Bilim İnsanı Önemli Değil, Değerlidir

Bilim Kişisi Kimdir-4

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi. iortas@cu.edu.tr

Bilim İnsanı Kendi Çıkarından Çok Toplumun Çıkarını Düşünür

Bilim kişiliğinin tarihsel sosyal, kültürel ve toplumsal sorumlulukları vardır.

Bilim kişisi tarihine tanıklık eden kişi olarak devrinde yaşanan her olaydan sorumludur. Bu bağlamda namuslu ve dürüst olarak olup biteni aydın sorumluluğu ile işlemelidir.

Bilim kişisi gerektiğinde yalnız kalabilmeyi göze alabilen kişidir. Belki acı çekebilirler ancak onurlu ve mutlu mükâfatın sahibi olmalıdırlar. Tarihte çok sayıda bilgin, gerçeği söylemeyi, onurlu duruşu sergilemeyi hatta canının elinden alınması pahasına da olsa kendilerine sunulan yüksek yaşam standartlarına tercih etmişlerdir. Yere, zaman ve kişilere göre görüş oluşturan değil, Galileo ve Bruno gibi bildiğini ölümü pahasına da olsa doğru bildiğini savunuyor olması gerekir.

Bilim insanı kuşkucu yapısı ile sürekli ola­rak kendine sorular sorarak bunlara yanıt ararken doğal olarak her türlü dogmadan kendini arındırabilmelidir. Bilim insanı “aykırı” kişiliği ve olaylara Nasrettin Hoca misali ters bakan kişiliktir.

Bilim İnsanı Önemli Değil, Değerli Olmalıdır

Bilim kişisi hiçbir zaman önemli değil, değerli olmayı yeğlemelidirler. Bunun nedenleri ve niçinleri, bilim kişisinin tarihe ve insanlığa karşı sorumluluğunda gizlidir.

Öğretim üyesi değerli olmak zorundadır. Öğretim üyesi değerli olmadan önemli olmamalıdır. Değerli olmayan öğretim üyesi önemli addedilmemelidir. Metin Heper’in ifadesi ile üniversite, temelde değerli öğretim üyelerinden oluşmalıdır. Değerli olmak nedir? Önemli olmak nedir?

Değerli olanın değeri vardır ve değeri süreklidir. Önemli olanın önemi, önemi birince de bitmektedir.

Öğretim üyesi bu bağlamda makam ve mevki gibi önemli konumlara değeri ile ağırlığını hissettirmelidir. Değerli öğretim üyesi, gerçek anlamda bilim insanı vasıflarına sahip, bilim yapan, yaptığı bilimi ile toplumun sorunlarını çözen, geleceğe yetişkin insan yetiştiren, toplumu aydınlatan kişidir.

Değerli bilim insanı kendi çalışma alanında yeni bilgi üreten, yayın yapan, bunu gereğini yerine getiren kişidir. Çağını yakalamak isteyen insanların çoğunlukta olduğu kurumların her zaman kolektif aklı işlettikleri ve yararlı sonuçlar çıkardıkları görülmüştür. Bu bağlamda bu tür kurumların desteklenmesi ve bu kişilerin korunması ve bunlardan yararlanması için azami gayret gösterilmelidir.

A Camus derki, “Büyük insan olmaya gerek yok, sadece insan ol yeter”.

Gerçek bilim insanı sahip olduğu güç (Bacon’un tanımı ile en büyük güç bilgidir) nedeniyle büyük insanlardır. Ciddi anlamda bilim yapan, bilim yapmaktan haz alan kişinin ilah bir makama gelerek büyüklük sınıfına geçmesi gerekmiyor.

Bilim İnsanı Objektif ve Metodolojik Davranmak Zorundadır

Üniversite hocası, bilim insanları işinin gereği olarak objektif ölçütler içinde metodolojik düşünme yaklaşımı ile olaya yaklaşmalıdır. Görüşlerini açıklarken, objektiflikten şaşmamalıdır, arkadaş, dost, yandaş, siyasi bakış açısı gibi davranışlardan şiddetle kaçınmalıdır. Dürüst, namuslu kalmak için otoriteler tarafından teklif edilen her türlü küçük çıkar sağlayan nemalardan uzak durmak gerekir. Bu uğurda gerekirse yalnız kalmayı göze alabilmelidir. Yönetimlerin çevresinde dolaşanların nemalanımasını görüp ben de evet efendim dersem ben de bir yerlere gelirim sevdasına kapılmamalıdır.

Bilim insanı her şeye rağmen, bilimsel bakış açısına uygun olarak davranması, ağır başlılıkla kendi çıkarı değil toplumun çıkarının kollanması toplum tarafından beklenilmektedir. Halen Anadolu'da bilim insanlığına ve hocalık kimliğine büyük bir güven ve saygı bulunmaktadır. 

Bilim insanı hocaların kendi küçük çıkarlarından çok üniversitenin, bilimin çıkarlarını düşünmek zorundadırlar, yaptıkları yanlışın sorumluluğu maalesef kendilerinden çok üniversitelere mal olmaktadır. Ülkemizde halen emekleme aşamasında olan üniversite anlayışı bu bağlamda zedelenmemelidir.

