ÖSS Sınav Sonuçları ve Ülkemizin Bilimsel Geleceği

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi

iortas@cu.edu.tr
 
Bir ülkenin geleceği o ülke insanlarının göreceği eğitime bağlıdır. Albert Einstein

2009 yılı ÖSS sınav sonuçları ülkemizin geleceğini belirleyecek olan bugünün gençliğinin ne denli temel bilgilerden yoksun olduğunu gösteriyor. 30 bin kişinin puanı hesaplanmayacak kadar düşük olduğu, 700 bin kişinin hiç bir fen sorusuna cevap vermediği bir eğitim sistemin artık insan ve düşünme sorunu haline geldiği açıktır. Yeni açılan ve alt yapısı yetersiz üniversiteler yanında, artırılan kontenjanlar ile üniversitede okuyamayacak çok sayıda yetersiz öğrencinin üniversitelere yıkılması, ciddi bir yük ve sorumluluk demektir.

Okuduğunu doğru dürüst anlamayan, matematik ve fen bilmeyen (soyut düşünemeyen) insanlara üniversitelerde nasıl bilim anlatılacak? Uzun zamandır bazı birimlerde özellikle düşük puanla öğrenci alan alanlarda öğretim üyelerinin ders anlatmakta daha da zorlanacakları anlaşılıyor. Üniversitelerimiz konuyu mutlaka değerlendirmedir. Ortaöğretimde sağlanamayanı üniversite vermeye çalışırsa, üniversite eğitimini kim verecek?  Suç yalnızca bu gençlerde mi? Öğrenme ve kendini geliştirme motivasyonunu kaybetmiş yalnızca sınava ve bireysel bir kazanıma yönlendirilmiş bu gençlerin ne sorumluluğu var?

Gördüğüm kadarıyla, sorunun temelinde uzun zamandır uygulanan politikalar ve düşünen-sorgulayan bir toplumdan korku yatıyor. Zaten böyle bir insan ve toplum modeli de istenmiyor. Artık rakamları bırakıp ciddi ciddi ülkemizin geleceğini düşünmek zorundayız. Konu işgal edilmiş olmak kadar çok ciddi sonuçları olacak özellikte. Önünü bile göremeyen, basit bir fizik kuralını algılayamayan bir toplumun bekası da sorunlu olacaktır. Konu temelden ele alınmalıdır.

ÖSS Sonuçları Ülkemizin Eğitim Fotoğrafını Ortaya Koymuştur

2009 yılı Ortaöğretim Seviye Belirleme Sınavı (SBS) ve Üniversite Seçme ve Yerleştirme Sınavı (ÖSYS) sonuçları açıklandı. Orta öğretim seviye belirleme sınavı liseye geçişin ilk aşaması olup Fen ve Anadolu Lisesi gibi prestijli liselere giriş sınavları üniversiteye giden yolun ilk basamağı olması bakımından çok önemsenmektedir. İlkokuldan başlayan ve üniversiteye giriş sınavına kadar ki sınav maratonu çok ciddi bir sınav rekabetini ortaya koymuştur. Özel okullar, dershanelerle geleceğin nitelikli insanını yetiştirmek yerine sınavı kazanan insana yatırım yapılıyor ve sınavı kazanma ile öğrencinin değeri nerdeyse eşdeğer duruma getirilmiştir. Bu durum doğal olarak eğitim kalitesini gerilere itmiştir.

Ülkemizin Fen ve Matematik Okuryazarlığı Çok Düşüktür

Genelde ülkemizin matematik ve fen düzeyinin düşük olduğunu biliyoruz. Ancak bu yıl sosyal bilimlerde de öğrenciler düşük başarı sergilediler.  Sınavın ilk bölümünde her birinden 30 sorunun sorulduğu testlerin ortalaması  Türkçe: 14,1, Sosyal Bilimler: 11,4, Matematik: 9,0, Fen Bilimleri: 4,0 olarak hesaplanmıştır. Türkiye genelinde başarı puanı geçen yıla göre 4 puan azaldığı belirlenmiştir. 30 bin öğrencinin puanın hesaplanamaması diğer bir ifade ile sıfır almış oluyor. 180 sorudan hiçbirine veya kısmen belili bir puanın altında sorulara cevap vermeyen öğrencilerin durumu gerçekten araştırmaya değer niteliktedir. Ancak en ciddi sorun fen bilimleri sorunlarının çözülmesinden kaynaklanıyor. Bunda ÖSYM merkezinin hiçbir sorumluluğu yok. Sorun soruların zorluğunda değil. Öğrencilerimizin birçok ulusal ve uluslararası (PISA ve TIMSS) sınavlardaki başarısı  ile ÖSS sonuçları, üniversite başarısı ve ALES sonuçları arasında bir ilişki bulunmaktadır.

