Akdeniz Kıyı Şeridinin Güzellikleri ve Tatil Anlayışımız

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,  Çukurova Üniversitesi, 

Bir zamanlar Akdeniz kıyı şeridinin Mersin-Anamur sahil yolu tamamen narenciye ve muz bahçeleri ile yemyeşil bir görüntü sergilerdi. Kıyı şeridi sakin ve doğal yapısı ve eski antik yapıları ile iç içe girmiş bir harmoni oluştururdu. Mersin-Anamur arası denilince akla gelen doğal güzellik, deniz ve kumsal, yayla yaşamı, Mut’u, Yörük çadırları, bazlama ve ayran yanında yer altından akan nehirleriyle upuzun mağaraları, kız kalesi, cennet-cehennemi, kanlı divanesi gelmektedir. Güzelim tarih ve kültür birikimi kendisini bugünlere kadar taşıyabildi ancak son 30 yılda sanki her şey yeniden yaratıldı. Akdeniz’den kuzeye doğru yükselen eğimle Toroslar'a doğru değişik makilik bitkiler ile diğer bitki ve hayvan yapısı ile tam bir doğal çeşitlilik örneği sergiliyordu. Bölgede çok sayıda eski kale ve yerleşim yerinin doğal yapıya uygun olarak yerleştirilmesi ayrı bir anlam katmaktadır. Tarsus’taki eski yapılar ve su yolları, taşlardan yapılmış kanallar, yerleşimin yerlerin tarım alanlarının dışında yüksek yerlere kurulmuş olması dönemin mimarlarının ne denli ince düşündüklerinin bir göstergesidir. Akdeniz kıyı şeridini ve denizi ilk defa 1978 yılının Mayıs ayında görmüştüm. O zaman doğal güzelliğine hayran olmuştum. Burada yaşayan insanların çok şanslı olduğunu düşünmüştüm. Yıllar sonra Adana’da oturmam ve Limonlu kasabasında bir yakınımın yazlığına yazları aralıklarla uğramam nedeniyle her yıl meydana gelen doğa tahribatını yakından izlemekteyim Bölgenin doğal zenginliğinin 1978 öncesini bilmiyorum ancak  ilk ziyaretimden bugüne kadarki süreçte bölgenin fizyografyasının tamamen değiştiğini, yani eski bahçelerden hiçbir eserin kalmadığını söyleyebilirim. Türkülere konu olan Silifke’nin yoğurdu bölgedeki kekiklerle beslenen hayvanların sütünden yapılırdı. Şimdilerde hayvancılık kalmadığı gibi kekik bitkisi artık daha zor bulunur oldu. Bölgeye yeni geliyor olsaydım belki kendime soracağım ilk soru bu bölgede acaba hangi bitkiler yetişirdi, ne tür ağaçlar büyürdü olacaktı. Akdeniz’in masmavi suları, yemyeşil dağlar ve onun bağ­rında can bulmuş nice tarihi mekanlar, birbirinden enfes koyları ve inci beyazı kumsal­ları ile göz kamaştırırdı. Bir zamanlar Torosların eteklerinde Akdeniz’e tertemiz kar suyu ile birlikte alabalık taşıyan nehirlerin etrafı şimdilerde sitelerin kirli suyunu akıtmaktadırlar. Doğanın yasalarını bilmeyen okumuş okumamış belediyecilerin rant hesapları sonucu her tarafı binaya döndürülen nehir kıyıları birkaç yıl önce bölgede yağan şiddetli yağmur sonrası her taraf su altında kaldı ve beklenmedik maddi ve manevi tahribat oluşmuştu. Tabii doğa milyonlarca yıllık biyolojik zenginliğinin bir anda kaybolmasına razı olmamaktadır. Onun için yasaları neyi gerektiriyorsa onu uygulamaktadır. Şimdilerde ise bölge beton bloklar zinciri halinde yerden mantar biter gibi yükselen gökdelenlerin ve sitelerin çirkinliği ile boy göstermektedir. Belki kıyı şeridi, yaşamı boyunca bu kadar insanın ayakları altında ezilmedi. Bu denli araçlar çevreyi kirletmedi. Toprak bu kadar betonla kirlenmedi.

