Üniversitelerde Seçim Sistemleri- 4

Dünyadaki Üniversiteler Rektörü nasıl belirliyor

Geçen hafta Sabancı Üniversitesi Son üniversite re

Sabancı Üniversitesi 12 yıldır, 3 dönem üst üste rektörlük görevini yürüten Prof. Dr. Tosun Terzioğlu’nun yerine Prof. Dr. Nihat Berker’in rektör olarak atadı.  Vakıf üniversiteleri kendi yaslarına göre farklı bir uygulama ile rektör atıyorlar. Vakıf üniversitelerinde çalışan öğretim üyesi bir hocamız siz ilk altı sıralayacak girecek kişiyi seçiyorsunuz, bizim öyle bir şansımız bile yok diyor. Evet biz ilk altıyı belirliyoruz gerisi YÖK ve Cumhurbaşkanın tercihine kalmıştır. Şu ana kadar gördüğümüz tablo Vakıf üniversiteleri bir şekilde özel sektör anlayışı ile doğrudan amaca uygun kişiyi arayarak buluyorlar. Ve genellikle de önerdikleri kişi atanıyor. Mevcut hali ile Kamu üniversitelerinin böyle bir şansı olmadığı gibi yasal olarak da mümkün değildir. YÖK yasası kurulduğunda bu yan kamu üniversiteleri üst yönetici belirleme şekli ve atanması kamuoyunu tatmin etmemiş, herkesin üzerinde anlaştığı bir ilkenin olmaması nedeniyle, rektörlük seçimi tartışma konusu olmakta, bazen de mahkeme salonlarında hak aramaktadır.

Sayın Terzioğlu rektör belirlemek için kurulan komitenin çalışmaları hakkında bilgi verirken Berker’in 2007’de Koç Üniversitesi’nde “yılın en iyi hocası” seçildiğini ve parlak bir bilimsel geçmişi olduğunu belirtiler. Gönül ister ki üniversitelerimiz özerk olsun, kendi yönetimlerini üniversite bileşenlerinin ağılığı ile kendi ortamında liyakata dayalı olarak seçsinler.

Üniversitelerde eğilim belirleme ile dekan ve rektör belirleme sürecinde yaşanan sorunların giderilebilmesi için seçme, seçilme ve atama kriterlerinin yeniden gözden geçirilmesi ve dünyadaki tecrübelerden da faydalanılarak ülkemiz koşullarına uygun bir modelin oluşturması zorunluluk arz etmektedir.

Batıdaki üniversiteler bugün yaşadığımıza benzer sorunları yaşamışlar ve yaşananlardan ders çıkararak üniversiteye uygun bilim adamı belirleme yöntemi belirlemişlerdir.

Pekâlâ, bunun çözümü yok mu?  Bütün dünya bu işi nasıl yapıyor?

Avrupa ile Amerikan modelleri arasında farklılıklar olmasına karşın yine de seçilme esasları “BİLİMSEL VE YÖNETSEL ÖLÇÜTLER”dir. Üniversite tarihlerine bakıldığında, batıda yönetici seçiminde hep öğrencilerin etkin rol aldığına tanık olunacaktır.

Üniversite yasasında kritik noktayı genelde Rektörlük seçimleri oluşturur. Genelde de adayın kaç kez peş peşe seçileceği ve disiplinler arasında dönüşüm sağlanacak mı gibisinden konular gündeme gelmektedir. Ancak adayın bilimsel nitelikleri neredeyse hiç söz konusu edilmemektedir. Bu anlamda üniversitelerde seçim, mahalli seçimlere benzemektedir.

Amerikan sisteminde, bölüm başkanları, dekanlar, rektör yar­dımcıları gibi üst ve orta düzey yöneticiler göreve seçimle gel­mezler. Ancak atamayla göreve başlarken yüksek kriterler ile belirlenir, ancak gerektiğinde de işlerine son verilebilir. Henry Rosovsky işin püf noktasını ise şöyle açıklıyor “Çünkü öğretim üyelerince yapılan se­çimler genellikle zayıf liderlerin iş başına gelmesine yol açar” diyor. Örnek olarak da “Aklı başındaki hangi profesör kendi dalında bütçe kesintileri yapılmasını öneren bir dekan adayına oy verir?” diye de soruyorlar.

