Hayvanların Duyguları Var mı, yok mu?

Anne Köpeğin Yürek Burkan Hali ve Arkadaşı Köpeği Kendi Ağzı ile Toprağa Gömen Köpeğin Öğrettikleri

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

16.10.2011 tarihli basına yansıyan haberlerde, Bursa'nın İnegöl ilçesinde bir köpeğin, araç çarpması sonucu telef olan yavrusunun başında saatlerce beklemesi görüntülenmişti. Olay Bursa-Ankara karayolu Avarlar Kavşağı mevkisinde, yolun karşısına geçmeye çalışan yavru köpeğe hızla geçen bir aracın çarpması sonucu telef olması şeklinde gerçekleşmişti. Anne köpeğin yavrusunun cansız bedeni başında saatlerce beklemesi, çevredeki vatandaşların dikkatini çekmiş ve görüntüler basına yansımıştı. Zaman zaman yavrusunu yalayarak uyandırmaya çalışan anne köpeğin telef olan yavrusunu yolun kenarına almaya çalışması bir vatandaş tarafından görüntülenmişti. İhbar üzerine bölgeye gelen İnegöl Belediyesi ekipleri, anne köpeği zorlukla olay yerinden uzaklaştırdıktan sonra telef olan yavru köpeği bir kamyonetin arkasına atarak olay yerinden uzaklaştırdılar. Çaresiz anne köpeğin, annelik duygusu ile olsa gerek, olay yerine geri dönerek yavrusunun can verdiği yeri kokladıktan sonra olay yerinden çaresiz uzaklaştığını içim sızlayarak izledim. Merak etmiştim, acaba anne köpek ölüsünü ne yapacaktı? Zaman zaman kargalar ve maymunların benzer davranışlarını belgesellerden izliyoruz.

20 Şubat 2022 tarihinde sosyal medyada gördüğüm, bir köpeğin kendi arkadaşı başka bir köpeğin (türdaşını) sokaktaki ölüsünü alarak tenha bir yerde toprağa gömmesi “diğer canlılardan öğrenilecek bilgi var” dedirtti. Her ne kadar olayın Çin'de yaşandığı belirtilse de daha önce İnegöl’de izlediğimiz görüntüler ile çok benzerdi . Nerede yaşanmış ve kim tarafından görüntülemiş bilmiyorum, ancak canlıların davranışlarının binlerce kilometre uzaklıktaki farklı coğrafyalarda benzerlik göstermesi oldukça düşündürücü. Köpeğin, hayvan dediğimiz ve küçümsediğimiz bir köpeğin çıkarsız ve beklentisiz olarak arkadaşının ölüsünü alıp toprağa gömmesi, canlılığın ne olduğunu öğreten ve hatırlatan örnek bir durum. Hayvanların gıdalarını toprak altına sakladığını biliyordum. Ancak köpeğin trafik kazasından ölen arkadaşını belki de yavrusunu sokakta bırakmadan toprağa ayakları ve ağzı ile nasıl gömdüğüne şahit olmak, üzerine düşünmeye değer niteliktedir. İletişim teknolojileri, cep telefonlarının üzerindeki video çekme sistemi, dronelar bu bağlamda bizlerinde kendi dışımızdaki canlıların davranışlarını izlememize ve öğrenmemize çok katkıda bulundu. Teknolojinin sunduğu bu inanılmaz katkı, bilim insanlarının araştırma alanlarını genişleterek bilgi birikimlerini artırmış oldu.

Yaşanan birçok olayda yardımlaşma ve dayanışma duygusu göstermeyen, kendinden ve küçük çıkarlarından başka bir şey görmeyenler için köpeğin davranışı, ibretlik. Şahsen bu köpeğin öğrettiği karşısında insanlığımdan utandım. 1999 yılında ABD’de Florida’da durakta toplu taşıma aracını beklerken, durakta duran Afro-Amerikalı biri bir anda düştü. Kimse dokunmadı, kaldıralım vs. hiç yaşanmadı. Çok etkilenmiştim. Çağrılan ambulansla alınıp götürülmüştü. İnsanlığımı sorgulamıştım.

Yaşanan benzer birçok olay hepimizin hafızasındadır. Unutmayalım ki insanız ve bir arada yaşıyoruz. Birbirimize ihtiyacımız olduğunu unutmayalım. Diğer hayvanlar ve bitkiler olmasa bizim de yaşamımız ne anlam ifade eder. Ezbere konuşmadan, kurdun, kuşun, böceğin hatta virüsün dahi yaşama hakkı olduğunu unutmayalım. Her canlının yaşama hakkı kıymetli ve kutsaldır. Ey büyük insanlık, biraz empati yapmakla başlar. Şu fani dünyada doğanın sunduğu imkanlar içinde bir arada paylaşabiliriz. Şu dünyada insanın insana yaptıklarına bakınca hayvanların öğrettikleri utandırtıyor.

21 Şubat 2022, Adana