YENİ YÜKSEKÖĞRETİM KANUN TASLAĞIDA BEKLENTİLERİMİZ
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi,  

YÖK Başkanı Prof. Dr. Erdoğan Teziç’in Öğretim Elemanları ve Öğrenci temsilcileri ile sırası ile 8 ve 6 saat gibi uzun bir süre ayırarak yeni yasa önerisi hakkında görüş alışverişinde bulunması açıkçası memnuniyet verici. Son 23 yılda ilk defa bir YÖK başkanı bugüne kadarki Rektörlerin ve YÖK başkanlarının dikkate almak istemediği öğretim üye ve öğrenci temsilerini kabul etmesi yerinde bir davranıştır. Basına yansıdığı kadarı ile toplantılarda görüşülen konular ve sayın başkanın yaklaşımı umut verici. Umarız taslağın hazırlanması, parlamento komisyonundaki görüşmeleri aşamalarında da aynı şekilde dernek temsilcilerine yer verilir.

Yeni YÖK Yasasının Olmazsa Olmazları Nelerdir?

1.  Yükseköğretim sistemi bir bütünlük içinde ele alınmalı (ilköğretimden üniversiteye kadar), ilk ve orta öğretimdeki sorunların yerinde çözülmesi, ve üniversiteye daha sorunsuz ve başarılı, rekabet edebilir, motivasyonu yüksek öğrenci kazandırma hedeflenmelidir.

2.  Üniversite doğasına uygun olarak bilimsel, idari ve mali açıdan özerk olmalı ve siyasi olan hükümetler hiçbir surette yükseköğretim kurumalarına etki etmemelidir. Bu anlamda üniversiteler hükümetlerin ve bürokratik işlevlerin müdahalesinden özgür tutulmaları gerekir.

3.  YÖK ve ÜAK'un görev, yetki ve sorumluluklarının somut olarak tanımlanmalı ve kesinlikle üst kurular üniversitelerin iç dinamiklerinin (görev ve sorumluklarını) gelişmesine engelliyecek ve sıkı denetime tabi olmayacak şekilde olmalıdır.

4.  YÖK üyeleri dokusu ağırlıklı olarak Üniversiteler (9), hükümet (3) (Milli Eğitim, İç İçleri ve Maliye Bakanlıklarını temsillen), Cumhurbaşkanı (2), Türkiye Bilimler Akademisi ve TÜBİTAK (2), İlgili Sivil Örgütler (1) (TMMOB ve Sendikalar) lardan temsilcilerden oluşması daha gerçekçi ve yüksek öğretimin dokusuna daha uygun olacaktır. YÖK üyelerinin birikimli ve üniversite yönetimlerinde bulunmuş profesörlerden atanması daha sağlıklı olacaktır.

5.  Üniversitelerde yönetici kadrolarının her aşamasının Rektör, Dekan, Bölüm Başkanları ve Ana Bilim dalı bir defa seçimle gelir ilkesi mutlaka sağlanmalıdır. Birimlerin Bilimsel hiyaraşisini kuran kişiler doğal liderler olarak her zaman saygı göreceklerdir. Ana bilim dalı ve Bölüm Başkanlığı seçimi gönüllük esasına bağlı da olabileceği gibi Tüm Fakülte öğretim üyeleri tarafından da seçilebilirler. Üniversite yönetici seçiminde mutlaka öğretim görevlileri, öğrenciler ve çalışanların da temsilcileri aktif rol almalıdalar.

6.  Üniversitelerde Senatolar üniversitenin yetkili organı olmalı, yönetim kurulu icra organı ve Rektör ise koordinasyonu sağlama rolü üstlenmelidir. Bu anlamda güçlü lider yerine kuraları oluşmuş ortak kolektif yönetim benimsenebilir.

7.  Vergi veren her yurttaşın doğal olarak kamunun ücretsiz eğitim hakkında yararlanma ilkesine uygun olarak parasız eğitim hakkı mutlaka sağlanmalıdır. Üniversitelerin bu anlamda mali sıkıntı içine sokularak öğrenciden harç vs gibi küçük düşürücü etkilerden uzak tutulması gerekir.

8.  Bölümlerde norm kadro uygulamasına geçilmeli ve öğretim üyeliği kriterleri son derece iyi belirlenmelidir. Akademik değerlendirme önerisi yerinde ancak duygusal ve nepotist istismara yer vermemek için sınırları iyi belirlenmiş ilkelerin oluşturulması gerekir. Üniversite öğretim üyeliği saygınlığının yeniden kazandırılması için, doçentlik ve profesörlük tezleri ve denme dersleri yanında konusunun yetkili organlarının da olumlu onayları ile atanması gerekir. Bu konuda jüri üyelerinin daha dikkatli ve sorumlu davranmaları beklenilmektedir. 

