DEPREMİN TARIM VE ÇEVRE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ 

İbrahim ORTAŞ Prof. Dr. Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümü Öğretim Üyesi 

Yıkılan ev ve işyerlerindeki molozların demir, kum, çimento ve ahşap kısımlarının geri dönüşüme kazandırılması. Ayrıca molozların yakma yolu ile emisyon gazı yaratacak yöntemlerden ayrı tutulması gerekir. Yıkılan ev ve işyerlerindeki asbest, kimyasallar ve diğer toksik malzemelerin envanteri çıkarılarak toksik düzeylerine göre bilimsel yöntemler ile ayrıştırılıp bertaraf edilmesi sağlanmalı. Deprem bölgesinde atık yönetiminin ilk adımı, atıkların kaynağında ayrıştırılarak yerinde ayıklama ve toplanmasıdır. Yıkıntılardaki atıkların doğrudan ayıklanması kolay olmayacaktır. Ancak belirli bölgelerdeki atıkların ayrı ayrı yerlere bilimsel esaslara göre taşınması ile bir çözüm sağlanabilir. Hafriyat Depolama Alanları İçin Öncelikle Çevreye Zarar Vermeyecek Alanlar Belirlenmeli Kahramanmaraş merkezli iki (ikiz) depremin etkilediği 99.362 km²’lik alanda yıkılan on binlerce binanın yanı sıra ağır ve orta hasarlı 250 bin binanın da yıkılması gündemde. Kurtarma çalışmalarının tamamlanması ve enkaz kaldırma çalışmalarının başlanması ile ölen insan, hayvan varlığı, yıkılan ev, işyeri, maddi-manevi kayıpların ötesinde ciddi bir çevre sorununun da gelecekteki sürdürülebilir yaşamı tehdit eder boyuta oluğu görülmeye başlandı. Enkazın kaldırılmaya başlanması ile hafriyatın fiziki büyüklüğü ve niteliği de sorgulanır oldu. Depremlere neden olan sismik dalgaların çeşit ve hareket hızlarına bağlı olarak canlı cansız nesnelerin şiddetli derecede sarsılması ile çok fazla bina yıkılırken aynı zamanda fiziki yapısı küçülmüş moloz ve parçacıklar oluşmuştur. Yıkılan ve yıkılması zorunlu binaların her türlü demirlerinin ayıklanması için iş makineleri ile kolon ve kirişlerin parçalanması ve hafriyatın kaldırılması sırasında doğal olarak nesnelerin parçacıkları daha da küçülmektedir. Depremde yıkılan, bozulan ve kırılan milyonlarca ton hafriyatın kaldırılırken depolanacağı yerlerin jeolojik yapısı, konumu insan sağlığı ve doğal yaşam alanları gibi birçok yönden büyük önem oluşturmaktadır. Deprem sonucu geniş bir alanda çok sayıda yıkıntının gerçekleşme si, hafriyatın içindeki materyallerin niteliğinin değişkenlik göstermesine neden olmuştur. Normal durumda yıkılan binaların hafriyatı taşınmadan önce kereste, demir ve diğer materyaller ayıklanır. Deprem bölgesinde bulunan 10 ilin üretim ve tüketim materyali ve işleyiş yapı sına göre her türlü materyal hafriyat mahiyetin dedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı mevzuatına göre “Hafriyat Toprağı, inşaat ve yıkıntı atıklarının kontrolü yönetmeliği” ile depolanır deniyor. Ancak mevcut aciliyet nedeniyle bir an önce hafriyatın kaldırılması sonucu, ileri de olası daha ciddi toplum sağlığı tehditlerinin oluşmasına ve doğal hayatın bozulmasına yol açılmamasına özen gösterilmesi öncelik oluşturmaktadır. Hafriyatın İçeriği İnsan ve Çevre Sağlığını Etkileyecek Nitelikte Yıkılan ev, işyeri ve üretim yapılar, çimento, kum, yalıtım malzemesi, asbest, boya, ev içindeki her türlü ahşap, giyim, yatak, elektronik malzeme, plastik, metal, mineral, toksik ve radyoaktif gibi materyalleri içermektedir. Daha da önemlisi tarım bölgesi olması nedeniyle tarımsal ilaç, gübre ve eczane gibi kimyasal temelli maddeler satan birçok işyeri bulunmaktadır. Çiftçilerin yıkılan evlerinde mutlaka kimyasal ilaçlar bulun maktadır. Çok farklı nitelikteki kimyasal, biyolojik materyalin depolanacak yerlerinin seçimi çok büyük önem teşkil etmektedir. Bölgedeki yıkılan hastaneler ve fabrikaların içerisinde çöpe gitmemesi gereken materyaller bulunmaktadır. Yıkılan binaların hafriyatının önemli bir kısmı yeniden geri dönüşüme uğratılacağı için ara depolama alanları da kullanılarak hafriyatın kullanımı kolaylaştırılabilir.

