Ziraat Eğitimi Avrupa Normları Düzeyine Çıkarılmalı

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,  Çukurova Üniversitesi, asportas@cu.edu.tr

Avrupa Topluluğu Tarım Eğitimi Programı Birliği Neyi Öngörmektedir?

İletişim çağında ve küreselleşen dünyamızda Ziraat Mühendisliği eğitimi, artık ulusal bazda program geliştirmek yerine uluslararası ölçekte programlar ile birlikte girilmek istenen Avrupa Birliğinin, Sokrates ve Erasmus programları nedeniyle de önem kazanmaktadır. Ülkemizde Ziraat Fakülteleri uzun zamandır Ziraat mühendisliği kalitesi ve aranılır diploma olma konusunda bir arayış içinde olup bu konuda peş peşe birçok program değişikliğine gidilmiştir. Avrupa Topluluğu (Bologna Deklarasyonu), ABD, Kanada ve Japonya (AB ile eğitimde işbirliğine gitme) gibi ülkelerde de genel üniversite eğitimi yanında başta kredi transferi nedeniyle Yüksek Öğretim Kurumları arasında birlikte hareket etme anlayışı bulunmaktadır. Avrupa Birliğine uyum konusunun gündeme gelmesi beraberinde Ziraat Mühendisliği eğitimini de yeniden tartışılan bir konu haline getirmiştir. Ziraat Mühendisliği eğitimin nasıl düzenlenmesi gerektiği konusu, şimdiye kadar pek çok bilimsel toplantı ve panelde ele alınmış, çeşitli görüşler geliştirilmiştir. Avrupa topluluğu sürecinde ülkemiz Ziraat Mühendisliği eğitiminin dünyadaki farklı ülkelerde farklı modellerle entegrasyonu ve mevcut eğitimin iyileştirilmesi yönünde çalışmalar yapılmıştır. Doğaya bağımlı bir eğitim özelliği taşıması nedeniyle Ziraat Mühendisliği eğitimi ölçeği; ulusal (ülkemiz koşullarına göre yeniden yapılanma), bölgesel (AB, Avrasya, Orta Doğu, Balkanlar vb. koşullarına göre) ve küresel (ABD, Japonya gibi dünya genelindeki koşullara göre) ölçekte entegrasyon programlarına yöneltilmesi ancak tarım eğiminin merceği ulusal çıkarlar göz önünde bulundurulacak şekilde sağlanması her zaman gerçekçi olacaktır.

Gerek AB gerekse Ziraat Mühendisleri Uluslararası Komisyonu CIGR gibi uluslararası topluluk ve kurumlar asgari düzeyde bir bilgi ve beceri uyumu sağlamak amacıyla; AB ve birliğe katılacak ülkeler Bologna Deklarasyonu çerçevesinde, ECTS (Avrupa Kredi Transfer Sistemi) ya da uluslararası bazda CPS (Kredi Puanlama Sistemi) şeklinde bir düzenlemeye gitmişlerdir. Daha sonraları bu beklenti Soktares ve Erasmus programları ile bütünleştirilerek uluslararası bazda gerek akademisyen gerekse öğrenci mübadelesi, serbest dolaşım gibi konularda ortaya çıkan olumsuzlukların giderilmesi hedeflenmiştir. Ancak yine de her ülkenin ulusal programları bulunmaktadır. CIGR Avrupa topluluğu bünyesinde bulunan Ziraat Fakültelerindeki eğitim programlarının karşılaştırmalı olarak bütünleştirilmesine yönelik 1989 yılında Milan Üniversitesinde başlattığı çalışmanın amacı; Avrupa Ülkeleri arasında birlikteliği sağlamak, üniversite öğrenci değişimine yardımcı olmak ve ilgili ülkeler arasında işbirliğini sağlamaktır.

