Sayın Rektör,

Bilgi dahlinde olan emekli öğretim üyelerinden üniversitemizin gelişimine katkı sağlayabilecek potansiyele sahip olduğunu düşündüğüm bir kaç emekli hocamız ile görüştüm. Hocalarımız memnuniyetle üniversiteden kopmak istemediklerini belirtiyorlar.

Bir ülkenin en büyük zenginliği olan ve beşerî sermaye olarak tanımlanan yetişmiş insan gücüne sahip olmak ve bu güçten yaralanmak temel bir gereksinimdir. Bilim insanı aynı zamanda bir yaşam biçimidir. Yaşamı, merak, öğrenme ve öğrendiğini içinde yaşadığı toplum ve insanlığa hizmet için sunmak olan bilim insanlığı bir özel üst yaşam biçimidir. Bilim insanı emekliliği kavramı bilim dünyasında çok az konuşulan bir kavramdır. Zorunlu sorumlulukların tamamlandığı ancak bilimsel ve akademik gönüllülüğün devam etiği bu yaşam biçimine sahip kadroların üniversite ile bağlarının koparılmaması ve sürdürmesinin teşvik edilmesi hatta teşvik edilmesi önemlidir.

Gelişmiş Ülkeler Emekli öğretim Üyelerinden Etkin Şekilde Yararlanmaktadırlar

Dünyadaki gelişmiş üniversitelerin birçoğunda “emeritüs” profesörler halen aktif olarak bilimsel etkinliklerini sürdürmektedirler. Emeklilik yaşını geçmiş de olsalar emeritus profesörler akademik çevrede el üstünde tutulurlar. Özellikle araştırma öğrencileri ve genç akademisyenler onlara danışarak veya kendi tezlerinin şekillenmesinden tutunda verilerin analizi ve yorumlanmasına kadar birçok konuda kendilerini geliştirerek bilim camiasına katkıda bulunurlar. Çok doğaldır ki diğer kurumlar da zaman zaman seminerler, konferanslar verdirerek emekli öğretim üyelerinin bilgi ve deneyimlerinden yaralanırlar. Özellikle de gençlerin onların deneyimden yararlanmaları istenir. Hele bizim gibi çok fazla yeni üniversitesi olan ve yeter düzeyde akademisyeni olmayan ülkemiz için zinde, üretken emekliler bulunmaz fırsatlardır. Bu fırsatın yerinde doğru değerlendirilmesi elzem

İnsan Ömrü Uzadı Nitelikli Akademik Kadroların erken Emekli Edilmesi Kaynak İsrafıdır

Bilindiği gibi insan ömrü uzadı, Türkiye’de de de ortalama yaşam uzunluğu 75 yaş düzeyinin üzerindedir. Çok emekler ile yetişebilen akademik kadrolardan akademik yaşamının son anına kadar üretebilen ve halende üretkenlik potansiyele olan bilim insanlarının bilgi, görgü ve üretkenliğinden yaralanmak gerekir. Nihayetinde bu toplumun birer üyesi olarak topluma hizmet etme noktasında bilgiden yararlanmak gerekir.

Türkiye’nin 207 üniversitesinin büyük çoğunluğunda yeterli ve donanımlı öğretim üyesi yok. Gelişmiş üniversitelerimizin bir kısmında ise uluslararası ölçekte proje, yayın ve eğitim yaptırabilen akademik kadroların azaldığı da sık sık vurgulanmaktadır.

Türkiye’nin ihtiyaç duyduğu yetişmiş insan gücünün sağlanmasında mevcut potansiyellerin değerlendirilmesi ve bu konuda yasal düzenlemelerin yapılması önemlidir. Ayrıca,  2006 yılından sonra  kurulan ve gelişmekte olan üniversitelerde öğretim üyelerinin 75 yaşa kadar çalışmaya devam ettikleri bilinmektedir. Vakıf üniversitelerinde yaşa bakılmaksızın emekli konumundaki birçok bilim insanı ile varlığını devam ettirtildiği bilinmektedir.

Türkiye’de akademik kadroların emeklilik yaşının yeniden uzayan yaşa göre belirlenmesi gündeme alınmalıdır. Değilse bile, ölçülebilir ölçütler üzerinden bilimsel üretkenliği ve katkısı olan akademik kadrolar için yeni yasal düzenlemeler getirilmesi tartışılmalı ve öneriler geliştirilmelidir.

Konunun önemi açık ve ihtiyacın ise daha büyük olduğu görülmektedir.

Bu bağlamda ne yapılabilir?

1.  Üniversitelerin tek tek kendi içinde emekli öğretim üye ve görevlilerden yararlanma programları başlatmaları;

2.  YÖK ve ilgili Bakanlıkların mevzuat ve yasalarda yapacakları değişiklikler

olarak konu bütünlüklü olarak ele alınabilir.

