Adana İçin Aciliyet Oluşturan En Önemli Sorun Adana’nın Artık Taşınamayan Trafiğidir.

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ  iortas@cu.edu.tr

İnsanlığın tekerlekli araçlar ile tanışmasının tarihi çok değildir. İlk araç 1887 yılında Gottlieb Daimler tarafında üretildiğinden günümüze 130 yıl geçmiştir. Ancak Ülkemizde 1950’yılardan sonra yaygın bir araç kullanımı başlamış ve halen de bu artış hızlanarak devam etmektedir. Bu arada yılda 7000’nin üzerinde ölümlü kaza meydana gelmektedir. Her gün yüzlerce kişi trafik kazlarında ölmektedir. Kazaların %90’ı insan kaynaklıdır. Doğal olarak artan araç sayısı ve buna bağlı olarak alt yapı iyileştirilmesi ve insan eğitimi aynı oranda gelişmiyor.

Adana İçin Aciliyet Oluşturan En Önemli Sorun Adana’nın Artık Taşınamayan Trafiğidir.

1981 yılında bu yana Adana’da trafiğe çıkan araçların yoğunluğuna yaşıyoruz. Dünyanın 2 milyon gibi bütün büyük kentlerinde başta metro ve hafif raylı sistemler olmak üzere toplu taşıma sistemleri istenilen düzeyde gerçeklemedi. Adana’da belediye dâhil birçok taşıma şirketi değişik hatlarda kendine özgü araçlar ile taşımacılık yapmaktadır. Hiçbir durak yerinde hangi aracın hangi zamanda kalktığı ve ne zaman durağa uğrayacağı bilinmemektedir. Normalinde kişilerin zaman tasarrufu ve planlama yapması için hangi durakta hangi aracın kalkacağını bilmesi gerekmez mi? 

Adana'da her gün artan araç trafiği ile sabah ve akşam saatlerinde belirli saatlerde kentin adeta kilitlendiği görülmektedir. Ülkemiz genelinde toplu taşıma politikaları, bilimsel ve temel ihtiyaç ekseninden ve temellerden yoksun, dar çevrelerde özel halk otobüsü ve belediyenin otobüsleri ile çözülmeye çalışılmaktadır. Son yıllarda Adana’da artan Belediye otobüs sayısı ve seferi önemli ancak yeteri olmadığı pratikte görülmektedir. Adana Hafif Raylı Taşıma Sistem kısmen tamamlanmış ve sınırlı işletimi ve uygulama şekli hiçte büyük bir kente yakışır nitelikte görülmüyor. Bu uygulamalar ile ileri ve kaliteli bir kent yaşamı görünümü vermiyor dersek herhalde haksızlık etmiş olmayız. Hafifi raylı metronun geçtiği güzergâh ve işletim mekanizması gelişmiş ortamlarda gördüğümüz metro yapılanmasına çok benzemiyor. Metrolar doğruda ana yolara açılmakta ve kazalara davetiye çıkaracak niteliktedir. Bundan 20 küsur yıl önce kararı verilen Adana kenti metro güzergâh seçimi ulaşımın yoğun olduğu arterlerinin dışında mahalle aralarından geçiştirilmiş. Mevcut hali ile hafif raylı sistem kentin kaynaklarının ne denli israf edilerek harcandığını ve sorun çözmek yerine sorunların daha da ağırlaştırdığı görülüyor.

Adana’da Araç Sayısı Kentin Kapasitesinin Üzerinde Artış Göstermektedir

Adana’da TÜİK verilere göre (Tablo 1) Türkiye’de toplam Nisan 2018 tarihi itibarı ile 22 551 157 araç trafikte yol almaktadır. Türkiye’de de aynı dönemlerde aylık toplam 88811 araç trafiğe girdi. Nisan 2018 yılında ayında yalnızca 97 388 adet taşıtın trafiğe kaydı yapılmıştır. Adana’da da 2018 Nisan ayı itibarı ile toplam 643507 araç trafiktedir. Mart-Nisan 2018 tarihleri arasında aylık 1500 yeni araç trafiğe girmektedir. Yıllık olarak yaklaşık olarak 18084 araç yıl araç trafiğe girmektedir. Ancak ortalama günde 100 aracın trafiğe girdiği Adana’da yılda 30 bin civarında araç Adana yolarında bulunmaktadır.  