Avrupa Topluluğu eğitim faaliyetlerini ortak bir yapı ve anlayışta sürdürmek üzere 1995 yılında başlatılan ve 19 Haziran 1999 tarihinde İtalya'nın Bologna kentinde bir araya gelen  “Sokrates” ve “Erasmus” programları çerçevesinde Avrupa Yükseköğretimini 2010 yılına kadar ülkeler arasında uyumlu, birbirlerini karşılıklı olarak tamamlayan, rekabet gücü yüksek bir yüksek öğretim için bir dizi reformları içeren “Bologna Deklarasyonu’nu” yayınlamışlardır. Bologna sürecini, Prag ve Berlin süreçleri izlemiş ve alınan ortak kararlarda Avrupa Yükseköğretim sistemlerinin daha fazla birbirlerine uyumlu olmaları ve karşılaştırma olanaklarının sonuna kadar artırılması benimsenmiştir. Bu çerçevede Avrupa topluluğu eğitim kurumalarında ortak bir şeffaf anlayışın geliştirilmesi için mesleki eğitim öğretimde kredi transferi ve kalite araçlarının geliştirilmesi için ortak bir çalışma programını başlatmıştır. Bunun için de karşılaştırmalı olarak iki dereceli Lisans/Yüksek Lisan sistemleri, öğrenci kredi transfer sisteminin ve başarı puan sistemlerinin sağlanması, öğrenci ve öğretim üyesi serbest dolaşımının özendirilmesi, kalitenin artırılmasının çekici hale getirilmesi benimsenmiştir. Ülkemiz gerek Milli Eğitim Bakanlığı ve gerekse YÖK nezdinde bu süreçlere katılmayı kabul etmiş ve birçok üniversite bu programa kredi transferi sağlayarak dâhil olmaya çalışmıştır. Ancak şu ana kadar somut bir adım atılmamıştır.

17–18 Mart 2000 tarihinde Lizbon (Portekiz) sonuç bildirgesi Leonardo da Vinci, Sokrates ve Gençlik toplulukları programları temsilcilerinin temel felsefesi “Yaşam Boyu Öğretim” üzerine kurgulanmış olup “hayat boyu öğrenim için Avrupa Stratejisi” prensibini benimsemişlerdir. Bu programın başarısı Avrupa ülkeleri arasında eğitim birliğinin program birliği doğrultusunda sürdürülmesini hedeflemektedirler.

Avrupa Eğitim sisteminin üç hedefi;

1. Artan kalite arayışı,

2. Evrensel girişlerin kolaylaştırılması

3. Sistemin dünyaya daha fazla açılması

Bunun gerçekleşebilmesi için de, temel beceri, yabancı diller, eğitimde bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı, eğitim kurumaları arasındaki hareketlilik, öğrenmenin ve öğretmenin çekici hale getirilmesi, aktif vatandaşlık gibi konular etrafında yeni hedefler yaratılmıştır. 

Ziraat Mühendisliği Eğitimi Neden Avrupa Birliği Eğitim Normları İle Bütünleşmeli?

Tarım doğrudan üretim faaliyetinin birinci unsuru olarak ekonomik bir faaliyettir. Bu nedenle Ziraat Mühendisinin genel ekonominin işleyişi ve pazar sürecini Avrupa Topluluğu mevzuatı ile bütünleştirecek ve analiz edecek yetenekte olması gerekir. Türk tarım sektörünün genel ekonomideki yeri, durumu, potansiyeli, işleyişi; girdilerin niteliği ve temini; üretim sistemleri, üretim düzeyi; pazarlama, iç pazar hatta dış pazar (Avrupa Topluluğu ülkeleri ve dışı) olanaklarının analizi; ürün yetiştirme ve değerlendirme; üreticinin örgütlenmesi ve örgütlerin nitelikleri, avantaj ve dezavantajları; tarımsal kamu kurum ve kuruluşlarının görev, yetki ve sorumluluklarına varıncaya kadar bir dizi bilgiye sahip olması gerekir. Genel bilgilerden yoksun olan bir mezunun belirli bir alanda ne kadar başarılı olursa olsun, sonuçta ortaya çıkan ürünün insana kadar ulaştırılması yani pazarda değerini bulup bulmaması, yeterli ekonomik getiriye sahip olup olmaması üretici için en belirleyici faktör olacaktır. Tabii doğanın ve çevrenin sürdürülebilirliğinin de korunması koşulu ile. Bu nedenle Avrupa Topluluğu eğitim programına dâhil olma sürecinde tarımsal öğretim içerisinde birçok disiplinin başta da tarımın ekonomik bir faaliyet olarak niteliği ve bu ekonomik faaliyeti etkileyen faktörler konusunda sistemli bir bilgilendirme süreci bulunmalıdır.

Tarım eğitiminin yeni yapılanmada hedefi dünya standartlarında kabul gören bir diploma niteliğinde eğitim vermesidir. Ancak bu eğitimde model Türkiye coğrafyası ve ekolojisi içinde Türkiye tarımı ağırlıklı işlenerek ulusal ölçekten evrensel ölçeğe geçiş sağlanmalıdır. Ülkemiz Avrupa topluluğuna kabul edilse de edilmese de, bilim ve teknoloji dünyası ile birlikte olmak zorundayız.