Korona Virüs İnsanı Değişime Zorlamaktadır

Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Virüs küresel düzeyde Dünyanın dört bir yanındaki insanların sağlığını tehdit ederek insanları bütün aktivitelerinden uzak tutarak kendilerini karantinaya almaya zorladı. Evde kalması ile birlikte bugüne kadar yaptığı bütün aktiviteleri ve değer olarak uğrunda canı pahasına savaştığı bütün uğraşılarını sorgulatır oldu. Virüs eş zamanlı olarak 6-7 milyar insan aynı gündemle yatırıp kaldırır oldu. Bugüne kadar her insanın, toplumun ve ülkenin gündemleri farklıydı. Fakat bugün herkesin gündemi aynı. Herkes bu hazırlıksız yakalandığı sağlık sorunun üstesinden nasıl geleceğini düşünürken, geleceğinin yol haritasını da düşünmek zorunda kalıyor. Bir bütün olarak belki de ilk defa insanlık Sokrates’in 2 bin yıl önce önerdiği “sorgulanmamış yaşam yaşamaya değmez” ifadesini sorgulayarak yaşıyor. İlk tepkiler dünya artık eskisi gibi olmayacak ve olmamalı şeklindedir.

Evet, virüsü dünyayı değişime zorlamaktadır. Bu zorlama ile dünya yıkılıp yeni bir dünya kurulmayacak. Dünya son dört ayda zaten bundan daha iyi bir şok geçiremezdi. Dünyadaki salgınların ortalama bir yılı bulan pandeminin geçmesi sonucu insanlığın daha makbule doğru everileceğini bekliyorum. İnsan son yıllarda yakın geçmişe kadar yaşadığı normal değerlerin ötesine geçerek daha çok para, kar ve çıkar ilişkilerine kendini kaptırmıştı. Doğayı çıkarları için tahrip etmekten çekinmiyordu. Ayrımcılık, ırkçılık, bölgecilik ve nepotist yaklaşımlar, çatışma ve savaşlar normalin çok dışına savrulduğu görülüyordu. Başta gelişmiş batı ülkelerinin gereke geçmişte ihtiyacı için çağırdığı yabancı işçiler gerekse dünyadaki insan hakları ihlalleri, yoksulluk, iç çatışmalar sonucu ülkelerine yönelen göçler nedeniyle ülke yönetimlerinde daha otokrat yöneticilerin yaratığı baskılar sonucu ciddi insani dramlar yaşanmaktadır.  

Korona virüsün etkisi ile dönem dönem çoğumuz belki de uzun süreliğine içeride kalmanın verdiği psikolojik etki ile karamsarlığa kapılmış olduk. Geçenlerde bir arkadaşım, “artık akademik yaşam ve peşinde koşacağım projelerim bana heyecan vermemeye başlıyor. Kendimi emekliliğe hazırlıyorum” dedi. Çoğu insan seyahat edememenin getirdiği gerçeklilikle paranın, malın, mülkün, aracın, şanın tanınmış olmanın bir anlamı olmadığını sorgular oldu. Ancak yine de bilimin sorunları çözeceğine olan güven ve inancımızla geleceği nasıl kurgulamalıyız diye düşünceler ve yeni yaklaşımlar geliştirmeye başladık.

Nihayet 1 Haziran itibarı ile ülkemizde ve Dünyada yeni normal döneme geçiş ile bazılar için sanki hiç üç aya yakın eve kapanmadık, sanki hiç bir şey öğrenmedik yaşadıklarımızdan.  Fiziki mesafeye uymadan kalabalığa karışanlar, öz disiplin ve organize olmadan sorumsuz yaşayanların sorun oluşturmaya devam ettiği görülüyor.

Bilime Olan Güven Artı

Bilime olan ihtiyaç sağlık üzerinden ciddi bir güven duygusuna dönüşmüştür. Halen bilimin cevabını veremediği birçok soru ve alan olmasına rağmen, bu pandemi sürecinde insanın canını kurtarmak için tek güveneceği gücün tıp bilimi olduğu daha çok beyinlerde şekillenmiş oldu. Nüfus artışının ve kalabalık şehirlerin ciddi anlamda salgının yayılımına katkıda bulunduğunu gördükleri için yıllar öncesi Lincol’nün “düşünen bir insan düşünmeyen milyonlardan daha etkili” olduğu anlamında eğitim yolu öğrenmenin, düşünce üretmenin ve sorun çözmenin önemi daha çok önemsenecektir. 

Bu bağlamda dinamik ve devingen dünyanın her dönemi insanlık için yeni bir laboratuvar ortamı da sunmaktadır. Bugünün sorunları dünün sorunlarından çok daha fazla olduğu için bugünün sorunlarını yeni yaklaşımlar ve teknikler ile çözmemiz gerekecektir. Bu durumda yeniden geçmişe dair bilgi birikimimiz ve tarihsel tecrübemiz bize sorgulayıcılık üzerinden yolumuzu bulmamıza ve sorunların çözüm önerilerini önümüze koymamıza olanak tanımaktadır. 

Evreni ve insanı anlama anahtarının ve dilinin bilim olduğunu kavradıkça insanların ortak düşünme alanları da artacaktır. Bilim ve teknoloji yolu ile yaşamının daha anlamlı hale geldiğinin bu dönemde daha net anlaşılmış olması nedeniyle bilime ve bilim insanına daha çok değer verecektir. Bu gerçeği fark eden insanlar belki eksiklerini tamamlamak için yeni arayışlara gireceklerdir. Tabii bazı toplumlar ve devletlerde kendilerini yenilemek için kendi amaç ve hedeflerini gözden geçireceklerdir.