1- Üniversitenin Yaratacağı Olası Ortamlara

-Üniversitenin kurucuları olan ve “yaşayan çınarlar” olarak tanımlanan emekli öğretim üyelerine onore edildiklerini hissettirilip kendi evleri ve emeklerinin geçtiği üniversiteleri ile bağlarını koparmamalarının beklendiğinin belirtilmelidir.

 -Bölümlerde emekli odalarının belirlenmesi. Anabilim Dalı başkanları ve sekreterlerin bilgisi dahilinde emekli öğretim üyelerinin en azından oturabilecekleri ve çalışabilecekleri masa sandalye, bilgisayar ve diğer kırtasiye ihtiyaçlarının karşılanması. (Çukurova üniversitesi, olarak, çoğu birimde mevcut ve olanaklar ölçüsünde karşılanmaktadır).  Bölümlerin mekân imkânı uygun olmayan durumlarda fakülte düzeyinde emekli odası tahsis edilebilmelidir.

-Emekli öğretim üyelerinin zaman zaman üniversitede bir araya gelmelerini teşvik etmek için uygun bir buluşma mekânı sağlanabilir. Örnek olarak üniversitedeki Çarşıda boş yerlerden biri örneğin sergi salonun yakınındaki bir mekân en azından öğlen saatlerinde bir araya gelmeleri için düzenlenebilir. Yemek sonrası bir araya gelerek, gazete, dergi ve haberleri izleyebildikleri, hatta okuma yapabildikleri bir ortam (bilgisayar, internet ortamı ve bir sekretarya hizmeti dahil) emekli öğretim üye ve görevliliklerinin üniversiteye gelmesine vesilesi olabilir.

2- Yasal Düzenleme Gereksinimi

Emekli öğretim elemanlarının deneyim ve kurumsal katkı ve bağlılıklarının sürdürülebilmesine yönelik “ilke” belirlenmesi veya “yönerge” oluşturulması için taslak hazırlığıdır.

Öğretim üyesi olarak emekli olan ancak geçmiş akademik verimlikleri olan, Avrupa Birliği, TÜBİTAK ve vs. kaynaklı projelerden proje alan/alabilen öğretim üyelerinin proje adresi olarak Çukurova üniversitesini göstermeleri ve ilgili bilim dalının bilgisi ve işbirliği ile projelerini kendi sağladıkları kaynaklardan finanse edecek şekilde araştırma yapmaları. İlgili birim ve bölümün bilgisi ve iznine bağlı olarak bölüm veya üniversitenin alt yapı olanaklarından, gerekli malzemeleri ve ihtiyaçları karşılamak şartı ile yararlanabilmesi sağlanmalıdır.

Akademik danışmanlık gerektiren durumlarda emeklilik öncesi üzerindeki tez danışmanlığının tezinin bitimine kadar devam etmesi. Yeni tez yaptırılacak zorunlu durmalarda ikinci danışman olarak atanabilme olanaklarının sağlanması.

İleri düzeyde yüksek lisans ve doktora düzeyinde işlenen dersleri verebilecek akademik kadrosu olmayan birimlerde emekli öğretim üyelerinden maksimum 1-2 derse kadar 4-6  saat/haftalık ders verebilmesi yasal hale getirilmesi sağlanabilir.

Böylece ilgili bölüm, anabilim dalının ve birimin uygun bulması şartıyla;

•  Yüksek lisans ve doktora  düzeyinde 1-2 ders ve 1 ikinci danışmanlık yapabilmesi

Öğretim üyesi ve görevlisi olarak emekli olanlar için,

İlgili bölüm, anabilim dalının ve birimin uygun bulması isteğine bağlı olmak şartıyla;

•  Lisans düzeyinde 1-2 ders maksimum 4-6 saat/haftalık ders verebilmesi

Türkiye gibi üniversite tarih çok genç olan ülkemizde özellikle üniversitemizde birinci ve ikinci kuşak kurucu akademik kadroların emekliliklerinin yaşadığı ve içlerinde yaşayan çınarların bilgi görgü ve deneyimlerinden birimin karar mekanizmalarına akademik takvime dahil olmadan birimde bilimsel  çalışmalarına olanak sağlayacak yasal sorunların düzenlenmesi gereksinimi bulunmaktadır.

Bu bağlamda konunun üniversite yönetimleri ve YÖK nezdinde YASAL ve MALİ durum uygunluğunun analiz edilmesi ve yasalaşması için öneri geliştirilmesi gerekmektedir.

Görüşülen Hocalar

Prof. Dr. Selim Kapur

Prof. Dr. Atila Yazar

Prof. Dr. Mahir Fusunoğlu