Rosovsky, kitabında ellerim titreyerek yazıyorum, ileride gerici olarak eleştirileceğimi biliyorum diyor ve ekliyor, “her şey daha demokratik davranarak düzelmez”. Ayrıca demokratik uygulamalar ile her şeyin daha iyi gitmeyeceğini de biliyoruz diyor. Bu nitelikteki kişilerin veya üniversite yönetiminin en iyi şekilde işlemesi için çıkar çatışmalarının en alt düzeyde kalması gerektiğini de öğrenmiş bulunuyoruz diyor. Açıkçası ülkemizde yönetim için verilen tavizlerin çok önceden ABD’de yaşandığını belirtiyor. Bu bağlamda üniversitelerimizde bugün yaşanan seçimler demokrasinin bir göstergesi olmadığı gibi yansıması da değildir. Asıl olan akademik özgürlük ve özerk değerlerdir.

Gelişmiş üniversitelerinin bir çoğunda rektörün belirlenmesi süreci siyasi otorite dışında ve üniversitelerin kendi iç dinamikleri ile belirlenmektedir. Üniversite geleneklerinin yerleştiği ülkelerde üst yönetici atama kararı sembolik olarak Milli Eğitim bakanlığı veya hükümet veya Devlet başkanının onayına tabi olmaktadır. Esas olan üniversitenin kendi kararıdır.

Pekâlâ, bunun çözümü yok mu?  Bütün dünya bu işi nasıl yapıyor?

Avrupa ile Amerikan modelleri arasında farklılıklar olmasına karşın yine de seçilme esasları “BİLİMSEL VE YÖNETSEL ÖLÇÜTLER”dir. Üniversite tarihlerine bakıldığında, batıda yönetici seçiminde hep öğrencilerin etkin rol aldığına tanık olunacaktır.

Üniversite yasasında kritik noktayı genelde Rektörlük seçimleri oluşturur. Genelde de adayın kaç kez peş peşe seçileceği ve disiplinler arasında dönüşüm sağlanacak mı gibisinden konular gündeme gelmektedir. Ancak adayın bilimsel nitelikleri neredeyse hiç söz konusu edilmemektedir. Bu anlamda üniversitelerde seçim, mahalli seçimlere benzemektedir.

  Eski YÖK başkanı Prof. Dr. Kemal Gürüz’ün yönetim anlayışının aksine, hazırladığı “Dünyada ve Türkiye’de Yükseköğretim” adlı kitapta bütün batı ülkelerinde Almanya, Fransa, İspanya, Yunanistan, Norveç, İsveç ve diğer batı ülkelerinde seçici kurullar (öğretim üyesi, çalışanlar, asistanlar ve öğrencilerden) akademik ölçütler doğrultusunda atandığı görülmektedir. Örneğin Almanya'da Baden Württemberg eyaletinde üniversitelerin bir büyük bir de küçük senatosu bulunmaktadır. Küçük senatoda dekanlar, profesör temsilcileri, araştırma görevlilerinin temsilcisi ve öğrenci temsilcisi bulunmaktadır. Büyük senatoda ise bütün profesörlerin yanında öğrencileri, araştırma görevlilerini ve diğer çalışanları temsilen 5’er üye bulunmaktadır. Rektör seçimi için küçük senato bir komite kurar ve bu komite rektörlük için gerekli işlemleri başlatır; her tarafa ilan verir. Başvuru dosyaları inceden inceye araştırılır ve ilk üçe giren adaylar büyük senatoya brifing verir ve vizyonları ile birlikte projelerini anlatırlar. Büyük senato adaylardan birisini seçer ve Eğitim Bakanlığına atama için önerir. Eğitim Bakanı da yüksek onur ve şeref unvanı ile ve tam yetkili olarak seçilen adayı rektörlüğe atar.