 Deprem Bölgesindeki Kimyasal Madde Yayılımı Ciddi Sağlık Riski Oluşturuyor 

Çok farklı materyale sahip hafriyat, uzman kişilerin bilgisi dahilinde, ürün çeşidine göre envanteri çıkarılarak farklı depolanma sahalarına yönlendirilmeli. Hafriyatın depolana cağı yerler kesinlikle tarım alanları ve sulak alanlara yakın yerler olmamalıdır. Hafriyatın miktarının çok fazla olmasına rağmen, için deki olası asbest ve kimyasallar nedeniyle üstü kapalı olarak taşınmasına yönelik çok yönlü önlemler alınmalı. İkincisi, depolanma alanının kesinlikle materyaldeki toksinleri ve zararlıları sızdırmayacak nitelikte olması gerekir. Yağmur sonrası materyaldeki toksinlerin taban sularının, göl, gölet, ırmak ve derelere karışmayacak şekilde organize edilmesi gere kir. Ayrıca tarım alanları depolama alanı olarak kullanılmamalı. Bu bağlamda konu uzmanı jeologların uygun gördüğü çöp ve hafriyat alanlarına dökülmeli. Deprem sonrası yıkılan bina ve işyerleri molozları ile her türlü atıkların bırakıldığı yerlerde meydana gelen yangınlar sonucu atmosfere çok farklı kimyasal ve gazların salınma riski bulunmaktadır. Deprem sonrası İskenderun Limanı’nda bulunan onlarca konteynerin gün lerce yanması, ev işyerlerinde oluşan yangınlar ve hafriyatın bırakıldığı depo alanlarında olu şan yangınlar atmosfer kirliliğine olumsuz et kide bulunacaktır. Özellikle bölgede yıkılan bi naların altlarındaki tarımsal kimyasal atıkların atmosfere karışması veya yanarak gaz olarak atmosfere karışması toksik etkiyi artıracaktır. TTB Halk Sağlığı Kolu üyesi Dr. Çiğdem Çağ layan, Greenpeace çevre örgütünün deprem bölgesinde tespit ettiği hava kirliliği ölçüm değerinin Dünya Sağlık Örgütü önerisinin beş katı olduğunu; kısa vadede solunum yolu ve kardiyovasküler hastalıklar ile zehirlenmelerin, uzun vadede ise kanserlerin görülebileceğini belirtti. Deprem bölgesinde çalışan görevli çalışanlar, gönüllüler ve depremzedelerin hafriyat alanı çevresinde mutlak surette asbest ve toksik maddelere karşı koruyucu ekipmanlar kullanması zorunlu hale getirilmelidir. 

