Bilgi Çağında Yeni Bir Üniversite Yasasına Neden Gereksinin Duyulmaktadır?

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,

Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Bilgi çağının en büyük sermayesi, yeraltı kaynakları ve makineler değil yetişmiş insan gücüdür. Ülkemizin genç nüfusu da birçok Avrupa ülkesinden daha fazladır. 24 milyon öğrencinin 7,5 milyonu yükseköğretim aşamasında bulunuyor. Genç insan potansiyeli yüksek olan bu ülkenin, bu potansiyeli iyi değerlendirerek atılıma geçmesi durumunda geleceği yakalamada önemli bir fırsatı olabilir. Ancak hiçbir toplumun genç nüfusu kendiliğinden bir güç oluşturamazlar. Olsaydı dünyanın gelişmiş merkezleri, eğitim kalitesi yüksek, düşük nüfuslu toplumları değil kalabalık nüfuslu Afrika ve Asya ülkeleri olurdu. Ne zaman ki genç nüfus niteliği yüksek bir eğitim alır, analitik düşünce becerisi kazanır, 21 yy. yetkinliklerini kazanır ve her yönü ile donanımlı yetiştirilirse o zaman yaşadıkları çağ için potansiyel bir güç oluşturabilirler. Aksi takdirde büyük bir sorun yumağına da dönüşme riski de bulunmaktadır.

Her ülkede olduğu gibi ülkemizin çağdaşlaşmasında çok önemli yeri olan kurumlardan biri de üniversitelerdir. Bir ülkenin bekli de ilk övünecekleri kurumalarının başında bilim yuvaları olan üniversiteler gelmektedir. Bilimsel araştırmaları ve nitelikli eğitimi ile toplumun gereksinim duyduğu nitelikli insan yetiştiren, toplumun önünü açması konusunda sorun çözen üniversiteler, ülkemizde her nedense bir türlü gelişmedi ve nitelikli konuma getirilemedi.

Bunun için üniversiteler toplumun kalkınma motorları olarak merkezi öneme sahiptirler. Bir ülkenin kalkınmasını sağlayacak yetişmiş insan gücünün tek kaynağı ve yolu, bilim ve dolayısıyla üniversitelerdir. Üniversiteler bu anlamda bir toplumun aslında her şeyi sayılır. Sosyal yaşantıyı iyileştirmek için bilim, sanat, kültür alanlarında araştırmalar yapar ve bulgularını toplumun refahı için kullanır. Üniversiteleri güçlü olan ülkeler bilimin yarattığı etki ile toplumun refah düzeyini artırdığını topluma gösterebildikleri için toplum tarafından da kabullenilmiş ve de benimsenmişlerdir. Bu ülkelerde bilim ve toplum birlikte sinerji  yaratarak sanat ve sosyal alanda da güncel gelişilmelere katkıda bulunurlar.

Bugün ülkelerin gelişmişlik düzeyi ile bilim yapma kapasiteleri arasında bire bir ilişki bulunmaktadır. Bilim yapmayan veya bu konuda çaba sarf etmeyen ülkelerin durumu ortada. Ülkemiz de maalesef potansiyeli olup da bilimden yaralanamayan ülkelerin başında gelmektedir. Cumhuriyeti kuran kadroların eğitim ve bilimin önemini fark etmesi ile başlayan çağdaş, medeni bir ülke olma yolunda ilk önceliği eğitim ve bilime vermiş olmalarına rağmen maalesef henüz amaçlandığı hedefe ulaşılamamıştır.

YÖK ile birlikte Özerklik Rafa Kaldırıldı

Cumhuriyet yönetiminin 1 Nisan 1924 tarihi ve 493 sayılı yasasıyla yeniden kurulan İstanbul Darülfünunu’nu beklenen gelişmeyi ve ilerlemeyi sağlamaması üzerine bizzat Mustafa Kemal’in girişimi ile üniversite eğitimi alanında köklü değişiklikler yapmak için 1 Ağustos 1933 tarihinde kurumsal üniversite özerkliği olan İstanbul Üniversitesi kurulmuştur. Zamanla Yüksek Ziraat Enstitüsü ve Ankara Üniversitesinin kuruluşunda yer alan Alman hocalarında etkisi ile üniversitelerin niteliğinin evrensel ölçeğe taşınması sağlanmaya çalışılmıştır. 18 Haziran 1946 tarihi ve 4936 sayılı Üniversiteler Kanunu ile ilk defa Türkiye’de üniversiteler bilimsel ve yönetsel özerkliğe kavuşmuştur. İlk defa üniversitelerde yönetimlere katılımcılık kazandırılmıştır. Dönemin iktidarı tarafından çok benimsenmeyen kanun, 28 Ekim 1960 tarihinde çıkarılan 115 sayılı yasa ile Üniversiteler Kanununun özerklik sınırlarını genişleterek katılımcı yönetimi anlayışı ile üniversitelerde demokratikleşme ortamının oluşmasını sağlamıştır. Türkiye yükseköğretiminde, ilk defa 1961 Anayasası’nın 120. maddesinde açık ve net biçimde “özerk” ifadesi yazılarak özerklik güvence altına alınmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ile hedeflediği aydınlanma süreci maalesef 1940’lı yıllardan sonra sürdürülememiş ve 1950’li yıllardan sonra soğuk savaşın etkisi ile bu süreç daha da geriye gidilmiştir. Özellikle 1970 yılında 1750 sayılı üniversite yasası ile özerklik sınırları yeniden daraltılmıştır. Ülkemizde 1970 yılından bu yana yaşanan son üç olağan üstü dönemde hedef olarak üniversitelerin özerklik konumlarının belirlendiği görülmektedir. Türkiye Cumhuriyeti kurulduğu tarihten bu yana 493, 2252, 2476, 2291, 4936, 115, 1750 ve nihayet 2547 sayılı Yükseköğretim ile ilgili yasaları hazırlamış, ancak bu yasalar bilim arayışı yerine daha çok “olağanüstü” bir yön verme arayışı ile şekillendirilmiştir. 1933, 1946, 1960 ve 1973 yıllarında çıkarılan üniversite yasaları “Üniversiteler Kanunu” olarak tanımlanırken, 6 Kasım 1981 tarihi, 2547 sayılı yasa ile ilk defa Yüksek Öğretim Kanunu (YÖK) olarak tanımlanmıştır. YÖK yasası ile üniversitelerde özerk işleyiş askıya alınarak bir devlet dairesi durumuna dönüştürülmüştür.

