Dünya nüfus artışının tarım ve iklim değişimleri üzerindeki etkileri

Prof. Dr. İbrahim Ortaş

Dünya nüfus artışının tarım ve

iklim değişimleri üzerindeki etkileri

kuzey/güney arasındaki gelişmişlik farkı ile

karşılık 8 katına kadar çıkabiliyor.

Gelişmiş ülkelerde yaşam uzunluğu 78-80

yıl iken bu az gelişmiş ülkelerde 50-55 yaştır.

Gelişmekte olan ülkelerde 55-60 yaşına kadar

çıkabilmektedir. Gelişmiş ve gelişmekte olan

ülkelerin insanlarının yaşam uzunluğu arasında

20 küsur yıllık bir fark bulunmaktadır. Türkiye

ortalama 74.6 yaş ile dünyada 75. sırada yer

almaktadır (Tarhan Erdem 2013, Radikal

gazetesi, 31 Ocak 2013),

Türkiye nüfusu 75 milyon aştı

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre

Türkiye nüfusunun 75 milyonu aştığı

görülmektedir. Türkiye gibi gelişmekte olan

ülkeler için bu denli yüksek bir nüfusun toplum

sağlığı ve kaliteli yaşam kadar gelecekteki

dinamik iş gücü için ne anlama geldiğinin

sosyal bilimciler tarafından araştırması hayati

öneme sahiptir.

Türkiye'de beklenenin aksine nüfus

artışının binde 12.1 oranı ile azalma eğilimine

girmiş olduğu görülüyor. Büyük kentlere olan

göç oranının azaldığı ancak nüfusun üçte

birinden fazlasının yaklaşık 27 milyonun 5

büyük kentte yaşadığı görülüyor. Altyapı

yetersizliği ve dengesiz gelişen büyük kentlerde

yaşanan sosyal sorunlardan çok çevre

üzerindeki olumsuz etkilerin tarım ve iklim

bilimcileri için dikkatle izlenmesi gerekiyor.

Nüfus artışı gıda güvenliğini tehdit ediyor

Artan dünya nüfusu beraberinde gıda

güvenliği konusunu gündeme getirmektedir.

Mevcut hali ile dengesiz dağıtımın yarattığı

sorunlardan dolayı günde bir dolar ile geçinmek

zorunda olan insanların sayılarının milyarlarla

ifade edilmesi gıda güvenliğini daha anlamlı

kılmaktadır. Bu anlamda dünya gelirlerinin

önemli bir kısmını elinde tutan ülkeler dünya

gıda håkimiyeti ve enerji güvenliği konusunda

dünden daha şahin davranarak diğer ülkeler

üzerinde egemenliklerini artırmaktadırlar.

Dünyada özellikle de Asya ve Afrika'da üretim

ile tüketim arasındaki fark hızla azalmakta ve

yoksul ülkelerin gıda yönünden dışa

bağımlılıkları artmaktadır. Ortadoğu ülkelerinin

tamamı (İran hariç) gıda temini yönünden dışa

bağımlı durumdadır (Ortaş 2013).

Nüfusu hızla büyüyen dünyanın özellikle de

gelişmekte olan ülkelerde 2030 yılından itibaren

nüfus artışı ve kaynak yetersizliğiyle ilgili farklı

konulara çözüm arayışları daha da hızlanacaktır.

Nüfus artışı gıda savaşlarının haberdar.

Ancak dünya nüfus hızı ve artan gıda

talebine karşın artmayan tarım alanlar

gelecekte insanlığın gıda güvencesi kaybı en

üst düzeyde gündeme getirmektedir.

Günümüzde gıda üretim potansiyeli ve nüfusun

arasındaki ilişkinin tezatlığı sorusu ile gelecekse

olası gıda savaşlarının habercisidir (Ortay

2008). İnsanlığın güç kullanarak gıdayı ve

enerjiyi elinde tutma çabasının gelecekte daha

da şiddetli yaşanacağını şimdiden söylersek bu

konuda kâhinlik yapmış olmayız.

Türkiye'nin yaş ortalaması şimdilik 30

dolayında. Bu, dünya için çok kıymetli bir yay

ortalaması. Nüfusumuzdaki azalma eğilimi

gelecekte kişi başına mili gelirin artacağı

sağlıklı ve kaliteli hizmet kadar insanın temel

gıda talebinin azalması sağlanacaktır. Artan

dünya nüfusu yerleşim için tarım topraklarının

amaç dışı kullanımını tetiklemektedir. Ayrıca

yoğun nüfus beraberinde gıda talebini

artırmakta bu da beraberinde toprağın aşını

derecede sömürülmesine yol açmaktadır.

Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin geleceği

sağlıklı yönetmesinin ilk şartı bence dengeli bir

nüfus planlamasına geçmesi gerekir. Bu da ciddi

bir ekip çalışması ile yapılacak uzun süreli

projeksiyonla sağlanacaktır.