 Hafriyat Tozları Bitkisel Üretime Zarar Vermemeli Depremde yıkılan ve yıkılacak binaların genelde geçmişteki çimento kalitesinin düşük olması yanında, yapı sırasında yeterli ve nite T24, Maraş’tan sonra Adıyaman’da da tonlarsa molozun döküldüğü riskli alanı görüntüledi: Tarım arazilerinin, apartmanların, sanayinin ortası, derelikli malzeme kullanımından kaçılması sonucu yıkılan binaların üzerinde beton parçalarının elde kolayca parçalanarak toz haline gelmekte olduğu görülüyor. Olması gibi sağlam zemin üzerinde, inşaat mühendisliği ölçülerine göre çimento, malzeme kullanılmadığı için yıkılırken toz buz olan molozların fiziki ve kimyasal yapısı taşınma sorunu oluşturmuştur. Önümüzdeki dönemde yaşanacak olan uzun bir yaz döneminde kuruyacak hafriyatın küçülmüş ve toz boyutundaki parçacıklarının rüzgârlarla taşınarak çevredeki bitkilerin yapraklarının üzerine taşınması gibi bir tehdit bulunmaktadır. Bu nedenle bu tehdide dair önlemlerin alınmış olması gerekir. Deprem sonrası çok sayıda iş makinesi ve kamyon ile hafriyatın kaldırılması ve taşın masının gelişi güzel gerçekleştiği ekranlara yansımaktadır. Fiziki hacmi küçültülmüş, (toz formunda) hafriyatların üstü açık kamyonlar ile taşınarak depolanacak yerlere bırakıldığı görülmektedir. Yıkım, taşıma ve boşaltma iş leminin yanında hafriyatın bırakılacağı yerin jeolojik yapısının hassasiyetinin de dikkate alınması gerekir. Depremin Yaşandığı Bölge, Doğal Hayat ve Endemik Canlıların Yaşadığı Bölgedir Diğer taraftan insan sağlığı, doğal hayatın sağlığı ve doğal çevrenin korunması açısın dan hafriyatın içindeki kimyasal ve biyolojik materyallerin niteliği çok kritik öneme sahip tir. Kuş gözlemcileri Hatay-Arsuz Çevlik sahil yolu üzerinde bulunan ve Türkiye’nin Akdeniz sahil kıyısında kalan son bakir alanlara moloz bırakılması ile doğal alanların zarar gördüğü nü belirttiler. Bölgede; Adana Ceyhan-Kırmıtlı, Tuzla, Hatay-Samandağ, Hatay Milleyha, Şan lıurfa-Birecik, kelaynak kuş cennetleri yanında birçok endemik kuşun yaşam alanı bulunmak tadır. Aynı zamanda Amanos dağları birçok endemik bitkinin de ana yurdu konumunda dır. Toksin maddeleri içeren materyallerin en demik doğal hayata sahip alanların yıkımına sebebiyet verecek alanlara bırakılması flora ve hayvan varlığı üzerinde de olumsuz etkilere yol açabilir. Toksin kökenli tozlar gibi her türlü materyalin toprak ve sulak alanlara ulaşması ile flora ve fauna üzerinde de olumsuz etkileri olabilir. Yaprakların üzerine düşecek tozlar bit kilerin fotosentez mekanizmasını engelleyerek bitki gelişimini engelleyebilir. Deprem Bölgesi Aynı Zamanda Barajlar Bölgesi Olması Nedeniyle Su ve Sulak Alanlar Öncelikle Korunmalı Deprem bölgesi aynı zamanda tarım bölgesi oluğu için Türkiye’nin önemli barajları burada dır. Keban, Atatürk, Sır, Seyhan, Çatalan barajları gibi. Kahramanmaraş-Pazarcık’taki Kartalkaya barajı tam da fay hattında olduğundan mutlak korumaya alınarak ileride olası su taşkınlarının Kahramanmaraş deprem sonrası yıkılan yapıların molozlarının yığınak görünümü yaratacağı çevresel afetlerin önlenmesi sağlan malıdır. İçme, sulama ve kullanma suları ve rezervuarları (yeraltı ve yer üstü su kaynakları, barajlar), taşkın riskinin yüksek