Başarısız olan öğrenci değil sistem

Bu sınav sonuçlarından kim sorumlu? Bireysel olarak öğrencilerin sorumluluğu var, ancak sonuçların Türkiye coğrafyasına ve gelir guruplarına göre dağılımı, sorunun bir sistem sorunu olduğunu gösteriyor.  Maltepe Üniversitesinden Prof. Dr. İsa Eşme'nin yürüttüğü bir araştırmanın sonuçlarına göre öğrencilerin yarısından fazlası bilgisayar dersini ancak bilgisayar görmeden işliyormuş. Fen derslerini laboratuara girmeden öğretmenlerin tahtaya yazdığını deftere geçirerek geçtiğini belirtiyor. Gözlem yapamayan, araştırma ruhu kazandırılmayan, kitap okumayan, ders dışı hiçbir sosyal faaliyeti olmayan insanların yaşamı anlaması, mantık yürütmesi beklenemez. Liselerde kompozisyon, mantık ve felsefe dersleri ile bitirme ve olgunluk sınavları kaldırıldı. Son 30 yılda sayısız program ve müfredat değişikliği yapıldı. Kim sorumlu?  Yalnızca Mili Eğitim Bakanlığındaki yerli ve yabancı uzmanlar mı? Siyaset mi? Amacı ve sorumluluk bilinci verilmemiş günlük yaşayan geniş insan kitleleri mi? Yoksa toptan hepimiz mi sorumluyuz?

Lise bitirme ve olgunluk sınavları yapılmadığı için öğrencilerin ne bilip bilmediği tam olarak bilinmiyor. Bilindiği gibi bu yıl liseyi dört yıl okuyarak bitiren öğrenciler girdiler ancak sonuç geçmiş yıllara göre daha düşük. Acaba dört yıllık lise eğitimi öğrenciye bir şey katmadı mı? Geçmişte üç yıl olan eğitim sürecinde hangi eksikler görüldü de eğitim dört yıla çıkarıldı? Ne değişti?

'Fırsat eşitsizliği çok büyük'

Eğitim, artık sınava hazırlanabilen ve parası olanın yapabildiği bir duruma gelmiştir. Araştırmalara göre öğrencilerin yüzde 80-85'i kadarı dershaneye gidiyor, yüzde 20 kadarı da ek özel ders alıyor. Doğu illerinin ve gelir düzeyi düşük bölgelerde ve ailelerin çocuklarının başarısının düşüklüğü de buna bağlı olarak değişmektedir. Okul öncesinden lise eğitimine kadar ciddi bir fırsat eşitsizliği var. Okullar, iller  ve adaylar arasında Ağırlık Ortaöğretim Başarı Puanı'nın hesaplanmasının yarattığı adaletsizlik, sınava hazırlanma ve puanlar arasındaki küçük farklılıkların etkisi bir bütün olarak ele alınmalıdır. Başarı sıralamasında Hakkâri, Ardahan, Şırnak gibi doğu illeri hep başarısız. Doğu - batı farklılığının sınav üzerindeki etkisi çözüme kavuşturulmazsa sosyal boyutları gittikçe ağırlaşacaktır.

Bu bağlamda başarısız olan öğrencilerimiz değil, belirli bir düzeyde genel bir eğitim almış, bilimsel gelişmeleri izleyen, sorgulayıcı eğitim almış geleceğin nitelikli insanı yetiştirmek yerine sınava endeksli ezberci eğitim sistemi bugün iflas etmiştir.

