Yeni YÖK Yasası Hakkında Görüş ve Öneriler

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,

Çukurova Üniversitesi. ÖED Yönetim kurulu üyesi

Özet

Basına yansıdığı kadarı yeni YÖK yasa tasarısı 2547 sayılı yasaya birçok konuda benzerlik göstermektedir. Temelde YÖK yasasına yapılan eleştirilerin başında gelen YÖK’ün merkeziyetçi yapının kısmen korunduğu yönündedir. Eski yasada YÖK’ü elinde tutan erkin üniversitelerin iç işleyişi üzerindeki etkinliği şimdi yumuşatılarak kısmen hükümetin ve dolaylı yoldan siyasilerin müdahalesine bırakılmaktadır. Yeni yasa ile siyasi erkin yükseköğretim ve üniversiteye müdahalesine imkan verebilecek YÖK üyeleri ağırlıklı olarak hükümetçe belirlenmesi, ve elliden az öğretim üyesi olan üniversitelerde, Rektörünün Başbakanın önerisi ile atanmasıdır. Ayrıca yeni yasa ile ÖSYM sınavına giren öğrencilerin alan ve puan hesaplamalarında yetki kısmen siyasi erke bırakılmaktadır. Bu durum ileride istenmeyen sorunları da beraberinde getirecektir. Rektör seçiminde en çok oy alan dört adayın YÖK’e iletilmesi ve bunlardan iki adayın Cumhurbaşkanının takdirine bırakılması önceki yasadan aritmetik ifadeden farklı bir tarafı görülmemektedir ve eski sorunların devam ettirecektir. Öte yandan geçici madde ile Milli Eğitim bakanı tarafından belirlenecek 7 kişinin yeni yapılanma oluşana kadar her şeyi üstlenmesi ve seçimin yasa çıktıktan 20 gün sonra yapılması bir çok yönden sakıncalar içermektedir.

Yasa önerisinin olumlu yönleri ise Üniversiteler Arası Kurulunu üniversite ve yüksek öğretimin sorunları ve işleyişinin ilkelerini belirlemesi, YÖK’ün yürütücü organ olması,  Rektör, Dekan, Bölüm Başkanı ve Anabilim Dalı Başkanlarının bir defaya mahsus olarak atanması ve kısmi seçim gelmesidir. Rektörün aynı bilim alanından peş peşe seçilmemesi, araştırma görevlisi alımının merkezi sistem ile belirlenmesidir. Üniversite senatosunun yetkilerinin artırılması ve buna bağlı olarak Rektörün yetkilerinin kısmen senatoya ve yönetim kuruluna bırakılması da olumlu karşılanmaktadır. 

Yeni yasa önerisinin olumsuz yönlerini ortadan kaldırmak için aşağıdaki öneriler yapılabilir;

*YÖK üyelerinin ağırlıklı olarak ÜAK üyelerince seçilmeli, YÖK ÜAK tarafından denetlenmeli.

* Üniversitelerin akademik, idari ve mali özerkliği modern üniversiteler düzeyinde sağlanmalıdır. Bu anlamda üniversiteler hükümetlerin ve bürokratik işlevlerin müdahalesinden özgür tutulmaları gerekir.

* Üniversitelerde otokontrol yöntemi ile üniversiteyi üniversitelilerin yönetim sağlanmalı. 

*Rektör ve diğer üyelerin seçimi doğrudan yapılmalı ve ilk iki sıraya giren adaylardan biri atanmalıdır. Öğretim görevlileri, öğrenciler ve üniversite idari personelin üniversite yönetimine katkısı sağlanmalı.

*Üniversitelerde Senatolar üniversitenin yetkili organı ve, Yönetim Kurulu ise icra organı olmalıdır. Rektör koordinasyonu sağlama rolü üstlenmelidir.

*Akademik değerlendirme ilkeleri ve ölçütleri geliştirilmelidir. Verimliliği yüksek, üretken bilim adamı yetiştirmek için çıtası yüksek tutulmuş ölçütlerle bilim adamı vasfını sahip olanlar üniversiteye alınmalıdır.

*Öğretim yardımcıları veya Araştırma Görevlilerinin merkezî yabancı dil ve bilim/sanat dalları sınavı yanında yetenek, olgunluk, motivasyon ve kişilik sınavından geçmesi her yönüyle yetişkin bilim adamı kazanımında yararlı olacaktır. Bilim adamı olacak adayların mutlaka doktora sonrası başka bir üniversitede kadro araması ve birkaç dönem kendi başına proje ve yayın yapabilmesi aranmalıdır.

*Beyin göçünün önlenmesi için maddi ve manevi destekler sağlanmalı.

*ÖSYM ÜAK’un denetiminde olmalı ve siyasilerin seçme ve yerleştirme sürecinin dışında tutulması sağlanmalıdır.

*Eğitim dili Türkçe olmalıdır, yabancı dil sorunu mutlaka orta öğretimde çözümlenmelidir. Artık dil bilmeyen bir akademisyenin bilim dünyasınındaki gelişmeleri takip etmesi mümkün görülmemektedir. 

  *Bilim Akademisi Batılı Akademiler seviyesine çıkarılmalı ve ülkenin bilim politikasını ve stratejisini belirlemelidir. Bilim Akademesi üyelerinin belirlenmesinde bilimseliğini kanıtlamış, uluslararası düzeyde başarılı ve etik sorunu olmayan seçkin kişilerden oluşmalıdır. 

  *Üniversitelerde her türlü düşüncenin özgürce ifade edilmesi ve her üniversitelinin ideolojileri ve “izm” leri tartışabilmesi ortamının sağlanması üniversiteler üzerindeki güvenlik kaygısı, bölücü, irticai faaliyetlerin önünün kesilmesinde önemli bir panzehir olacaktır.

  *Norm kadro ve bölüm bütçeleri yanında bilim kuruluşları ile işbirliği ve bağımsız proje yürütme hakkına sahip olmalıdır.

  *Üniversitelerin mali sorunları çözülmelidir. İkili öğretim, yaz okulları, tezsiz yüksek lisans, ek ders ücreti ve yarı zamanlılık gibi uygulamaların kaldırılması ve bunun yerine dünya standartlarında bir ücret politikasının belirlenmesi üniversite verimliliğine daha büyük katkılar sağlayacaktır.

İlgi duyanlar için konuya ilişkin detaylı ve geniş bilgi aşağıda verilmiştir.