olduğu vadi, dere yataklarından uzak olmalı. Yağmur sularının akışının, heyelan, çığ ve erozyon bölgelerinin dışında olmasına dikkat edilmelidir. Bölgedeki iç sular ve baraj alanlarındaki tatlı su canlıları hafriyat atıkları ile toksite sorunu yaşayabilir. Ayrıca Akdeniz kıyısındaki bölgede çok sayıda caretta carettanın yumurtlama alanları bulunmaktadır. Söz konusu alanlara ve yakınla rına toksik içeriğe sahip molozların bırakılması doğal hayata ciddi zarar verebilir. Depremde Beklenenden Daha Çok Hafriyat ve Moloz Çıkmıştır Depremde yıkılan on binlerce ev, işyeri ve yı kımlar sonrası enkazların taşınması ile hafriyatın miktarı da ortaya çıkmış görülüyor. Yıkılan ve yı kılacak binalarla yaklaşık 110 milyon ton hafriyat bekleniyor. Kahramanmaraş’ta enkaz malzeme sinin depolandığı Dulkadiroğlu ilçesi Karacasu bölgesine 1,4 milyon ton hafriyatın birikmesi ile 40 m yüksekliğinde bir tepenin oluştuğu görül mektedir. Kahramanmaraş’ta kentin Gaziantep Karayolu girişindeki Kahramanmaraş Hava Alanı yakılarında bir bölgede adeta enkaz dağı oluş tuğu belirtildi. İskenderun’da yıkılan binaların enkazının 3 bin 635 dekarlık iki geniş alanda toplandı ğı belirtilmiştir (Cumhuriyet, 29 Mart 2023). Gaziantep’in Nurdağı ve İslahiye İlçelerinde hafriyatlar ilçe merkezlerinin 1-2 kilometre uzaklığındaki tarımsal alanların içine dökül düğü belirtildi. Hafriyatın, yerleşim yerlerinin yakınına bırakıl masına çevre sakinleri de tepki göstermiştir. Adıyaman’da molozlar, kentin yanı başındaki Organize sanayi bölgesi yanına ve Karapınar bölgesinde de dere kenarına üstü açık kam yonlar ile taşındığı görülmektedir. İleride olası bir sel oluşması durumunda daha geniş alan lara zehirli atıkların taşınması söz konusudur. Hatay’ın Samandağ ilçesinde bulunan Çiğdede Mahallesi’ndeki depremzedeler denize ve yer leşim yerine yakın bir alana, deprem hafriyatla rının ve molozların dökülmesine karşı çıkmışlar dır (26.03.2023, Basın). Geniş alanlara dökülen hafriyat doğadaki birçok endemik bitkinin yaşam alanlarının ortadan kal ması yanında yaban hayvan varlığı da habitatını kaybetmiş olacaktır. Toprak kirliliği ve toprak kayıpları: Deprem son rası hızla alınan kanun hükmünde kararname ler ile yeni yerleşim yerleri ve konteynır alanları tarım toprakları üzerine açılmış bulunmaktadır. Tarım alanlarının, meraların ve ormanların dep rem sonrasında hızlı bir şekilde yok edilmesi için özel kanun oluşturulmuştur. Tarımsal potansi yeli yüksek alanlar amaç dışı kullanıma açılmak tadır. Başta Kahramanmaraş ve Adıyaman’da kamuya ait araziler üzerinden yeni yerleşim yerlerinin temel atma törenlerinin yapıldığı basına yansı dı. Gaziantep Nurdağı’na bağlı Belpınar belde sinde mera arazilerinin deprem konutları için çalışma başlatıldığı basına yansıtıldı. Antakya Defne’de yaptırılan konteynır kent için onlarca dekarlık tarım alanı tarımsal niteliğinden çıkarıl mış durumdadır. Unutulmamalıdır ki depremde çoğunlukla alüvyon araziler üzerine jeofizik ve geo-teknik yöntemlere uygun yapılmayan çok fazla mik tarda bina ve ev orta ve ağır hasarlı durumda bulunmaktadır. Yıkılması gereken yüzbinler ce binanın yıkılması ile oluşacak hafriyat ve hafriyatın taşınmasının ayrıca ciddi çevre ve