Üniversite Türkçe ve Matematik Öğretmez

'Kontenjanlar arttı ama pekâlâ bu gençlerin üniversite okuma potansiyeli var mı? Mezunların kalitesi ne olacak? Mezunlarımızı yarın batı ülkelerindeki üniversitelere gönderebilecek konumda mıyız? ÖSS sınav sonuçları bir şekilde bu ülkede okuma yazma bilmeyen lise mezunu olduğunun göstergesidir. 30 bin öğrencinin genel bir sınavda sıfır çeken, yüzde 60 öğrencinin fen testine dokunmadığı bir neslin Türkiye'nin geleceğine ne katacağını şimdiden düşünmek gerekir. Bu kişileri üniversiteye iteleyerek sorunu üniversitelere yıkmak ne denli doğru? Doğal olarak kontenjan artışı ile eğitimsiz ve yetersiz yüz binlerce kişi üniversitenin kucağına atılmış olmaktadır. Açıkçası üniversitelerin durumu bu bağlamda çok parlak değil. Başta üniversitelerin bu denli yetersiz öğrenciyi kabul etme ve etmeme konusunda görüşlerini ortaya koyması gerekir. Üniversiteye gelen öğrenciye Türkçe, matematik ve fen bilgisi öğretilmez.

Üniversite kişiyi hayata bağlayacak, okuyarak, çalışarak yaşamda mutlu olmanın yollarını kazandırması gerekir. Hiç matematik sorusu çözemeyen yani soyut düşünemeyen bir öğrenciye nasıl bilim anlatacaktır? Uzun zamandır öğretim üyeleri liseden gelen öğrencinin dersi izleme ve anlama düzeyinden şikâyetçiydiler.

Ne Yapılmalı?

Artık sınava endeksli eğitim sisteminin iflas ettiğini, öğrencilerin sınava endekslenerek muhakeme yeteneğini yitirdiğini görmek gerek. Artık eğitimin kalitesinin artırılması ve daha nitelikli bir eğitim için sürecin bir bütün olarak ele alınması gerekir. Milli Eğitime bağlı liselerin eğitim düzeyi mutlaka mercek altına alınmalıdır. Ülkemizin eğitim geleceği, savunma kadar önemlidir. Sorun, özel okullara ve dershanelere bırakılmayacak kadar ciddi boyuttadır.

1.  Eğitim fakülteleri günün koşullarına göre güncellenmelidir. Yeniden Öğretmen okulları açılmalı ve öğrenciler geçmişte olduğu gibi yetenek sınavına göre öğretmenliğe alınmalıdır.

2.   Yüksek öğretim görmek ve belirli bir meslek edinmek isteyen öğrencilerin Üniversite yerine, Meslek Yüksek Okulları, Politeknik Üniversiteler gibi daha çok mesleğe yönelik eleman yetiştiren okullara yönlendirilmelidir. Üniversite eğitimi, gerçek amacına uygun felsefi tartışma ve bilimsel metod ve mesleki araştırma alanına getirilmelidir.

3.  Ulusal Eğitim Şurası acilen toplanmalıdır. Özel okul ve dershanelerin durumu gözden geçirilmeli. Yeniden ilk ve Ortaöğretim ağırlıklı olarak millileştirilmeli. Avrupa ülkelerinde olduğu gibi belirli sayıda amaca uygun vakıf ve özel okullar olabilir, ancak ülkemizin bugünkü görüntüsü ile eğitimin % 40'ından fazlasının özel sektör tarafından yürütülmesi OECD standartlarının çok çok üzerindedir. Orta öğretim yeniden bilgi kazanma ve kendi geliştirme eksenine taşınmalıdır.

4.  Lise eğitimi yeniden tanımlanmalıdır. Orta öğretimde yetenek ve başarıya göre liseye yönlendirilecek öğrenciler üniversiteye hazırlanmalıdır. Ortaöğretimdeki öğrencinin ancak %30 kadarı liseye yönlendirilip geriye kalanlar yeteneklerine ve ihtiyaca göre meslek liselerine yönlendirilir. Meslek lisesi mezunları da başarı durumuna göre yalnızca kendi alanında üniversiteyi okuyacak şekilde yönlendirilmelidir.