Şimdi ise bütün çarpıcı güzel koyları ile masmavi denizinin kıyıları dev gökdelenler ile dolmuş durumdadır. Kilometrelerce araba ile gidiyorsunuz yüksek binaların perdelemesi nedeniyle o güzelim denizi görmek mümkün değil. Yolunuz ilerledikçe karşınıza bilmem hangi Flamingo sitesi, Gondol ve Paris tatil köyleri gibi siteler çıkıyor. Ayrıca bu yapıların çoğunluğu da boş, neden diye sorduğunuzda burası turizm cenneti olarak tatilcilere ve parası bol Almancılara satılacaktı. Belki dairelerin bir kısmı tatilcilere satıldı ancak tatil yapma bilinci olmayan Almancısı dahil tatili bir hafta denize girmek, Mersinde bir tantuni yiyerek tamamlamak olarak algıladığı için binaların çoğunluğu yılın 11.5 ayı boş geçmektedir. Hele Almancılar bir başka alem, tatil diye geldikleri bölgede yaptıkları ilk iş, Adana kebabı yemek, şalgam içmek, ve akşamları Kız kalesine gidip bir otel bahçesinde rakı içerek canlı müzik dinlemek her şeye yetiyor. Eğer Mercedes'i veya BMW’si ile geldiyse yüksek volum'lü müziği ile “hava atarak” tatili noktalamaktadır. Tatil bilinci yeni yeni gelişen Avrupa’nın ve Anadolu’nun ve dört bir yanından koşup gelen yerli tatil sevdalısı insanlarımız belki bir yazlığa sahip oldular ancak yeni yeni yeni anladılar gerçek güzelliklerin kaybolduğunu.

Kıyının tamamen işgal edilmesine karşın Mersin ili kıyı şeridinin Toroslar’a doğu eğimli ve verimsiz arazilerinin kireç ana materyalli kısmını ise bölge insanının çalışkan insanları teraslayarak toprak taşımış, sera yapmış ve buralarda turfanda sebze ve muz yetiştirmektedir. İki çelişki yan yana. Bir tarafta para ile satılan kıyı şeridine dikilen yazlık binalar diğer tarafta verimsiz arazinin verimli duruma dönüştürülmesi. Akdeniz'in en şanslı yörelerini oluşturan Göksu, Limonlu, Sorgun ve Aslanköy’ün meyve sebze zenginliği apayrı bir ekolojik yaşam sunmaktadır. Anamur, Silifke, Berdan ve Tar­sus ovalarının bekçiliğine soyunan iyi niyetli köylülerin basit ve sade yaşamı yanında Ankara, Konya, Adana ve diğer illerden gelen şaşaalı geçen yazlıkçı gezginler ise ayrı bir renk katmaktadır.

Halen Torosların eteklerinde iki keçi bir inek ile 10 dekar tarladan mutlu geçinen köylüyü görünce imrenmemek elde değil. Şimdi de onların sade ve sakin yaşamlarına göz dikmeye başladık. Ekolojik turizm olarak algılanan doğa ile iç içe barışık yaşam biçimi batıya satabileceğimiz tek değer olarak kaldı, bunca doğanın tahribatından sonra. Binlerce yıllık doğal basit yaşam biçimi şimdi batılılara para karşılığı sunulmaya çalışıyor. Köylüler para kazanmaya hazır ancak yabacıya kapıları açmaya gönüllü değil. Mersinin kıyı şeridindeki varlıklı Yörükleri halen kendi geleneklerine uygun olarak yaz gelince yaylalara çekilirken, durumu iyi olmayanlar ise yazlık sitelerin aralarında eşi ve çocukları ile gece geç vakitlere kadar tatilcilere sıkma-börek satarak yıllık rızklarını çıkarmaya çalışmaktadırlar.

Bir anda bölgeyi ilk gördüğüm andan bugüne gözümün önünde geçen film şeridinde doğanın ne denli hızlı tahrip edildiğini yaşadım. Acaba bu hızla gidersek insan olarak ne kadar sonra yaşamı tamamen tüketiriz diye sormamazlık edemezdim. Bu kötü gidişe dur demenin zamanı hızla geçmektedir.