru için doçentlik unvanı aldıktan sonra en az beş yıl ilgili bilim alanında çalışmak gerekir.

Üniversite yönetim kurulunca, ilgili bilim dalından ve en az üçü diğer üniversitelerden olmak üzere beş profesörden oluşan jüri belirlenir. Jüri üyeleri her aday için ayrı ayrı birer rapor hazırlarlar ve açık tercihlerini de bildirirler. Üniversite yönetim kurulunun bu raporlar doğrultusunda alacağı karar üzerine rektör atamayı yapar.

Akademik Değerlendirme ve Akreditasyon

  MADDE 42-

a)  Yükseköğretim kurumlarının akademik değerlendirmesini yapmak

amacı ile Üniversitelerarası Kurul tarafından “Yükseköğretim Akademik Değerlendirme Kurulu” oluşturulur.  Bu Kurulun kurulması, Kurul üyelerinin seçimi ve eğitimi ile  çalışması, Üniversitelerarası Kurulun belirleyeceği esaslar çerçevesinde  çıkarılacak yönetmelikle  düzenlenir.

En olumlusu

Yükseköğretim kurumlarında karar alma süreçleri yeniden düzenlenip kurullara daha etkili olma yolu açılarak, kararların kişisel temelde değil, kurum temelinde alınmasına imkan sağlanmıştır. Böylece üniversitelerde Anabilim Dalından başlayarak bütün birimlerin kendileriyle ilgili kararları alabilmelerine katıldıkları zincirleme bir süreç oluşturulmuştur.