Başarılı Kişi ve Çalışmalar Desteklenmelidir

Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Üniversitenin ilk kurucularının ağırlıklı olarak ziraat kökenli olmaları nedeniyle kendilerini yakından tanıyorum. Zaman zaman karşılaştıkça değişik konularda konuşma fırsatı buluyorum. Üniversitemizin tarihi olan bu değerli hocalarımın halen bir kısmı öğretim üyesi olarak da çalışmaktadırlar. Hocalarımızdan her fırsata üniversitenin hangi zor şartlarda kurulduğunu ve buraya akademisyen kazandırmak için benzer düşüncede olmasalar da, nasıl el ele çalıştıklarını hayretle dinliyorum. “En önemli sermaye insandır” şiarı ile insana yatırım yapmayı benimsemişlerdir. Dönemin yöneticileri, üniversiteyi üniversite yapacak öğenin iyi akademisyenden geçtiğini çok iyi idrak etmişlerdi. İnsan kaynakları yöneticileri ve işverenler yanında, aynı işte çalışan insanların yeteneklerinin farklı olduğunu bilirler. Ve şunu da bilirler ki bazı insanlar kurumu yüceltir, bazıları da beceriksizliği ile kurumları batırır.

Müteveffa Üzeyir Garih, (Bilim ve Teknik, Mayıs,1996-sayı.342) bu konuyu şöyle ifade ediyor: “Bir kurumun büyümesi, gelişmesi beyin gücü, finansal güç ve zamana bağlıdır. Beyin gücü kurumda çalışan insanların bilgi, deneyim ve kabiliyetleri anlamına gelir. Zannedilenin aksine finans en kolay bulunabilecek bir öğedir. Önemli olan parayı harekete geçirecek beyin gücü ile desteklenen teşebbüs gücüdür...” Sayın Garih’in sözünü üniversiteye uyarlarsak, üniversitenin nitelikli bilim insanına yatırım yapmasıdır. Çünkü nitelikli insan kurumu geliştirir ve ileriye taşır.

Akla gelen ilk soru iyi insan kimdir, nerden bulunur?

Üniversite ve bilimsel bakış açısı içinde iyi ve nitelikli insan kimdir? Söylenen her sözü dinleyen, her yönetici ile iyi geçinen, hiçbir konuda düşünce üretmeden yöneticinin gözüne girmek için fırsat kollayan kişi iyi akademisyen olabilir mi?

Bilimsel anlamda farkına varılabilirlik eşiğinin yüksek, iyi eğitim görmüş, yabancı dil bilen, metot bilen, araştırma yapma niteliği ve enerjisi olan ve her olaya eleştirel bakabilen insan mı bilim adamıdır? Yine önemli bir öz deyişte “Bir tek insan tüm dünyayı etkileme gücüne sahiptir ve bir tek insan öyle bir düşünce ve eylem düzeyine girebilir ki, kendinden sonra gelen çağı tümüyle farklı bir yöne yönlendirebilir”. Tabii bu lider vasıflı ve motivasyonu yüksek kişiliklerdir.

Aranılan insan bir günde değil, üniversite geleneklerinin içinde bilimsel araştırmalar yanında kendini eğiterek kazanılmaktadır. Sorun çözebilen, eleştiri gücü olan ve durumdan vazife çıkarabilen bilim insanı zamanla kurumun verimliliğini artıracaktır. Bu anlamda “insan kalitesi, işin geleceğinin garantisidir” özdeyişine uygun olarak insan eğitimi ve motivasyonu önem kazanmaktadır.

Yine kurumları yönetenler bilirler ki “bir kurumun ayakta durması ve ileri gitmesi, en büyüğünden en küçüğüne kadar orada çalışanların kabiliyetine bağlıdır”. Rahmetli Vehbi Koç anılarında insana verdiği değeri şöyle ifade etmektedir: “Bütün çalışma hayatım boyunca iyi yetişmiş insana büyük değer verdim. En büyük müesseseyi birkaç yılda kurabilirsiniz, fakat 15–20 yıl geçmeden mükemmel bir insan yetiştiremezsiniz”.