9.  Öğretim üyeliğine ilk geçiş olan Yard. Doç kadrosu için mutlaka adaylar başka üniversiteye veya kuruma geçerek kendisini ispatlaması gerekir. Sağlıklı ve evrensel ölçekte bilim adamının sağlanması için TUS benzeri bir sınavla belirli bir puanın üzerindeki adaylar üniversitelere Araştırma Görevlisi için açılan yeterlilik sınavlarına başvurmalıdırlar. Doktorasını tamamlayan araştırıcı eğer üniversitede hoca olarak kalmak istiyorsa üniversite dinamikliğinin sağlanması için mutlaka başka bir üniversitede kadro aramak zorunda olmalıdır. Inbreeding denilen ve üniversite öğretim üyelerinin mezun olduğu bölümde şu veya bu şekilde birilerinin kanatları altında başlayan ve profesörlük ile biten yolculuğu biyolojinin yasalarına uygun olarak kısa sürede verimsiz kısır bireylerin oluşmasına yol açmaktadır. Bu üniversite dinamiği ve öğretim üyesinin kendi kendine yetmesi açısından önem taşımaktadır. Amerikan ve Avrupa üniversitelerinin başarısı büyük oranda bu yer değişimine borçludurlar. 

10.  Öğretim üyelerinin ve yardımcılarının tam gün veya devamlı statüye dayandırılmasının gerekir. Üniversite hocasını maddi olarak zorlayan unsurların ortadan kaldırılması öğretim üyesinin tam gün mesaisini bilme ayırması sağlanmalıdır.

11.  Gelişmiş ve saygın bilim kuruluşlarının tümünde olduğu gibi ülkemizde de bilim adamı performansı bilimsel araştırma, eğitim-öğretim ve topluma aktardığı kültürel katkıları ölçüsünde her yıl yıllık faaliyetlerinin incelenmesi başarılı olanların onurlandırılması (maddi ve manevi), başarısız olanların ise uyarılması ve başarısızlık ve üretimsizliğin sürekliliği durumunda ise kişinin verimliliğine uygun alanlara veya diğer kurumlara aktarılması gibi önlemlerin alınması gerekmektedir. Öğretim üyeliğinin profesörlük dahil her aşamasında, aralıklarla akademik değerlendirmenin objektif kriterlere göre yapılması ve ölçütlerinin getirilmesi üniversite verimliliği açısından büyük önem taşıyacaktır. 

12.   Üniversitelerde her türlü düşüncenin özgürce ifade edilmesi ve her üniversitelinin ideolojileri ve “izm” leri tartışabilmesi ortamının sağlanması için Bilim tarihi, Bilim felsefesi, Kültür ve Uygarlık Tarihi gibi derslerde okutularak üniversiteler üniversitelilik bilincinin sağlanması ile üniversiteler üzerindeki güvenlik kaygısı, bölücü, irticai faaliyetlerin önünün kesilmesinde önemli bir panzehir olacaktır.

Sonuç olarak;

Üniversiteliler olarak arzuladığımız bilim ortamının yetkilere mümkün olduğu kadar tabana yayılmış, üniversite öğretim üyesi, görevlisi, öğrencisi ve idari personeli ile üniversitenin üniversiteli tarafından oto kontrolle dayalı özgür ve bilimsel özerkliğe sahip bir yapı içerisinde yönetilmesidir. Kuralları ve ölçütleri iyi belirlenmiş bilim adamı alımının sağlanması geleceğin sağlıklı bilim yuvaları için önemli olacaktır. Yeni yükseköğretim yasasının hazırlanması için yasa ve yönergelerin hazırlanması konusunda yetkili organların ve diğer ilgili yetkililerin her türlü ön yargıdan ari ve toplumsal sorumluluklarının gereği olarak çağdaş bir üniversite reformu yapmaları için gerekli irade ve duruşlarını göstermeleri gerekir. Bilgi toplumunda Türkiye yer almak istiyorsa mutlaka bu fırsatı pozitife çevrilmelidir. Üniversitelerin özellikle siyasi erkin etkisinden uzak tutarak gelecek yüzyılın modelini oluşturmak üzere yeniden örgütlenmesi gerekir. Üniversitelerde iç verimliğini artıracak, kaliteyi yükseltecek, ve toplumun sosyal düşünme motivasyonu artırarak mutluluğunu sağlayacak bir yapıya kavuşması hepimizin arzusudur. Bu anlamda yeni bir YÖK yasa tasarısının hazırlanması için ilgili bütün tarafların oluşturacağı bir atölye çalışması zorunlu görülmektedir.