Üniversite-Adananın Kalkınması İçin Neler Yapabilir

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi. iortas@cu.edu.tr

Sık sık Adana kenti ile Üniversite arasında bir kopukluğun olduğu söylenir. Ancak kimin kimden ne beklediği de çoğu zaman bilinmez. Nedenlerin farklı olmakla temelde toplumun üniversiteye bakışının üniversiteyi tanımadığı yönünde. Türkiye’nin dördüncü büyük kenti olan ve tarıma dayalı sanayinin en ileri olduğu bölgede müteşepislerin üniversiteden beklentileri yeterince net değil. Bu konuda şehrin yetkilileri ile üniversite belirli konuları konuşmadıkları için de sorun anlaşılmıyor. Genelde kentin üniversiteye bakış açısı üniversiteden karşılıksız hizmet beklemesi. Üniversitenin sorunun iş gücü ve maddi olması nedeniyle bir türlü sorun anlaşılamıyor. Ancak bu konuda üniversite ve şehrin el ele sorunlarını konuşuyor olması gerekir. Bu konuda bir organizasyona gereksinim olabilir.

Adana’nın üniversitenin de desteği ile yeni atılımlar yapması için öngördüğüm sorunlar ve olanakları belirlemek gerekir.

Soru şu: Çukurova’nın ekonomik üstünlükleri, zayıflıkları, potansiyeli nedir?

Üniversitenin Olanakları nedir?

Kentin doğal ve iş gücü potansiyeli nedir?

Geleceğe yönelik fırsatlar nelerdir. Bunlar nasıl değerlendirilir?

Adana'nın yeniden bir cazibe merkezi haline gelmesi ve marka şehir olması konusunda ileriye yönelik ne tür planlar yapılabilir.

Yerli ve yabancı yatırımcıların çekilmesi konusunda ne tür çalışma ve girişimlere yer verilmeli.

Bu soruların Adana Kentinin ileri gelenleri tarafından yüksek sesle tartışılması gerekir.

Çukurova’nın Potansiyeli nedir?

Adana ili içerisinde yerli ve yabancı yatırımların arttırılması için alınması gerekli önlemleri tartışmadan önce, dünya genelinde yabancı yatırımların dağılımına daha sonra ise Türkiye içinde yerli yatırımın dağılımını değerlendirmek gerekmektedir. Bu değerlendirmeler sonucu, İşletmelerin kuruluş yeri kuramına göre Adana iline çekilebilmesi için gerekli önlemleri tartışmak doğru olur.

  Bugün Dünya ekonomisinde doğrudan yabancı sermaye stokunun dağılımına bakıldığında biriktirilmiş stokunun % 75'i ve akışının % 60'ının yalnızca Kuzey Amerika, Avrupa Birliği ve Japonya’dan oluşan üç oyuncuda toplandığını görürüz. Yatırımlar söz konusu olduğunda ise akışlar özellikle Kuzey Amerika ve Avrupa Birliğinde yoğunlaşmaktadır. Japonya ise doğrudan yabancı yatırımın net ihracatçısı konumunda bulunmaktadır. Üç ülke dışında doğrudan yabancı yatırım akışlarının %66sı, tüm yabancı sermaye akışlarının ise %16’sı başta Çin olmak üzere 10 gelişmekte olan ülkeye gitmektedir. Bu ülkeler arasında ya Türkiye bulunmamaktadır. Ya da ülkemize gelen doğrudan yabancı sermayenin oranı ise çok düşüktür. Bunun yanı sıra ne yazık ki son dönemlerde ülkemiz net sermaye ihraç eden ülke konumuna gelmiştir.

Sanayi Adana’dan kaçıyor mu?

  Ulusal yatırımların ülke içerisindeki dağılımına baktığımızda, yatırımların Marmara Bölgesinde yoğunlaştığı ve bu bölge içerisinde Kocaeli, İstanbul yöresinin ise başı çektiği görülmektedir. Hatta daha da ileri gidecek olursak Adanalı sanayici ve iş adamı Sabancı Holding dahi tekstil dışındaki yatırımlarını Marmara Bölgesine kaydırmıştır. Ayrıca Çukurova dışında Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’ya DPT tarafından verilen teşvikler ile tekstil yatırımları da bu bölgelere kaydırılmıştır. Söz konusu teşviklerin Çukurova Bölgesi içinde sağlanması durumunda Adana yeniden tekstilde öncü ve ileri duruma gelebilir. Ayrıca tekstil sanayisinde yeni teknolojilerde bu bölgeden dışarıya açılım sağlayabilir.