Bilim İnsanlığı Onurlu ve Şerefli Bir İştir 

Üniversite öğretim üyeliği payelerin en şeriflisi ve onurlusudur. Öğrenmek kadar öğretmenin mutluluğu her türlü şan, şöhret, para bul ve makamın üzerinde bir duygudur öğretim üyesi için. Üniversite hocalığı, bilim insanlığı, insan aklının büyüklüğünü ve onurunun ışıldadığı, değer yarattığı ve dönüştürdüğü bir evrensel yaşam biçimidir. Büyük insanlık büyük beyinlerin yarattığı değerler, kaşı çıktıkları yanlışlıklar sonucunda bugün insanın sahip olduğu değerlere sahiptirler. Bu bağlamda bilim insanlığı hiçbir mevki ve hiçbir iktidar uğruna kirletilemez ve insanlığın bilimden soğumasına neden olamaz. Haysiyetli bir meslektir. Toplum da bilimden ve bilim insanından, insanlık için bilgi üretmesi ve paylaşmasını beklemektedir. Bilim insanından yanlışa yanlış demesini beklemektedir. Hepsinden önce olup bitenlere karşı hasiyetli duruş sergilemesini bekliyor

Milliyet Gazetesi yazarı Abbas Güçlü’nün bilim insanı kimdir köşesine katılan Western Michigan Üniversitesi'nde misafir öğretim üyesi Osman Titrek  "Araştıran, öğrenen, öğrendiklerini insanlığın hizmetine sunan; 'İlim, menfaat temini için değil, insanlığa hizmet için tahsil edilir' temel ilkesine aşkla sarılan ve irfan tedarik ederek mal, mülk, makam, mevki ve rütbe hırsına kapılmayan; tevazu içerisinde etrafını aydınlatan insanlara, gerçek 'BİLİM İNSANI' denir” diyor.  Ayrıca Sayın Titrek  “Gerçek bilim insanları, hayatının hiçbir döneminde idare adamlarına uşaklık ederek, hatır için GÜNAH işlemez. Nazarında HAK ve ADALET vardır. Onun için de, zulme el pençe divan durarak, asla ve asla, zalime uşaklık etmez. İlim deryasında fani olarak, müktesebatı ile ve de basiretiyle insanlık âlemini karanlıktan ışığa çıkarmak için kendisini vakfeder” diyor.

Bilim İnsanı Birinin Memuru Değil, Özgür Bireyidir

Bu bağlamda kendisini belirli bir guruba, aidiyet ve dünya görüşü ile sınırlayan dar alanda faaliyet gösteren kişi gerçek anlamda bilim insanı değildir.

Bilim kişisi bulunduğu alanda resmi-hukuki anlamda bir “yurttaş” olarak her yurttaş gibi bir takım meşru ve makul yükümlülükleri bulunmaktadır. Ancak bu yükümlülük dışında, bilim kişisi bilimsel çalışmalarında tek meşru otorite ve bağımlı olduğu disiplin bilginin disiplini ve otoritesidir. Bunun içindir ki bilim kuruluşları üzerinde iktidar sahiplerinin veya sermayenin otoritesine göre kendine yön veren kişiler bilim insanı olarak tanımlanamaz. Aynı çerçevede “her türlü ideolojinin memurluğuna soyunanlar da bilim insanı olmaz. Bilim kişisi sırası geldiğinde akademik aşamaları rütbe alır gibi geçerek hoca unvanı alan kişi hiç değildir.

Üniversite Öğretim Üyesi Özgüvenli Olmalıdır

Görebildiğim genel öğretim üyesi profili biraz ürkek, nerdeyse hiç bir şeye karşı duyarlılık göstermek istemeyen, eleştiride bulunmayan kendi ruhlar aleminde bir yapıdadır. Öğretim üyesi sanki bir kurtarıcı bekliyormuş gibi sesiz bir bekleyiş içinde kendi kendileri ile yetinmeye çalışıyorlar. Tabii bunun nedeni olarak da YÖK yasası ile başlayan korkutulma, sindirilme ve istenilen düzeyde oluşturamamış ve isteklendirilmemiş üniversite atmosferinin yaratığı ruh halinin çok büyük etkisi bulunmaktadır. Üniversitenin alt biriminden en üst birimine kadar güvensiz gelişen ilişkiler bilim kişilerinin de güvensiz yapmıştır. Ama her şeyden önce üniversitenin kendi bilim kişisine güven vermesi, bilişsel çalışmalarına destek olması ve öneminin vurgulanması gerekir.

Ancak unutmayalım ülkemizi birilerinin gelip de kurtarması gerekmiyor. Hepimiz içinde bulunduğumuz koşullarda kırmadan dökmeden, medeni ölçütler içinde ülkemizin potansiyelini nasıl hak etiği yere getiririz diye katkıda bulunmamız gerekiyor.

Bilim kişisi herkesten farklı olarak yaşadığı dünyayı algılayan, meydan gelen olayları ve gelişmeleri nedenleri ve olası sonuçlarını algılayan, anlamaya çalışan, yorumlayan, olmayanı,

görünemeyeni görünebilir, bilinmeyeni, bilinebilir duruma getirmek için derin gözlem yapan sorun çözen bu konuda topluma öncülük eden, yol gösterendir.