Nüfus artışı enerji talebini artıracak

BM'nin verilerine göre, 2050 yılında dünya

nüfusu 10 milyar kişi olacak. Bu artışın da gıda

güvenliği, su ve diğer doğal kaynaklarının

sürdürülebilirliği açısından büyük tehdit

oluşturması öngörülüyor. Bu nüfusun önemli

kısmının şehirlerde yaşayacak olması da şehirler

üzerinde dolaylı olarak tarım topraklarını ve doğa

üzerinden büyük bir baskı oluşturacaktır. İklim

değişikliğinin sonucunda etkileri daha da

artarak hissedilen hızlı ve ani yağışların sellere

dönüşmesi, kuraklık, sıcak hava dalgaları ve

deniz suyu seviyesindeki yükselmeler, nüfus

artışı ile birlikte önümüzdeki yıllarda insanoğlu

için daha ciddi barınma ve beslenme sorunlarımı

beraberinde getirecektir. Yaşanabilir, sağlıklı,

iklim değişikliğinin etkilerine dayanıklı

şehirlerin ve yerleşim yerlerinin kurulması

günümüzün en öncelikli konusu olacaktır.

Mevcut tahminlere göre 2050 yılında dünya

nüfusunun yüzde 80-85'i yine az gelişmiş ve

gelişmekte olan ülkelerde yaşayacak. Eğer

dengeli bir gelir dağılımı hedefi ile düşük

karbonlu kalkınma modeline geçiş sağlanmaz

ise dünya kaynaklarının hızla artan dünyada bugüne kadar ne kadar insan

yaşadı, gelecekte dünya nüfusu ne

olacaktır?

Yakın geçmişte bir makale için araştırma

yaparken dünyada bugüne kadar 90-100 milyar

(www.census.gov.main/www/popcloc.html)

(www.worldometers.info/world-population/)

arasında insanın yaşadığı bilgisi ile karşılaştım.

Milattan önce en eski 700.000 yılı en yakın

50.000 yıl önce insanın hayata başladığı ve

çoğaldığı öngörüsü ile doğurganlık oranları da

dikkate alınarak yapılan hesaplamaya

dayanıyordu. Geçmişte 1900'lü yılara kadar

belirli bir denge içinde geliştiği tahmin edilen

dünya nüfusu 1900'lü yıllardan sonra insan

sağlığı konusundaki ilaç ve teknolojilerin

yaygınlaşması, artan sağlık önlemleri ve tarım

teknolojisindeki gelişmeler sonrası artan üretim

ve katma değeri yükseltilmiş besinlerin

kullanılması ile nüfus artışı hızlanmıştır.

Birleşmiş Milletler (BM) Nüfus fonu

verilerine göre, 31 Ekim 2011 tarihinde Dünya

nüfusu 7 milyara ulaşmıştır. Dünyanın

2050'lerde 10 milyara yaklaşacağı

beklenmektedir. Gelişmekte olan ülkelerde

halen nüfusun çoğunluğu kırsalda yaşamaktadır.

Gelişmişlerde ise kentlerde yoğunlaşan bir

nüfus sorunu yaşanmaktadır. Dünya nüfusunun

yüzde 50'si günümüzde kentlerde yaşarken,

önümüzdeki dönemde iklim değişikliğindeki

hızlanma ve kaynakların tükenmesi ile kentlere

göç hızlanacak. Bu da beraberinde toprak

üzerindeki baskıyı daha da artıracaktır.

Gelişmiş ülkelerde kişi başına gelir 35 bin

dolar iken az gelişmiş ülkelerde bu durum 3-4

bin dolar arasında gelişmektedir. Bu anlamda 

nüfusunu kaldırabilmesi mümkün olmayacaktır

Bunun en önemli sebebi özellikle Çin ve

gibi ülkelerin etkili insan gücü ile aynı nüfus

Hindistan olmak üzere, benzeri ülkelerde

küresel iklim değişimleri üzerindeki etkisi

kullanıcılarının

büyüklüğündeki ülkelerin bilim ve teknolojiye

yükselen orta sınıf tüketiminin artması, doğal

bilimsel bir kaygı ve sorumluluk yüklemesi

katkılarının aynı olmadığı da aşikârdır. Bu

ayrica

kaynakların beklenenden çok daha hızlı ve

bakımından önemsemekteyim.

bağlamda niteliksiz çoğunluk yerine nitelikli iyi

erken tüketilmesidir. Bu durum özellikle de

şehirlerin bir an önce gerekli tedbirleri almasını

İklim değişimleri doğal kaynakların

eğitilmiş, çevre ve yaşam bilinci gelişmiş insana

tüketimini tetikleyecektir

sahip olmak daha önemlidir. Her ne kadar çevre

ve eyleme geçmesini gerektiriyor. Hızla

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu'nun iklim

gelişmiş ülkelerin teknolojisi ile kirlendiyse de,

gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye'nin

değişikliği ve dünya nüfusuna ilişkin açıkladığı

her şeye rağmen çevre bilinci olan ve doğanın

eli bir

şehirleri de bu değişimin bir parçası olmak ve

korunması fikri, gelişmiş ülkelerdeki eğitilmiş

acilen önlem almak durumunda.

verilere göre, iklim değişikliği günümüzde tüm

dünya nüfusunu ilgilendiren en önemli sorun

duyarlı kesimlerden gelmektedir.