ekolojik sorun oluşturacağı da ayrıca beklen melidir. Hafriyatın Yer Seçimi Bilimsel Liyakati Yüksek Olan Jeoloji ve Ekoloji Bilimcileri Tarafından Belirlenmeli Gelişmiş bir ülkede bu tür risk durumlarına karşı depolanma yerlerinin bilinmesi gerekir. Hafriyat depolama alanlarının belirlenmesinde bilimsel yöntemler kullanılmalı. Özellikle bölgedeki ba rajlar, topoğrafya ve jeolojisi mutlaka dikkate alınarak depolama sahaları belirlenmeli. Ancak ülkemizin genel bütünlüklü iş tutma durumu sebebiyle böyle bir hazırlığın olma ihtimali dü şük görülüyor. Umarım, konuya bilimsel bakış açısı ile bakılarak konunun risk önemine göre yerler belirlenir. Materyallerin döküleceği sa haların seçiminde jeoloji, ekoloji ve toprak bi limi uzmanlarının görüşleri ve önerileri dikkate alınması uzun süreli yarar sağlayacaktır. Sızdır masız zeminlerin tercih edilerek yer altı ve üstü sularla temastan mutlaka kaçınılması gerekiyor. Bu bağlamda molozların sızdırma özelliği olan, sulak, doğal yaşam alanlarına dökülmemesi konusunda yetkililerin erken dönemde uyarılması aciliyet oluşturmaktadır. Çözüm Önerileri: Yıkılan ev ve işyerlerindeki molozların demir, kum, çimento ve ahşap kısımlarının geri dönüşüme kazandırılması. Ayrıca molozların yakma yolu ile emisyon gazı yaratacak yöntemlerden ayrı tutulması gerekir. Yıkılan ev ve işyerlerindeki asbest, kimyasallar ve diğer toksik malzemelerin envanteri çıkarılarak toksik düzeylerine göre bilimsel yöntemler ile ayrıştırılıp bertaraf edilmesi sağlanmalı. Deprem bölgesinde atık yönetiminin ilk adımı, atıkların kaynağında ayrıştırılarak yerinde ayık lama ve toplanmasıdır. Yıkıntılardaki atıkların doğrudan ayıklanması kolay olmayacaktır. Ancak belirli bölgelerdeki atıkların ayrı ayrı yerlere bilimsel esaslara göre taşınması ile bir çözüm sağlanabilir. Hafriyatın taşınmasından önce, çevre ve insan sağlığına zarar vermemesi için hafriyatın ve tozların ıslatılması ve koruyucu önlemler alınması gerekir. Hastane atıklarının cins ve miktarlarının doğru tespit edilmesi ve toplanması gerekir. Bu tür atıkların diğer hafriyatlara karıştırılmadan top lanması ve ayrı yerlerde sterilize edilmesi gere kir. Bölgedeki organik atıkları oluşturan, kirletil memiş veya toksin karışmamış materyallerin özenle geri dönüşüm marifeti ile diğer atıklar dan kaynakta ayrılması. Ayrılan organik atıkla rın, kompostlaştırma veya proyliz yöntemi ile biyokömüre dönüştürülerek tarımda kullanımı sağlanmalı. Deprem sonrası ilk etapta çadır kentler için ay rılan yerlerin genelde tarım toprakları ve dere yataklarına yerler olduğu basına yansımıştır. Mevsimin kış olması nedeniyle aşırı yağışlar ile çadırların su basması sonucu çok sayıda depremzedenin yaşam malzemelerinin kulla nılamaz duruma gelmesi de yine basında yer bulmuştur. Bu durumun, ayrı bir çevre kirliliği oluşturduğu görülmüştür. Bu bağlamda olası çevresel sorunların yaşanmaması için temel toprak haritaları üzerinden arazi yetenek sınıflamasının yapılması ve sonrasında arazi kullanım planlamasına uygun kullanımın sağlanması. Arazi kullanım planlanmasına uygun olmayan alanların ise jeolojik yapısına uygun bir şekilde çöp, atık ve yerleşim yerleri gibi kullanımlar için planlanması yapılmalı. 