Dünyanın en eski üniversite geleneğine sahip İngiltere’deki Cambridge Üniversitesinde yönetimin belirlenmesi  “üniversite parlamentosu” adı verilen The Regent House tarafından yönetilir. Regent House, idari ve akademik personelinden oluşan geniş bir yapıya sahiptir. Bazı üniversitelerde öğrencilerde bu sürece girmektedir. Üniversitenin akademik ve idari yönetim görevini üstlenen başkan yardımcısını ve 21 üyeli senatonun 19’unu doğrudan üniversite parlamentosu belirlemektedir. Rektör veya temsili statüdeki başkan ise senato tarafından seçilmektedir. 21 üyeli Senato, başkan ve başkan yardımcısının yanı sıra 16’sı Regent House ve üçü de öğrenci konseyi tarafından seçilmektedir. İskoçya’daki Glasgow Üniversitesinde ise rektör, öğrenciler tarafından seçilmektedir. İngiltere’de bazı üniversitelerde Rektörü belirlemek için her birim kendi içinde seçiciler kurulu adayını belirtmektedir. Adaylar fakültelerde seçimle belirlenmektedir. Seçiciler kuruluda seçimin şeklini ve niteliklerini belirleyerek üniversiteyi seçime hazırlamaktadır.

Fransa’da rektör, öğretim üyeleri, öğrenci ve idari personel temsilcilerinin oluşturduğu konseyde seçilir ve Milli Eğitim Bakanınca atanır. Kısacası, belli bir saygınlığı olan üniversitelerin yönetiminde şu veya bu yolla bir seçim mekanizması belirleyici olmaktadır.

Almanya üniversiteleri ise tümüyle kurum içi karar alma sürecinin işlediği bir yapı arz eder.  Almanya’da rektörler fakültelerdeki akademisyenler tarafından (bazılarında akademik olmayan personel ve öğrenciler de yer almaktadır) seçilirler. Bu işleyiş “akademik öz yönetimin” bir ifadesi olarak görülür. 

Avusturya’da üniversite yöneticisini belirlemek için bir seçiciler konseyi oluşturmaktadır. Senato 3 kişi, Federal hükümet 3 kişi ve diğer paydaşlar ile birlikte üst yöneticiyi belirlemektedir.

İsviçre üniversitesinde rektör seçimi uzun bir elemine sonucu öğrenci, asistanlar, çalışanlar ve öğretim üyeleri temsilcilerinden oluşan üçer kişilik bir konsey tarafından yapılmaktadır. Üniversite yönetimi üzerinde öğrenci ve asistanların büyük etkisi bulunmaktadır. İlan ile aranan rektörün nitelikleri belirlenir, başvurular alınır adaylar değişik kurullardan 3’e kadar indirilir ve bunlar arasında konsey oy kullanarak seçim yapar. Rektörün illa da aynı üniversiteden olması gerekmez. Benzer durum Avrupa ve Amerikan Üniversitelerinde de görülmektedir.

Kanada da Üniversite Mütevelli heyeti Üniversite Başkanı (rektörünü) seçiminde görev almak için değişik kesimlerden oluşan secici bir jüri belirleyerek seçim yapmaktadır. Seçim kurulu adayları ön elemeden sonra üçe indirgiyor. Üniversite başkanlığı için müracaat edenler arasından şartları uygun olan 3 kişiyi başkan seçilebilmesi için belirli bir sure içinde yapacağı konuşma ve tanıtma sonunda jüri üyelerine başkan olabilecek liderlikteki kişiyi, 1-Eğitim,2-Bilgi, 3-Yetenek, 4-Şahsi uyumluluk, gibi 4 ana konuda değerlendirmeye tabii tutmaktadır. Jüri üyeleri daha önce kendilerine dağıtılan forma uygun gördükleri adaylarını belirlenen ilkeler üzerinde oylayarak seçiyorlar. Kanada’nın Saskachewan üniversitesinde mütevelli heyet adaylarını anket şirketleri aracılığı ile değişik kurumlara sorarak adayların niteliklerini ve tercih edilme süreçlerini belirliyor ve seçiciler kuruluna bilgi sunmaktadır. Seçiciler kurulu niteliği belirlenen adaylar hakkındaki bilgiyi üniversiteye sunarak seçime toplumu hazırlamaktadırlar.