TÜİK 2018 verileri üzerinden Türkiye ve Adana’daki araç sayıları ve aylık trafiğe giren araç sayıları

Yapılan veri analizlerine göre son 2008-2018 yılları arasında ülke nüfusta yüzde 13, trafiğe tescilli araç sayısında yüzde 65 ve sürücü sayısında ise yüzde 48 oranında artış yaşandığı belirlenmiştir. Araç sayısındaki artışa eşdeğer oranda yollar yapılmamaktadır. Kentin ana yoları aynı, yer altı toplu taşımacılık çık sınırlı. Hal böyle olunca trafik sorunu da günden güne daha çok insanın yaşamına dokunmaktadır. Bir de ülkenin trafik eğitim ve bilincinin de gelişmiş ülkeler düzeyinin gerisinde olması nedeniyle kurallara bağlı olmayan kazalar hızla artmaktadır. 

Türkiye’de artan araç sayısına bağlı olarak trafikteki sıkışıklıkta aynı oranda artmaktadır. Cumhuriyet gazetesinin 28 Mayıs 2018 tarihli haberinde 2016 tarihli verilere göre Türkiye trafik sıkışıklığında ilk 10 ülke arasında görülmekteymiş. Ortalama yıllık 34 saat trafikte bekleniliyor muş. Bu durum İstanbul’da 59 saatmiş. Ancak günlük işe giden gelen inanların saatlerce trafikte beklediğini biliriz. Adana kendinde günde Seyhan baraj seti üzerinde ve otobanda her gün 10-15 dakika sıkışıklık yaşadığımız düşünürsek Yıllık 50-60 saat arası trafikte sıkışıklık yaşamaktayız.

Trafikteki Sıkışıklık Ruh Sağlığını Bozmaktadır

Doğal olarak artan araç sayısına bağlı olarak yollarda oluşan sıkışıklık beraberinde kuralsızlığı, hak ihlallerini başkasının önüne geçme, yol vermeme, trafikte sıkıştırmalara yol açmaktadır. Burumda tahammülsüzlük, kavgalar ve basına yansıdığı kadarı ile ölümlü kavgalar kadar uzanmaktadır. Özellikle akşam saatlerinde yorgun ve aç insanların sinirliliği ve tahammülsüzlüğü daha da artmaktadır. Maalesef bu konudaki toplumsal bilincimiz ve kuralara uyma konusunda ciddi bir handikabımızın olduğu da bir gerçek. Toplumsal bilincin yaratılması için gelişmiş ülkelerde ilkokullarda trafik derslerinde öğrencilere trafikte nasıl davranılması yaya üstünlüğü ve kuralalar uyma eğitimi uygulamalı yaptırılarak belirli bir bilincin olması sağlanmaktadır. Çoğumuzun yurtdışında okulların önlerinde her sabah öğrencilerin araçları yayaların geçişinde durdurduğunu ve insanların kırmızı ışıkta durduğu ve yeşil ışıkta geçtiğini görmemize rağmen ülkemizde bu konuda bir gelişme sağlanamadı.

Adananın Trafik Sorunu Plansız Yapılanmadan Kaynaklanıyor

Ayrıca 2005 yılında bu yana Üniversite arazilerinin amaç dışı kullanımına karşı anlatmaya çalıştığımız üniversite arazisi ve çevresinin yerleşime plansız açılmamasıydı. Bir önceki Yüreğir belediye başkanı Sayın Ömer Topçu beye verdiğimiz bilgilendirme ve bilgide bugün trafikte yaşanacak sorunları anlattık. O gün Yüreğir bölgesi için öngördüğümüz trafik sıkışıklığı ve alt yapı hazırlığı yapılmadan, kentsel planlama yapılmadan açılacak kamu kurumu ve vatandaş yerleşkelerinin sorunlarını hepsi bugün trafikte kat be kat yaşanmaktayız. Seyhan nehrinin Yüreğir yakasına konuşlandırılan Çukurova Üniversitesi, Organize Sanayi Bölgesine ilave olarak son birkaç yılda yukarıda belirtiğim bütün itirazlarımıza ve önerilerimize rağmen yapılan Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Yeni Adliye Sarayı, Yeni Şehir Hastanesi, TOKİ Hasta hanesi, Statüyüm ve mantar gibi çoğalmış çok katlı binalardaki yerleşimler nedeniyle her gün on binlerce insan sabahları Yüreği yakasına, aynı şekilde akşamüzeri de geriye Seyhan yakasına geçmektedir. Çoğunlukla binek aracı ile yapılan ulaşım nedeniyle sınırlı sayıda köprü üstleri ve Seyhan Baraj seti sabahları ciddi bir trafik sıkışıklığına yol açmaktadır. Son birkaç yılda otobanın şehir içi kullanıma açılması nispeten trafiği rahatlamış olsa da her gün otobanda çok sayıda kaza yaşanmaktadır.