 KİMYASAL ATIKLAR VE ASBEST İKİNCİ BİR YIKIMA YOL AÇACAK! 

Kent, ekoloji, hayvan hakları, meslek örgütleri ve sendikaların arasında olduğu 77 kurum deprem sonrası kimyasal tehlikeye karşı uyardı: Kent, ekoloji, hayvan hakları, meslek örgütleri ve sendikalar deprem sonrası kimyasal tehlikeye karşı uyarı metni hazırladı. Asbest Söküm Uzmanları Derneği’nin de içinde bulunduğu 77 örgüt tarafından imzalanan, doğanın ve toplum sağlığının korunması için yapılması gerekenlerin yazılı olduğu metin “Kimyasal tehlikeye, ekolojik yıkıma karşı uyarıyoruz!” başlığı ile yayınlandı. Depremin ardından yapılan rastgele hafriyat dökümü ve asbest tehlikesini halk sağlığını ve bütünüyle ekosistemi tehdit eder bir hale geldiğine vurgu yapılan metinde, “Seçimin yaklaşmasıyla birlikte hızlıca kaldırılmaya çalışan enkazlar, su lama çalışması yapılmadan, üstü açık kamyonlar ile taşınmaktadır. Yıkım, taşıma ve boşaltma esnasında havaya, toprağa ve suya çok sayıda zararlı kimyasal karışmaktadır. Enkaz kaldırma çalışmalarına katılan işçilerin başta asbest riski olmak üzere, tehlikeli kimyasallara karşı koruyucu ekipman kullanmadığını, çevrede bulunan insanlara uyarı yapılmadığını, yeterli önlem alınmadığını biliyoruz” ifadelerine yer verildi. Depremzedelerin yaşam alanlarına, sulak alan lara, dere yataklarına, zeytinliklere ve tarım ara zilerine dökülen hafriyatların oluşturduğu risk, başta insanlar olmak üzere tüm canlıların ikinci bir yıkıcı durum yaşamasına neden olacağının altının çizildiği metinde şu talepler yer aldı:- Enkaz kaldırma işlemleri sulama yapılarak, işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından gerekli önlemler alınarak sermaye odaklı değil eko lojik dengeyi koruyan, emekçilerin hayatını koruyacak bir biçimde yapılmalıdır.- - - Yıkılan ve hasarlı evlerin asbest ve başkaca tehlikeli madde içerip içermediğine dair en vanter kamuoyu ile paylaşılmalıdır. Asbest ve tehlikeli kimyasal içeren hafriyat lar bilimsel yöntemler ile ayrıştırılıp bertaraf edilmeli, yaşam döngüye zarar vermeyecek biçimde depolanmalıdır. Çevre, şehircilik ve iklim değişikliği bakanlığı baş ta olmak üzere, enkaz kaldırma ve döküm çalış malarından sorumlu kamu kurumları ile ekoloji örgütleri, meslek odaları, kent konseyleri, sendi kalar vb. yerel tüm öznelerin içinde olduğu şeffaf işleyen ortak koordinasyonlar kurulmalıdır. İmzacılar: Asbest Söküm Uzmanları Derneği, Aydos Ormanı Savunması, Artur Çevre Platformu (ARÇEP), Antalya Vegan Platformu, Atakent Kadın Meclisi, Ayvalık Tabiat Platformu, Bakırtepe Çevre Platformu, Başka Bir Hayat Diliyorum Derneği, Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası Genel Merkezi (BTS), Burhaniye Çevre Platformu (BURÇEP), Burak Özgüner Hayvan Hakları Çalışma Merkezi (BURHAK), Bursa Su Kollektifi, Büyük Menderes İnisiyatifi (BMİ), Çepeçevre Çevre Haberleri Ajansı (ÇHA), Çeşme Çevre Platformu, Datça Demokrasi Platformu, Doğanın Çocukları Deneye Hayır Derneği, Dört Ayaklı Şehir, Divriği Yaşam