Amerikan üniversitelerinin kıta Avrupa’sından farkı yönetim anlayışı ve yönetici belirleme şekilleridir.

Amerikan sistemi üniversite biraz bizdekine benzer tek kişi rektör ağırlıklıdır. Sistem içinde çok iyi devlet üniversiteleri olduğu gibi çok iyi özel yüksek öğrenim kurumlarının olmasının rolü önemli bir faktördür. Ancak, özel üniversiteler ile kamu üniversitelerinin yönetimi birbirine çok benzer ve "Avrupa modellerinden" önemli ölçüde farklıdır. Henry Rosovsky, Rektörün yetki alanı şöyle tanımlıyor “Normal olarak, eğitim politikasında, yani ders programları verilen diplomaların niteliği, öğretim üyelerinin seçimi, kabul şartları vs. gibi konularda karar öğretim üyelerine bırakılır. Ancak bütçe, bağışlara dayalı programların yönetimi, yeni programlar hakkında karar verme, uzun vadeli planlar ve benzeri konularda yetki, bir mütevelli heyetine karşı sorumlu, bir rektörün başkanlığını yaptığı, bir hiyerarşinin elindedir”.

Amerikan kamu üniversitelerinde de seçim esastır. ABD'de seçim bir yıl önceden bir arama süreci yaşanmaktadır. Öğrenci, çalışan ve kentin önde gelen kişileri de sürece katılabilmektedir. Amerikan kamu üniversitelerinin mütevelli heyetleri, bir çok durumda seçimle oluşur ve bu heyet fakülte ve öğrencileri ile kamu üniversitelerinin kurumsal özerkliklerinin istihkâm mevzii olarak görülür.

Amerikan modelinde atamada rektör sözleşmeli olmak koşulu ile bütün dünyaya ilan verilir ve başvuran yüzlerce aday arasından öğretim üyeleri, öğrenci birlikleri, üniversite mezunlar dernekleri, diğer üniversite çalışanları ve bölgenin ilgili diğer sivil ve resmi örgütlerinin bilgisine başvurulur. Adaylar arasında yapılan ilk elemeden sonra kalan birkaç kişi kendi projelerini ve yapabileceklerini ve vizyonlarını anlatırlar ve seçiciler kurulu seçimini yine bilimden ve verimlilikten yana yaparlar. Süresi dolmadan bir yıl önce mevcut rektörün performansı masaya yatırılır; eğer Rektörün icraatından memnunlarsa mevcut rektörle yeniden yeni dönem için pazarlığa oturulur, değilse yeni rektör arayışı başlar.

Çoğu Asya ve Afrika ülkelerindeki üniversitelerde sistem İngiliz ve Amerikan üniversitelerine bezer şekilde seçim ve atama yapılmaktadır.

Tabii bütün süreç verimlilik, bilimsel işlev ve özdenetim üzerine işlediği için kişinin atanması veya seçilmesi pek sorun yaratmamaktadır. Bizim ile batı üniversiteleri arasındaki temel fark, demokrasinin tam anlaşılmaması ile buna bağlı olarak bilimsel ölçütlerin olmamasının yanında denetim mekanizmasının da işletilmemesinden kaynaklanmaktadır.

Oktay Ekşi, 31 Aralık 2008 tarihinde yayınlanan yazısında “…seçimde ‘iyi,’ ‘dürüst,’ ‘çalışkan’ olmanın yetmediğini” yazıyor.