Hiç kuşkusuz Ortadoğu bu doğal etkilerden

oluşturmaktadır. İklim değişikliği sadece

Özet olarak dünya ve Türkiye nüfus artış

en fazla etkilenecek bölgelerin başında geliyor.

iklimlerde gözle görülen değişikliklerle değil,

hızı azalma eğilimine girmiş görülüyor. Ancak

Bölge bugün doğal enerji kaynakları nedeniyle

dünyanın ekolojik sisteminin başta toprak

dünya nüfusu halen çok yüksek ve özellikle

tüketimini satın alarak gideriyor. Ancak eğitim,

yapısının hızla bozulması, doğal kaynakların

Asya ve Afrika'da ciddi yoksulluk ve gıda talebi

bilgi ve teknolojik dönüşümden yoksun olduğu

tükenmesi, bazı canlı türleri evrimleşirken bazı

bulunmaktadır. Ancak artan nüfusun doğa

türlerin tamamen yok olmasına neden

üzerindeki olumsuz etkileri günden güne

her halinden belli oluyor. Çin, Hindistan gibi

olabilecek sorunlara yol açabilecektir.

zorlaşmaktadır. Küresel ısınmanın nedeni enerji

nüfusu milyarın üzerindeki ülkeler için gelecek

ihtiyacı için kullanılan yeraltı fosil kaynakların

çok daha düşündürücü.

Türkiye iklim değişimleri ve topraklarının

yakılması yanında özellikle tarım ve orman

alanları

Türkiye'nin geleceği tehdit altında

erozyona uğrama potansiyeli bakımından en

yönetimindeki yanlışların da büyük katkısı

bulunmaktadır. Bir bütün olarak insanın enerji

1930'lı yıllarda Türkiye 15 milyondu bugün

sorunlu coğrafyada bulunmakta olduğundan

önlem alınmaması durumunda önümüzdeki

ve besin talebi bugün küresel iklim

ise 75 milyondan fazla. Bu hızla giderse

değişimlerini tetikliyor ve bunun yansımaları

ülkemizin nüfusunun 2050 yılında 110 milyon insan

yıllarda ciddi sorunlar yaşayabilecektir.

ağır faturalar ile bizlere aşırı yağış, sel, fırtına

olacağı beklenirken, dünyanın ise 2050 yılında

ve heyelan olarak dönmektedir. Bunun da

10 milyar olacağı öngörülüyor. Bütün bu nüfus

niteliksiz çoğunluk yerine

nitelikli azınlık önemsenmelidir.

Nedeni insan nüfusunun yarattığı etkidir. Bu

artışının anlamı, her şeyden önce daha fazla

bağlamda nüfus iklim ilişkileri önemli ve sosyal

gıda talebi, daha fazla yerleşim yeri, daha fazla

Yaşadığımız yer yüzeyinin birkaç bin yıllık

birikimli bilgisi ve kültürü göstermiştir ki

bilimciler ile fen bilimcilerinin birlikte üzerinde

enerji gereksinimi demektir. Artan talepler

çalışması gerekmektedir. Bilimsel olarak bugün

beraberinde doğa ve çevre üzerinde ciddi bir

kalabalık ve eğitimsiz nüfuslar yerine, az, ancak

iyi eğitilmiş ve etkili insan gücü daha da

üzerinde yoğunlaşmamız gereken en ciddi sorun

etki yapacaktır. Kentlerin büyümesi, tarım

küresel iklim değişimlerine neden olan olumsuz

alanlarının amaç dışı kullanımı, artan su

önemlidir. Eğitim ülkelerin kalkınmasında

kuşkusuz en önemli etken. Teorik olarak bir

etkileri aşabilmektedir. Tarım ve toprak biliminde

eksikliği bunu takiben çölleşme ve verimsizlik

yoğun araştırmalar yapılıyor. Ülkemiz bilim

kaçınılmaz olacaktır. Türkiye'de artacak nüfus

ülkenin eğitim düzeyi bir yıl artınca ülkenin

kuruluşlarının bu konuyu öncelikli araştırma

artışının ülkemiz için ve tek tek bireyler için

milli geliri 5 bin dolar artmaktadır. Ancak

konuları arasına alması ve en üst düzeyde

olumlu mu olumsuz mu olacağı Türkiye'nin

kalabalık nüfusa sahip Çin, Hindistan ve bazı

destek vermesi gelecek için önemlidir. Umarım

bilimsel gelişmişliği ve üretim kapasitesi

Latin Amerika ve Afrika ülkeleri için eğitimin

sağduyulu ve vizyon sahibi yetkili

düzeyini yükseltmek zor. Doğal olarak eğitimin

makamlardaki yöneticiler konuyu öncelikli

belirleyecektir. İnsanımızı iyi eğitirsek olumlu,

olarak gündemlerine alırlar.

eğitemezsek olumsuz sonuçlar yaşanabilir.

de kaliteli ve etkin olması gerekiyor. Bu

Ancak bir tarım bilimcisi olarak nüfusun tarım

anlamda Almanya, İsviçre, İsveç, Norveç, İsrail bu konuda  iyi