Bu genel görünümün ardından yatırımların kuruluş yeri kuramına göre dağılımını etkileyen faktörleri incelediğimizde Adana’ya yatırımları çekebilmek için alınması gereken önlemler de kendiliğinden ortaya çıkacaktır.

  Dağılış kuramına göre işletmeler ya ürettikleri malı pazarlayacakları bölgeye ya da üretimde kullandıkları girdilerin bulunduğu bölgede yatırım yapmayı tercih etmektedirler. Girdi olarak hammadde ve işgücünü ele aldığımızda, üretim için gerekli olan kalifiye işgücünün varlığı da önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Buna karar verirken kaçınılmaz olarak maliyet hesabını yapmaktadırlar. Kuruluş yeri tercihlerinde diğer önemli etkenlerden birisi de bölgenin karayolu, demiryolu, deniz ve hava ulaşımlarının olanaklı olup olmadığıdır. Tüm ulaşım yollarına sahip olan bölgeler kuruluş yeri seçiminde avantajlı bir duruma geçmektedir. Adana Akdeniz’deki İskenderun ve Mersin limanlarına yakınlığı, hava alanı, E5 devlet yolu ve otoban ile şanslı bir konumdadır. 

  Günümüzde sermaye yatırım yapacağı alanı seçerken kendisine tanınacak avantajlara önem vermektedir. Bu avantajlar genellikle ucuz enerji sağlanması, vergi indirimi gibi teşvik tedbirlerinin uygulanmasını, uygun arsaların ve alt yapının hazır olmasını ve ucuz kredi olanakları olarak sıralanabilir.

  Bu durumda Adana’ya yabancı sermaye çekebilmek için her şeyden önce hükümetin ülke genelinde yabancı yatırımları çekecek politikalar uygulaması gerekmektedir. Bu amaçla Adana’da organize sanayi bölgeleri kurarak gereken alt yapıyı en iyi biçimde sağlamalıdır. Bunun yanı sıra bölgedeki iletişim hizmetlerinin kalitesini arttıracak ve işletme maliyetlerini düşürecek olan fiber optik kablo sistemi ile iletişim altyapısı yenilenmeli ve bu hizmetler organize sanayi bölgelerine götürülmelidir. 

Taşımacılık ile ilgili olarak organize sanayi bölgelerine demiryolu ulaşımı sağlanarak, demiryollarının ulaşım maliyetlerini düşürecek biçimde yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.

Yatırımcıların önlerindeki bürokratik engeller kaldırılarak girişimcilerin teşvik edilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda ileri teknoloji kullanan, istihdam yaratan ve katma değeri yüksek ürünleri üretimini hedefleyen ve bunları projelendiren girişimcileri teşvik edici yukarıda sayılan önlemler alınmalıdır. Söz konusu teşviklerde seçici olunmalıdır. Her şeyi teşvik etmek hiç bir şeyi teşvik etmemek demektir.

  Yerli ve yabancı sermayenin yatırım yerleri seçiminde aradıkları unsurlar arasında o bölgede gerekli kalifiye işgücünü rahat ve ucuz bir biçimde temin etmektir. Bu nedenle bölgede teşvik edilmesi düşünülen sanayi dalları için gerekli kalifiye elemanların yetiştirilmesi gerekmektedir. Bu amaçla bölgede meslek ve teknik eğitimin yaygınlaştırılması ve yeni eğitim programlarının uygulamaya sokulması gerekir. Çukurova Üniversitesi olarak geleceğe yönelik eğitim ve öğretim planlanmasında bu konu dikkate alınacaktır.