Bugün yapılan seçimlerde maalesef değişik şekillerde ön plan çıkmış popüler aday ortaya çıkmaktadır. Doğal olarak popüler olan her adayın akademik ve bilimsel kriterleri yüksek olmayabilir.

Üniversitede belirsiz bir atam durumunda bilim adamı gibi nazik kişiliklerin aday olması sorun olduğu kadar, çoğu zaman hangi kitlelere göre oy verdiği de bilinmeyen oy kullananlar içinde sıkıntılı olmaktadır. Seçimler sonrası yaşana ve basına yansıyan çok sayıda hoş olmayan gelişme üniversiteleri toplum önünde zora sokmaktadır. Seçimden sonra yöneticilerin kimin kendisine oy erip vermediğinin çetelesinin yapılması, oy vermeyenlere kadro yok denilebilmektedir. Bir üniversitemizde profesorlüğü gelmiş bir aday rektöre kadro ilanını sorduğunda, önce bana oy verenler, sonra tarafsız olanlar en son da oy vermeyenlere diyebilmektedir. Bu veya benzeri gelişmeleri başka bir ülkede duyamazsınız.

Seçilen rektöre oy vermeyen ve de bunu açıklayan öğretim üyeleri çeşitli baskılarla karşılaşmakta, üniversitenin resmi yayını olan kitapları hiçbir bilimsel kriter olmadan ve üstelik “takdir hakkı kötüye kullanılarak” yayından kaldırılabilmektedir.

Vargı ve Ne Yapılabilir?

Üniversitelerin Sorunu Yönetim kadrolarını çıkaramamaktır. Kadrolarını Çıkaramamaktır.

Üniversitelerin bugün en ciddi sorunu yönetim sorunudur. Üniversiteyi yöneten akademik kadroların bir görevi de, kendilerinden sonraki akademik kadrolar yanında yönetim kadrolarına da kişileri hazırlamalarıdır. Bu bağlamda bilişsel ve yönetsel erki yüksek kişilerin aynı zamanda yönetim organlarına da yardımcılık sıfatı ile alınması ve buralardan yetişerek yukarıya çıkmasının yolu açılmalıdır. Bugüne kadar yöneticilerimiz bunun yolunu açmadılar. Her yönetici kendi çevresini getirdi ancak kurumsal bir yapılanma oluşmadı. Üniversitelerin mevcut hali ile uygulamaya çalıştıkları yöntem maalesef, toplumu umutlandıran, geleceğe yönelik model oluşturan bir yapıda değil, tam tersine, niteliği olmayan, sıradan bir mahali seçim atmosferi yaratarak üniversiteye yakışmayan bir yapı arz etmektedir. Adayların projelerini açıklamak yerine, yüz yüze ve tek tek ziyaretler ile kendilerini anlatmaya çalışmaktadırlar.

Üniversitelerin temelde kriterlerinin olmasının olmamasının yaratığı zincirleme sorunlar bugün sistemin çatışmamasına neden olmuştur. YÖK yasası kurulduğundan ve sonradan değiştirilen hükümlerine göre üniversitelerde rektör ve diğer yöneticileri belirleme şekli üniversitelerin nitelikli olarak yönetilmesine yetmediği, üniversitelerde huzursuzluğu artırdığı görülmüş. Üniversitelerin başında beri olmayan bilim insanı kriterlerinin olmaması nedeniyle üniversitelerde olmaması gereken zayıf kişiliklerin önünü açmasına neden olmuş, bu durumda üniversite verimliliğini düşürmüştür. Üniversitelerde tek kişinin yönetimine bırakılan yapılanmanın yarattığı yanlışlardan ders çıkarılarak, her üniversitenin ademi merkeziyet anlayışı ile yerinde yönetim ve kısmi özerk yapılarına uygun olarak kendi içinde kendi modellerini geliştirmesi gerekir. Bunun için güçlü bir irade ve çabanın üniversite çoğunluğunca gösterilmesi  gerekir. Ne yazık ki YÖK ve üniversitelerin yaratığı anlayış üniversite dinamiklerinin kırılmasına ve işlevsiz kalmasına neden olmuştur.