Üniversitemizin eski öğretim üyelerinden Değerli Felsefeci Uluğ Nutku geçenlerde bir etkinlik için üniversitemize gelmişti. Kendisi ile üniversite ve iyi bilim adamı sorunu üzerine konuşurken bir anısını anlattı ki, bence Çukurova Üniversitesini farklı yapan temel etken orada bulunuyor. Adana’ya öğretim üyesi olarak geldiklerinde Sosyal tesislerde misafir edildiğini ve rektör Mithat Özsan tarafından büyük bir nezaketle bir akşam yemeye davet edildiğini belirttiler. Yemekte Mithat Bey, Uluğ Beye “Felsefe Bölümü için güvendiğiniz en iyi hocaları davet edebilirsiniz” der. Ve cebinden üniversitenin çekini çıkararak “bunun için ne gerekiyorsa tutarı hemen yazayım” diye konuşmasını sürdürür. Ve hemen lojman da vereceğini belirtir. Bence üniversite üst yöneticisinin bir üniversite için yapması gereken davranış böyle olmalıdır. İşte bence iyi bilim insanları, ancak benzer yollarla üniversiteye çekilebilir. Ancak ne yazık ki biz bırakın iyileri Çukurova’ya çekecek cazibeyi yaratmayı, elimizdekileri de kaçırıyoruz.

Bu da bir üniversitenin gelişmişliği ile doğrudan ilgili bir konu. Az gelişmişliğin bir tanımı da, kadroları yanlış yerlerde kullanmaktır. Gelişmişliğin ölçüsü de kadrolardan yerli yerinde yararlanmaktır. Sanırım üniversiteyi kuran kadro kendi içinde iyi organize olduğu için, kimin ne iş yapabileceğini o dönemde iyi tespit etmişler.

Üniversitemiz kısa sürede ülkenin ilk onuncu sırasına yükselmişken bugün bizden sonra kurulan üniversitelerin gerisine düşmüştür. Neden?

Üniversite gocunmadan bu soruyu yavaş yavaş kendisine sormalıdır. Bologna süreci çerçevesinde üniversite, misyonu ve vizyonunun çizmek zorunda. Ne yazık ki biz hep dışarıdan yapılan baskılar ile bazı kararları almak zorunda kalıyoruz. Bu da, hiç hoş değil. 

Ancak bu üniversitenin temellerinin sağlam olduğu ve kendisini kısa sürede toparlayabileceğine inancımı hep korudum. Çünkü yukarıda belirtildiği gibi, halen birinci kuşaktan çok sayıda bilim kültürü ve üniversitelilik bilinci olan insan bulunmakta. Bir o kadar da genç ve dinamik genç bilim insanı arkadan geliyor. Kimi kendisini ifade edemiyor, kimi halen kadro almak için çırpınıyor. 

Ancak üniversitemizin kendi içinde inbreedinge (kendi akademik kadrolarını kendi mezunları içinden seçmek) uğrayan Anadolu üniversitelerinin başında gelmektedir. Bunun uzun sürede ne getireceğini şimdiden düşünmek zorundayız. Ancak olası tehlikeleri görmek için kâhin olmaya da gerek yok. Şimdiden bazı önlemlerin alınması gerekir. Ayrıca YÖK’ün istemi ile başlatılan Bologna sürecinde “stratejik planlama” ve “akreditasyon ve sürekli iyileşme” talebi üniversitenin başkaları üniversiteler ile karşılaştırılması durumu doğacaktır. Önümüzdeki dönemde üniversitenin dil bilen, uluslararası nitelikte proje üretebilen, uluslararası kongrelere katılabilen, yayın yapan yetişmiş elemanlara ihtiyaç duyulabilir. Çünkü Dünya üniversiteleri Bologna süreci ile birlikte ciddi bir değişimden geçmektedirler. Artık ciddi bir rekabet sürecinin içine girmiş bulunmaktadır. Bu süreçte bir çok üniversite yarışı kaybetmek zorunda kalabilir. Bizim de bugünden bu yarıştan kopmamamız gerekiyor.

Herkesin söylediği, kendi mali kaynaklarınızı kendiniz yaratın. Ülkemizde hem kaynak yaratma yolları kapalı, hem de toplumun bilime olan güveni ve desteği zayıf. Öğretim üyeleri olarak bunun ayırdın da olmamız gerekiyor. Yarıştan kopmamak ve gerçek bir dünya üniversitesi olmak için şimdiden önlem almak zorundayız. Bu üniversite bizim ve yarın arzuladığımız bir üniversite ortamında yaşamak istiyorsak bugünden hepimizin üniversiteye katkıda bulunması gerekir.