ve Doğa platformu, Ekoloji Birliği, Ekoloji Politik, Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP), Fenerbahçe Kalamış Dayanışması, Gaia Dergi, Gazhane Çevre Gönüllüleri, Göztepe Kooperatifi, Gökova Ekolojik Yaşam Derneği, Haliç Dayanışması, Halkevleri Ekoloji ve Kent Çalışmaları, Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM), Hayvanlara Adalet Derneği, Haydarpaşa Dayanışması, Hayvan Özgürlüğü İnisiyatifi, İklim Adaleti Koalisyonu, İkiz dere Dernekler Federasyonu, İzmir Yeşil Gelecek Derneği, İkizköy Çevre Komitesi, Kadıköy Kent Dayanışması, Kadıköy Kooperatifi, Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği, KAYY-DER Kül tür Derneği Kızderbent Savunması, Kuzey Orman ları Savunması, Kuzguncuk Kooperatifi, Kuşadası Çevre Platformu, Marmaris Ekolojik Mücadele Ko mitesi, Maltepe Kooperatif Girişimi, Malatya Çevre Platformu, MAYADER Mahalle Yaşam Derneği, Me zopotamya Ekoloji Hareketi, Munzur Koruma Ku rulu (DEDEF, Muğla Çevre Platformu, ODTÜ çevre topluluğu, Polen Ekoloji, Sarıyer-Büyükdere Gıda topluluğu, Samandağ RES Karşıtı Mücadele, Sivas Konfederasyonu Çevre ve Ekoloji Komisyonu (Siv kon), Tarlabaşı Dayanışma, TMMOB Şehir Plancıları Odası (ŞPO), Türk Tabipleri Birliği (TTB), Türkiye Vegan Derneği (TVD, Validebağ  Direnişi, Validebağ Savunması, Validebağ Gönüllüleri, Van Çevre Tarihi Eserleri Koruma Araştırma Ve Geliştirme Derneği (VAN ÇEVDER), Veganizm Özgürlüktür Platformu, Uluslararası Çevre Gazetecileri Derneği (UÇE), Yaşam ve Dayanışma Yolcuları, Yer Deniz Kooperatifi, Yeryüzü Ekoloji Kolektifi, Yeni Foça Forum, Yeşil Sol İklim Krizi Çalışma Grubu, Yeşil Direniş Ekoloji ve Yaşam Gazetesi, Yunuslara Özgürlük Platformu. 

DEPREM BÖLGESİNDE ASBEST TEHLİKESİ! 

 Asbest acil önlem alınmazsa akciğer hastalıkları ve kansere neden olabilir. Kahramanmaraş merkezli yaşanan iki büyük deprem büyük bir yıkıma neden oldu. Enkaza dönüşen binalarda arama kurtarma çalışma ları devam ederken deprem gibi doğal afetler sonrasında yaşanabilecek sağlık problemleri en önemli konu başlıkları arasında yer alıyor. Hijyen eksikliğinin yol açacağı salgın hastalıklarının yanı sıra binalarda kullanılan asbest deprem bölgesinde bulunanlar için büyük tehlike oluşturuyor. Acil önlem alınmazsa bu maddenin ak ciğer hastalıkları ve kanserin en büyük nedeni olabileceği konusunda uzmanlardan ciddi uya rılar geliyor. Akciğer Kanseri Çevresel Koruma Ajansı ve Dünya Sağlık Örgütü, 1980’de asbestin akci ğer kanserine kesin olarak yol açtığını duyur muştu. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC-The International Agency for Research on Cancer) sınıflamasına göre insanlar üzerin de kesin kanserojen (Grup 1) sınıfında yer alı yor. Asbest, tek başına akciğer kanseri gelişimi için beş kat risk oluşturuyor. Binalar yıkıldığında sadece asbest değil, solu nan havayı kirleten pek çok kimyasal ortama salınıyor. Organik, inorganik tozlarla moloz ve hafriyatlardan ortama salınan kimyasalların tep kimeye girmesiyle