Üniversitelerin temel özerklik sorunu yanında yönetici belirleme sürecinin de sistemi kilitlediği görülmektedir. Ülkemizde de yaşanan tecrübeler ve kritikler dikkate alınarak mutlaka acilen yasal düzenlemeye gidilmelidir. Kaldı ki yeni bir yasaya kadar üniversitelere en alt birimden en üst yapıya kadar öğretim üyeleri dernekleri, sendikaları, platformlar veya diğer tartışma grupları kendi çevrelerinde bu şekilde talepler oluşturarak, bir defalığına bölüm başkanlığını, dekanlığı ve rektörlüğü yazılı olmayan kurallar haline getirebilirler.

1982 Anayasasının orijinal metnindeki 101. maddesinde belirtilen “Bir kişi iki kez üst-üste Cumhurbaşkanı seçilmez” ilkesinden hareketle rektörlerin de yukarıda belirtildiği gibi yalnız bir dönem görev yapmasında yarar vardır. Çünkü demokratik geleneklerin tam oturmadığı yerlerde bu tür üst düzey yöneticiliklerde uzun süre kalınması yöneticilerin kendini kurumla, kurumu kendileriyle özdeşleştirmesine ve bunun beraberinde getirdiği olumsuzluklar zamanla kurumlarda telafisi zor süreçlere yol açmaktadır. Hele bir de akademik anlayışa aykırı biçimde örgütlenme sağlanıyorsa olay bir bütün olarak çıkmaza girmektedir.

Bu bağlamda üniversiteler kendi modellerini geliştirirlerse üniversite olurlar. Eğer üniversiteler kendi geleceklerinin kendileri var olan kısmi özerk yapıları içinde geliştiremezse, daha önce de değişik şekillerde ifade edildiği gibi üniversiteler dış dinamiklerin etkisinde kalır ve ilerde tamiri mümkün olmayan yaralar alır ki, ülkemizin geleceği olan güzide kurumlar istenilen nitelikte görev yapamazlar. Bu gidişatın üniversiteleri politize olmaya doğru sürükleyeceğini söylemek kâhinlik olmayacaktır.

Mevcut YÖK yasası ile üniversitelerde yakın gelecekte radikal değişimlerin gerçekleştirilmesi beklenilmemektedir. Yeni bir yasa ile seçim yöntemi, rektörlerin görev, yetki ve sorumlulukları hukuki çerçevede yeniden düzenlene kadar, şimdilik en azından üniversiteler kendi içinde kendi seçim modelleri geliştirerek üniversitenin dış etkilerden korunması ve topluma örnek olması bakımından önem arz etmektedir.

Bugün geldiğimiz nokta itibarıyla üniversiteler kısa sürede kendi yasasını nesnel akademik ölçütlere göre hazırlamaz ve gerçek anlamda özerk olamazlarsa, korkarım bugün siyasette olduğu gibi üniversitelerde toplum nezdinde zeminini kaybedecektir. Bunun telafisiyse kısa sürede olanaklı olmayacaktır. Bunun için herkes üniversitelilik bilinci içinde bilimin gösterdiği yolda hareket etmek, kronik iktidar özlemlerini kendinden ve kurumundan uzak tutmak zorundadır.

Sonuç itibarı ile ülkemizin belirli bir bilim adamı belirleme ve yönetici seçme politikasını belirlemesi gerekmektedir. Sübjektif olmayan, nitelikli üniversiteyi dış etkilere maruz bırakmayacak bir köklü reforma ihtiyaç duyulduğu muhakkaktır.

Bu aşamamda ne yapılabilir?