Petrol Boru Hattı Önemli Bir Fırsat

  Bakû-Ceyhan ve Irak petrol boru hatları ile bölgemize taşınan petrolün işlenmesi, dağıtımı konusunda yapılacak bilimsel temeli çalışmalar yabancı yatırımların ucuz enerji sağlanmasına katkıda bulunabilir. Bu konuda endüstri mühendisliği, elektrik-elektronik mühendisliği ve işletme-iktisat bilimleri alanında üniversitemiz katkı sunabilir. 

Bölgemiz geniş coğrafi yapısı ile ülkenin önemli tarımsal merkezlerinden biri konumundan olup tarıma dayalı sanayinin ilk geliştiği bölgelerdin başında gelmektedir. Yağ, tekstil, tatlandırıcı nişasta sanayi alanındaki tecrübe ve mevcut bilgi birikimi üniversite-sanayi işbirliği programı çerçevesinde yeni teknolojiler ve uygun işletme programları konusunda teknik destek sağlanabilir.

Eko tarım ve Turizm Önemli

Bölge topraklarının özelikle de Toros dağlarının eteklerinde aşırı kimyasallar (gübre, bitki koruma ilaçları ve hormon) kullanılmamış tarım alanları ekolojik tarım için uygun alanlardır. Şimdiden bir çok yabancı yatırımcı bölgede ekolojik bağcılık, kekik ve nane yetiştiriciliği yanında ekolojik pamuk yetiştiriciliği yapmak için teşebbüste bulunmuşlardır. Üniversite olarak da bölgede yapılacak ekolojik tarım çalışmalarına bilimsel destek verilebilir.

Bölgenin iklim koşulları dört mevsim eko-turizm olanaklarına sahiptir. Bu nedenle yurt dışından turistlerin gelmesini sağlayacak alternatif yatırım olanakları sağlanmalıdır. Eko-turizm çerçevesinde kış sporları, doğa yürüyüşü, Av turizmi, golf turizmi gibi alanlara yatırım yapacak kişilere alt yapı yatırımları tamamlanmış uygun arsalar bulunabilir ve bunların uluslar arası tanıtımı sağlanabilir. Bu konuda da üniversite olarak yardımcı olunabilir.

Bölgenin sorunlarına bilimsel çözüm yoları üretmek bunların sağlıklı olarak hayata geçirilmesin için bilgi birikimi sağlamak, bölgenin gereksinim duyduğu yetişmiş kalifiye insan kaynaklarını en üst düzeyde yetiştirmek için kurulmuş bulunan Üniversitemiz, Çukurova Bölgesinin bir cazibe merkezi olması için bütün olanakları ile bütün kurum ve kuruluşlara bilimsel destek sunmaya hazırdır.

Sonuç olarak Çukurova bölgesinin doğal kaynakları, iklimi ve yetişmiş insan kaynakları Adana ilini bugünkü konuma getirmiştir. Ancak Adana ilinin bir bütün olarak sahip olduğu değerleri hayata geçirecek Adana’yı kalkındıracak plan ve programını yapacak bir koordinasyonun olmadığı görülmektedir. Aslında bu sorun ülkemizin sorunu. Genelde plana ve program dayalı ilerleyen bir ülke değiliz. Devlet mekanizmasına bağlı olarak uzun ve kısa süreli hedef ve stratejileri olan bir bir yapıda değiliz. Maalesef son yılarda devleti küçültmek, planlı ekonomi ile savaşmak moda haline geldi. Ancak kısa sürede görüldü ki mutlaka bir koordinasyonun oluşması gerekir. Bu konuda sivil insiyatifin oluşması da istenmedi. Geldiğimiz noktada Valilik, Üniversite, Belediye kendine göre bir takım faaliyetler yürütüyorlar ancak koordinasyon yok. Adana halkının ve onarlın temsilcileri ve kentin değişik kuruluşları zaman zaman bu konuları masaya yatırmaları gerekir. Bu konuda Güç birliği önemli bir fırsatı. Bazı çalışmalarda yapmıştı. Fakat şimdi ne durumda bilmiyorum. Ancak her zaman böyle sivil inisyatiflere gereksinim bulunmaktadır. Sanırım üniversite de bu sürece hazırdır.