Sağlık Bilinci Gelişti

Doğal olarak hastalık ile bağışıklık sisteminin öneminin anlaşılması sonrası insanların daha bilinçli olarak bağışıklık sistemlerini geliştirmek için daha çok sağlık konularına zaman ayıracaklardır. Bizim gibi ülkelerin sağlık konusunda çok daha az okudukları biliniyor. Önümüzdeki dönem beslenme ve yediklerinin içeriğini daha çok sorgular olacaktır. Tarım ve gıda güvencesinin sağlanması için doğanın ve ekolojinin koruması ve dengeli beslenmeye daha çok yönelecektir. Gıdanın önemi zorunlu olarak mideyi bastıracak yiyecek arayışının ötesinde bilinçli düşünerek sağlıklı gıda arayışı daha çok artacaktır. Gıda güvenliğinin önemi dünya çapında önemsenir ve görünür oldu. Gıda güvenliği yoksa yaşam güvenliği de yoktur. Birkaç binlik insanın insanı kontrol altına alma çabası için geliştirdiği alet ve silahların gözle görülmez virüs karşısında etkisiz olduğunun anlaşılması sonucu gıdaya ulaşmanın önemi ve gıdaya yatırım yapmanın gerekliliği daha çok çalışılacaktır. 

Tarihsel olarak insanlar kendi deneyimleri üzerinden sorunu daha iyi analiz edebildiği dönemlerdir. Evet, bu salgının da yoksular, sağlığa erişemeyen insanların canını diğer insanlara göre daha fazla aldığı görülüyor. Arada bir varlıklıların ve siyasilerin de virüse yakalanması gerçeği değiştirmiyor. ABD ve İngiltere’de en çok Afrika-Amerikalı denilen siyah derililer, göçmenler, yoksular, İspanyol kökenliler ve sağlığa erişim imkânı olmayan insanların etkilendiği görülüyor. Diğer ülkelerde de çalışanlar ve yoksular, maskeye erişim imkânı olmayan yaşam mücadelesi veren insanların virüse yakalanma durumu daha fazladır. Bütün bu dönemlerde insanlık bütün olarak gelişmeleri daha yakından analiz ederek farkındalığını arttırabilir.

Mutluluğun Bilinçle Sağlanacağını Gördü

İnsan okuyarak bilinçle düşünce dünyasını zenginleştirerek hayattan zevk alarak daha çok mutluluk arayışına girecektir. Mutluluk ile bağışıklık sistemi arasındaki ilişkinin önemini daha çok önemseyerek beyinlerine daha çok önem vereceklerini düşünüyorum.  Muhtemelen korona sonrası insanın kendisini, dünyayı daha çok tanımak için okumaya zaman ayıracak ve daha çok felsefe yapmaya yöneleceğini bekliyorum. Yani insanlığın biraz daha insani değerlere döneceğini ve kadir kıymetin paradan önce geleceğini bekliyorum. İnsanın doğanın yasalarına daha çok saygı duyacağı ve doğa ile daha barışık yaşayacağı bir düşünceye evirileceği anlaşılıyor. İnsanoğlu içinde yaşadığı dünyanın taş-toprak gibi nesneleri mal olarak görmenin ötesinde canlı ve dinamik bir işleyişe sahip olduğunu daha iyi anlamaya çalışacaktır. Doğanın-ekolojinin dinamik yapısını tanıyacağını, yaşamı ile anlamlandıracağını, doğa ile barışık yaşayacağını ve daha mutlu olacağını öngörüyorum. İnsan doğayı ve onun biyoçeşitliliğinin inanılmaz renkliliği üzerinden daha çok yaratıcı ve aydınlanmış olarak faklı bir gözle dünyayı tanımlayacaktır.

Neyin Değişmesi Beklenmektedir

Diğer taraftan eğitimden, üretime ve tüketime kadar önümüzdeki dönemlerde önemli değişimleri yaşanacak ve bir daha korona öncesi durum yaşanmayacağı beklenmektedir.. Sağlıktan, beslenmeye toplumsal norm ve değerlerde de değişimlerin yaşanacağı beklenmektedir. Tabii toplumların değişiminin altında toplumun ekonomik yapısı ve eğitim düzeyi değişimin yönünü ve dinamiğini belirleyecektir. Durduk yere değişim, gelişim ve uygarlık dönüşümleri de gerçekleşmeyecektir. İnsanların insan olarak karşısındakine empati yaparak, ayrımcı, dışlayıcı olmadan başkasının sınırlarına ve özgürlüklerine değer vermesi beklenir. Yönetimlerin daha demokratik olması, insan haklarına ve insanların her düzeyde yönetimlerde söz hakları ile temsiliyeti ve kendini ifade etmesi beklenir. Azınlıkların kültürel ve yaşam haklarının güvence altına alınması beklenir. Her canlının yaşam ortamına ve habitatına saygılı olunması beklenir. Kısacası insan-doğa ilişkisinin normale dönmesi insanın doğadaki diğer canlı varlıklarla bir arada doğanın nimetlerinden yararlanması beklenir. Düşünen, üreten ve dönüştüren tek canlı olarak insanın bindiği dalı kesmesi değil bindiği daldaki bir elmayı yemesi beklenir.