1.  Üniversite bileşenleri örgütlü bir şekilde üniversiteliliğin kendirline kazandırdığı bilimsel sorun çözme anlayışı ile önce sorunu doğru analiz edip, çözüm üretmesi için bir araya gelmeleri ve ne aradıklarını ortaya koymaları gerekir. Öncelikli olarak nasıl bir üniversite ve nasıl bir yönetim istediklerini belirlemelidirler.

2.  Arzulanan nitelikte bir üniversite için uygun adayın kriterleri belirlenmeli

3.  Bu niteliklere sahip adayların kendilerini uygun bir ortamda bütün üniversite bileşenlerine anlatması ortamı sağlanmalıdır.

4.  Adayların kendi projelerini ve üniversiteyi nesil ileri taşıyacaklarını anlatma fırsatı bulmalıdır

Söz konusu üniversite rektörlerinin seçimi değil, üniversitenin eğiliminin belirlenmesidir. Bu bağlamda üniversite öğretim üyelerinin görüşleri de alınarak değişik teknikler uygulanarak üniversitenin içine sinene yüksek güven duyulan bir öğretim üyesinin ismi YÖK ve Cumhurbaşkanına atanmak üzere önerilebilir.

Daha nice sağduyulu, virajları keskin almayan, aydın, üniversite kimliğine yakışır seçimler dileğiyle.

Değişik Ülkelerde Rektörün Görevi, Sorumluluğu ve Seçilme Şekli

Avusturya

Avusturya da Üniversite Konseyi 9 kişiden oluşur, 1 rektör, 4’ü Üniversite senatosundan, 4’ü Federal Hükümet tarafından seçilenlerden oluşturur. Üniversite konseyi genelde Bütçeyi oluşturur, Üniversitenin gelişme ve organizasyon planını onaylar. Üniversite ile Bakanlık arasındaki Performans Sözleşmesi’ni düzenler.

Ayrıca Senato da var. Senato özellikle akademik konularda danışma kurulu görevi görür. Senato profesörlerin atanma ve devamlı kadroya geçiş kriterlerini belirler.

Üye sayısı 18’dir. 10’u profesör, 5’i öğrencilerden oluşur.

Rektörlük Rektör ve en çok dört yardımcıdan oluşur. Kararlar basit çoğunlukla alınır.

Rektör üniversiteyi yönetip temsil eder. Bütçeyi kullandırır. Birimlerin başkanlarını atar. Rektör, senatonun önerdiği 3 aday arasından üniversite konseyi tarafından seçilir.

Finlandiya

Finlandiya da da üniversite kurul aynı zamanda en üst karar alma organı olarak görev yapar. Kurul 18 üyeden oluşur. Rektör, 1 rektör yardımcısı, 6 dekan, 2 öğretim üyesi, 2 yönetsel, 6 öğrencilerden oluşur.

Rektör 5 yıllığına öğretim üyeleri tarafından nitel çoğunlukla seçilir. Rektör üniversitenin icraatından sorumlu. Chancellor 5 yıllığına Cumhurbaşkanı tarafından atanır. Üniversitenin bilimsel alanda öne çıkmasını sağlamaya çalışır. Üniversitenin genel çıkarlarını gözetir ve çalışmaları denetler. Profesör ve doçentlerin atamasını yapar.

Fransa

Fransa’da üniversite yönetimi için üç ayrı kurul veya konsey bulunmaktadır.

1. Yönetim Konseyi, en üst yönetim kurulu olarak bilinir.

Yönetim kurul bütçe konularında yetkili organ olarak görev yapar.

  2. Akademik Konsey.  Akademik konsey akademik konular ve öğrenci işleri ile ilgilenir. Daha çok bir danışma kurulu özelliğini taşır.

  3. Bilimsel Konsey ise araştırmalar ve endüstri ile ilişkiler konularında danışmanlık görevi yapar. Her üç konsey de seçilmiş öğretim üyeleri, öğrenciler ve yönetsel personelden oluşur.