Doğal olarak ülkemizin bu kozmopolit ortamında trafik magandalarının yaratığı kavgalarda eksik olmuyor. Özellikle şirket aracı olduğunu tahmin etiğimiz sürücülerin işe yetişme telaşı ile hız yapması gözlerden kaçmıyor.

Öneri Olarak

Acilen Adananın sağlıklı bir kent planlanmasına geçmesi gerekiyor.

Seyhan nehri üzerinden bir veya iki köprü veya alt geçit tüpün geçişin yapılması

Seyhan yakasından Yüreğir yapılan taşımacılığın toplu taşımacılığı yöneltilmesi için acil önlem alınmalı. Çukurova ve Bilim Teknoloji üniversitelerine yeraltı treni hatları üzerinde ulaşımın sağlanması.

Üniversite gibi günde 30-40 bin kişinin ziyaret ettiği bir yerleşkenin halen toplu taşımacılıktan uzak yapısı ciddi bir sorun. Çoğunluğu Çukurova ve Seyhan’da ikamet etmekte olan çalışanalar ve öğrenciler için öncelikle Hafif Raylı taşıma sistemi ile üniversite- Yüreğir- Seyhan ve Çukurova hattı bir an önce yapılmalı ve ulaşıma açılmalıdır.

Üniversite, Adliye, Sağlık kuruluşlarında çalışan ve sosyal statüleri gereği daha nitelikli ortam arayan çalışanlar için Yüreğir tarafında sosyal yaşam ortamlarının iyileştirmesi bu kişilerin işyerlerine yakın yerlerde konaklaması için cazibe yaratabilir. Adeta Adana kentinin bütün yaşam unsurları Seyhan yakasına oturtulmuş. Yüreğir yakasında sosyal canlılık nerdeyse yok denecek düzeyde tek düze bir yerleşim yeri konumunda bulunuyor. Yüreği tarafına yeterli sayıda ve nitelikte Öğrenci yurtlarının yapılarak öğrencilerin Yüreğir yakasında ikamet etmesinin yolları aranmalı.

Ulaşım planlanması Şart

En kısa sürede Adana Büyükşehir Belediyesinde mutlaka Ulaşım Ana Planı çalışmaları yapmalı, kent planlamacıları trafik mühendisleri, şehir plancıları, sosyal bilimciler istatistikçiler ve uzmanlık grupları ile acilen bir kent ulaşım planlaması yapılmalıdır.

Seyhan tarafındaki hastanelerin kapasitesinin ve kalitesinin atılması ile hasta yüklerinin dengeli dağılımı sağlanabilir. Kentin yerleşik yapısının uygunluğu da dikkate allanarak ulaşımda bisiklet yoları yapılarak kısa alanlara vatandaşların ulaşımı kadar spor yapması için girişimler başlatılmalıdır.

Özet olarak; okular ve üniversitelerin açılması ile Seyhan-Yüreğir arası ulaşım sorunu bir kez daha yoğun olarak yaşanır oldu. İlk haftada öğrencilerin derse gelmekte geciktikleri ve bizlerden çözüm üretmeleri için yetkililere ulaşmamız istenmektedir. Çukurova Üniversitesi 2018-2019 öğretim yılı açılışında konuşan öğrencimiz Sayın Vali ve Sayın Belediye Başkanlarının hazır bulunduğu protokole öncelikle üniversite-kent ulaşımının bir an önce çözülmesini ifade etmişlerdir. İklim değişimlerinin yaşandığı çağımızda hava kirliliği ve hidro-karbon kaynaklarının sınırlı ve pahalı olması nedeniyle alternatif ulaşım ağları arayışına gidilmeli. Toplu taşımacılık artık kaçınılmaz durumdadır. Bu bağlamda Adananın kent içi ulaşım sorunun ülkenin trafik sorununda ayrı değildir. Sosyolojik olarak sorunun çözümü tabi ki planlama ve nitelikli denetimden geçmektedir.

30 Eylül 2018

Adana