5.  Lise son sınıfta liseyi bitirme sınavı yapılmalı ve olgunluk sınavı yapılarak kişinin yetişkin bir birey olarak en azından belirli bir bilgi ve bilince eriştiğinin belirlenmesi gerekir. Bu çerçevede herkesin üniversite sınavına girmesine gerek kalmayabilir.

6. ÖSS'de soru ağırlığı müfredatla uyumlu hale getirilmeli.

7. Ortaöğretim başarı puanının etkisi artırılmalı.

8. Lise bitirme ve olgunluk sınavı mutlaka yapılmalıdır

9. Öğrenciler dershane sisteminden kurtarılmalıdır.

10. Test usulü ezberci yaklaşımdan sistem kurtarılmalıdır.

Alınan sınav sonuçları ülkemizin ileride bilim yapamayacağının ve bilimde geride kalacağının bir işaretidir. İnsanlığın bugüne kadarki tecrübesi temel bilimleri kullanamayan toplumların gelişmediği yönündedir. Fen ve matematik bilmeyen hiçbir toplum ilerleyemez. Bu ülkenin gelecek sorunu olup, her şeyi bir yana bırakıp bu konuya yönelmemiz gerekir. Bütün yetkililerin ve aklı başında sorumluluk sahibi herkesin bu sorunu ciddiye alıp bir an önce çözüm yolları araması gerekir.

Çerçeve haber

ÖSS Sonuçları açıklandı

Başarı mı, başarısızlık mı?

Bir buçuk milyona yakın adayın başvurduğu 1.324.001 adayın sınavının geçerli sayıldığı öğrenci seçme Sınavı bu yıl da farklı yorumlara neden oldu. 30 bine yakın adayın değerlendirilebilecek kadar bile doğru yanıtı olmadığı için “sıfır çektiği” sınav sonuçlarını YÖK yetkilileri normal olarak değerlendirdi. Eğitimle ilgili uzmanlar ve ÖSYM yetkilileri ise ÖSS’den bir hafta önce açıklanan Seviye Belirleme Sınavları ile birlikte değerlendirdiklerinde eğitim sisteminde ciddi sorunların belirtisi olarak yorumladılar.

Bu sene YÖK hem üniversitelerin öğrenci kontenjanlarını artırdı, hem de geçen yıllardaki gibi Vakıf Üniversitelerinin kontenjanlarının boş kalmaması için tercih yapabilme barajını aşağı çekti.

Buna karşılık yine de 94.201 (% 7,11) öğrenci 145’in altında puan aldığı için herhangi bir program için tecih yapma hakkını elde edemedi. En az dört yıl süren örgün lisans programları için tercih yapabilmek için gerekli olan 165 ve daha fazla puanı alan aday sayısı ise 1.087.409 (% 82,13) olarak açıklandı.

Doğu Anadolu illerinden gelen adaylar en başarısız

İllere göre değerlendirildiğinde Doğu Anadolu illerinden sınava giren öğrenciler en alt sıralarda yer aldılar. Bu duruma özellikle bu illerdeki üniversite yöneticileri yurttaşların sahip çıkması gereken bir sorun olarak vurgu yaptılar. Başarısızlığın öğrenciye değil sisteme ait olduğunu hatırlattılar.

Daha önceki sınavlarda başarılı olamayıp yeniden sınava giren eski mezunların %20’den fazlası 165 barajını aşamazken, üniversite mezunlarının % 11.5 gibi önemli bir kısmının da ÖSS’nin en az 165 eşiğini geçemediği dikkat çekti (Tablo 1). 

Tablo1. Sınava giren adayları kökenine göre tercih yapabilme başarısı.

Liselere göre değerlendirme yapıldığında düz liselerden gelen adayların %15’i 165 barajına takılırken, İmam Hatip Liselerinde bu oranın %20’yi aştığı görüldü. Özel Liselerden gelen öğrencilerin % 10’u, Yabancı dille eğitim yapan liselerden gelen adayların % 5’i dört yıllık lisans programları için gerekli puanı alamadı. Anadolu Liseleri ve Fen Liseli adayların çok az bir kısmının bile olsa 145 ve 165 puan alamayarak elendikleri dikkat çekti (Tablo 2).

Tablo 2. Okudukları okullara göre adayların 2009 ÖSS başarı ortalamaları.