Rektör kurulların en yetkili kişisidir. 3 konseye de başkanlık eder. Doğrudan bütçeden sorumlu olan kişidir. Rektör üniversite bileşenindeki her kesimin katıldığı seçimle 5 yıllık süre için Milli Eğitim Bakanı tarafından atanır.

İngiltere

İngiltere’de üniversitenin mali işlerden de sorumlu en üst yönetim kurulu üniversite konseyidir. 39 üyeden oluşur. Chancellor, Rektör, Senatodan 9 üye ve 2 öğrenci temsilciden oluşur. Konsey yılda 6 defa toplanır. Ayrıca Senato da var ve senato akademik konularda en üst kurul. Senato 40 üyeden oluşur. Rektör, yardımcıları, Dekanlar, Kütüphane Müdürü, seçilmiş 12 profesör, 3 öğrenci temsilcisinden oluşmaktadır. Senato yılda 5 defa toplanır.

Chancellor Üniversitenin resmi başkanı. Kraliçe tarafından atanır.Daha çok törensel görevi var. Vice-Chancellor (Rektör) Üniversitenin genel yöneticisi.

İsveç

İsveç'te üniversite kurulu en üst karar organı. Rektör doğal üye olduğu kurulda 1’i öğretim üyeleri arasından, 1’de öğrenciler arasından seçilir, diğer üyeler dıştan hükümet tarafından atanan 11 üyeden oluşur. Kurul genel planlama ve koordinasyondan ve işlerin takibinden sorumlu.

Üniversite Yönetim Grubu strateji üreten organ olarak görev yapar.  Yönetim organı Rektör, pro-rektör, rektör yardımcıları ve bölüm başkanlarından oluşur.

Rektör ise kurul adına üniversitenin işleyişinden sorumlu. Rektör kurul’un görüşü doğrultusunda hükümet tarafından atanır. Atama semboliktir.

Norveç

Norveç’te üniversite kurulu Rektör, pro-rektör, öğretim üyeleri arasından seçilmiş 2 üye, 1 yönetsel üye, 2 öğrenci temsilcisi ve dıştan 4 üyeden oluşan en üst yönetim kurulu. Akademik etkinliklerin en üst standartlarda yürütülmesinden sorumlu. Bütçenin kullanımından bakana karşı sorumlu. Konsey ise öğretim elemanları ve öğrenci temsilcilerinden oluşur. Çoğunluk ile üniversitenin iç işleyiş ile ilgili danışma kurulu gibi çalışır.

Rektör kurulun başkanı. Üniversitenin genel işleyişinden sorumlu. Rektör ve pro-rektör öğretim üyeleri, teknik ve yönetsel personel ile öğrencilerin farklı ağırlıklı oyları ile 4 yıllığına seçilirler.

İtalya

İtalya’da 26 kişiden oluşan mütevelli Heyeti Rektör, rektör yardımcısı, öğretim üyeleri ve yönetsel personel temsilcileri, hükümet ve şehir temsilcileri, 4 öğrenci temsilcisinden oluşur.  Heyet üniversitenin tüm yönetsel, mali ve personel işlerini denetler.

42 üyeli senato Rektör, rektör yardımcısı, dekanlar, değişik disiplinlerin temsilcileri, öğrenci konseyi tarafından görevlendirilen 5 öğrenci temsilcisinde oluşmaktadır. Üniversitenin öğretim ve araştırma etkinliklerini planlar ve koordine eden ayrı bir organdır. Üniversitenin gelişmesini planlar. Rektör Mütevelli Heyete ve Senatoya başkanlık eder. Rektör üniversite profesörleri tarafından seçilir.

Genel olarak batı ülkelerinin kendilerine göre yerleşik üniversite yönetim organları oluşturmuşlardır. Genel özellikleri üniversiteler devletin maddi kaynaklarını kullanıyor, devlet başkanı veya Milli Eğitim bakanı toplum adına niteliği belirlenmiş rektörü atıyor. Üniversite kendi içinde kendi organlarını kuruyor ve sistemin yaşamasını sürdürülebilir durma getirmektedirler.