toksik gazlar açığa çıkıyor. Asbest (amyant), beyaz toprak olarak da bilinen, ısıya, aşınmaya, kimyasal maddelere dayanıklı, yapısal özellikleri açısından esnek, lifli yapıda bir mineral. Mineral içeriğini magnezyum silikat, kalsiyum-magnezyum silikat, demir-magnez yum silikat veya sodyum-demir silikat oluşturu yor. Asbest lifleri 3-3,5 mikron uzunluğunda, bir mikron kalınlığında. Yani gözle görülmeyecek kadar küçük. Yerçekimi etkisiyle yere çökmüyor. Rüzgâr, yağış, fırtına gibi meteorolojik olaylarla çok uzaklara taşınabiliyor. Türkiye’de 2010’dan beri asbest kullanımı yasak. Havaya saçılan as best liflerinin solunması hastalıklara neden olu yor. Asbest Nedir? Asbest (asbestos) ya da amyant, lifli yapıda kan serojen bir mineraldir. Silisyumun sodyum, de mir, magnezyum ve kalsiyumla oluşturduğu ısı ya, aşınmaya ve kimyasal maddelere çok daya nıklı, lifsel mineral yapısında hidrate silikatlardır. Asbest sahip olduğu fiziksel ve kimyasal özel liklerinin bir sonucu olarak gösterdiği izolasyon özelliği nedeniyle çok uzun yıllardır kullanılmış ve “sihirli mineral” olarak bilinmiştir. Halk arasın da ak toprak, çorak toprak, gök toprak, çelpek, höllük veya ceren toprağı gibi isimlerle de bi linir. Asbestozis, asbestos solunmasıyla oluşan toz hastalığıdır. Gemi, inşaat otomotiv gibi pek çok alanda kul lanılan asbest, doğru kullanılmadığı takdirde insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilecek maddelerden birisidir. Antik çağdan bu yana insanlığa faydası kadar zararı da olan asbest, kimyasal ve fiziksel özellikleri sebebiyle inşaat, gemi, otomotiv, tekstil ve diğer sanayi alanla rında tercih edilen bir ürün olmuştur. 20. yüzyıl başlarından itibaren yaygın bir şekilde endüstri de kullanılan asbestin üç binden fazla kullanım alanı vardır. 2010 yılına kadar Türkiye’de de kul lanılan asbest; marley, boru, levha, fren ve deb riyaj balatası, conta ve asbestli iplik üretiminde kullanılmıştır. Kolay tutuşmaması, sıcaklığa da yanıklı olması, ısı izolasyonu sağlaması nedeniy le sıklıkla kullanılan asbest, inşaat sektörünün önemli araçlarından birisidir. Asbestin Sağlığa Zararları Nelerdir? Asbest son derece kanserojen bir maddedir. So lunum yoluyla vücuda girdiğinde başta kanser olmak üzere çeşitli hastalıklara yol açar. Uzman lar cilde nüfuz etmesinin de mümkün olduğu nu düşünmektedirler. Asbestin neden olduğu hastalıkların bazıları, akciğer zarları arasında sıvı toplanması, kireçlenme, akciğer zarı kalınlaşma sı ve akciğer dokusunda bağ dokusu oluşumu gibi elim hastalıklardır. Ayrıca ciltte yaralara ne den olabilir. Asbest lifleri havada solunur hale geldiklerinde tehlikelidir, öldürücüdür. Solunan lifler akciğer lerde birikir ve zarar verir. Bu durumda akciğer de zedelenmeler başlar ve bu da akciğerin çalışmasını engeller ve kansere yol açar. Asbestli malzemelerin gerek üretiminde gerekse sökü münde çalışanlar, gerekli önlemlerin alınmama sı durumunda, farkında olmadan bu maddeye maruz kalabilirler.