12 Eylül sonrası dönemin paşası Sayın Kenan Evren, yine o dönemin üniversite rektörlerini toplamış, ayakta bekleyen rektörlere “herkes özerklik isterse bu iş olmaz der. Devlet ne kadar mühendise ne kadar doktora ihtiyaç var, onu hesaplar” diyor. Dönemin YÖK başkanı Sayın Prof. Dr. İhsan Doğramacı beyefendi de aynen diyor ki “Paşam ben ve arkadaşlarımın üniversitelerde özerklik diye bir talebimiz yoktur” (20 Ekim 2005, Kanal 7 TV). Üniversitelerdeki dinamikleri kontrol etmek için YÖK yasası, özerklikten ve bilim politikasından uzak ve birey özgürlüğünü kısıtlayan maddeleri de içerecek şekilde özenle hazırlanmıştır.

Ülkemiz açısından maalesef 12 Eylül 1980 yılına kadar planlı olarak tırmandırıldığına inanılan toplumsal gerginliklerin, toplumun her kesiminde özelde de gençler arasında yaşanan çatışmaları sonucu gelen olağanüstü süreçte hazırlanan 2547 sayılı yasanın yarattığı etki, o gün de bugün de henüz tam olarak evrensel düzeye ulaşabilen nitelikli bir üniversite yaratamamıştır.

YÖK yasasıyla birlikte üniversitelerde özerk yönetim işleyişi tamamen ortadan kaldırılmış, rektör ve dekanlar atama yoluyla kurumların başına getirilmiş, katılımcılık ve liyakat gözetilmemiştir. Üniversitelerde verilecek dersler ve programların açılması YÖK iznine tabii tutulmuştur. YÖK ile birlikte bozulan nitelik ve üretkenlik azalmış ve günümüze kadar devam eden durum sonucu bugün dünya çapında ilk 500 sıralamasına girebilen hiçbir üniversitemiz bulunmamaktadır. Uzun yıllardır ülkenin içinden geçtiği koşullar ve uygulanan politikaların sonucu bugün ülkemiz yükseköğretim ve orta eğitim alanlarında tam bir nitelik ve verim düşüklüğü yaşanır olmuştur. Sık sık basına yansıdığı gibi üniversite yöneticilerinin çoğunun bir tek SCI tarafından taranan yabancı dergilerde tek bir makalesinin olmadığı sıkça vurgulanmaktadır.

Üniversitelerin Yaşadığı Sorun Özerkliğin Olmamasıdır

6-10 Eylül 1988 tarihlerinde Peru’nun başkenti Lima’da toplanan Dünya Üniversiteler Servisi (World Universities Service-WUS), tarafından kabul edilen Lima Bildirgesinde tüm dünyada üniversitelerin idari, mali ve bilimsel özerkliğini öncelikli olarak kabul etmekle beraber devletlerin yükseköğretim kurumlarının özerkliğine müdahale etmemekle yükümlü olduklarını belirtir. Lima bildirgesi aynı zamanda akademik özgürlüğü güvence altına alarak; akademik “topluluk üyelerinin araştırma, inceleme, tartışma, belgeleme, üretme, yaratma, öğretme, anlatma ve yazma yoluyla bilginin geliştirilmesi ve iletilmesi için özgür olmalarını” tanımlar. Akademik topluluk üyeleri, “herhangi bir ayrım yapılmaksızın, devletten ya da herhangi başka bir kaynaktan gelebilecek müdahalelere karşı baskı endişesini taşımadan işlevlerini yerine getirme hakkına” sahiptirler.

Özerklik sorunu; YÖK’ün üst yönetim olarak diğer organlara karşı özerkliğinden çok, her bir birimin özerk çalışabilmesi anlamına gelmeli ki YÖK de üniversitelerde bugüne kadar akademik özgürlükleri ve üniversitelerin özerkliğini savunmadı. Bu durum işin belki de en acı yanını oluşturuyor.

Lima bildirgesinin Akademik Özerklik tanımlaması; “yükseköğretim kurumlarının iç işleyişlerine, mali işlerine ve yönetimlerine ilişkin kararlar almada ve eğitim, araştırma, dışa yönelik çalışmalar, kaynakların kullanımı ile diğer etkinliklerle ilgili politikaların belirlenmesinde devlet ve toplumun diğer güçleri karşısındaki bağımsızlıkları anlamına gelmektedir”. Aynı bildirgesinde Akademik özgürlükten gerektiği gibi yararlanmak için yükseköğretim kurumlarının üst düzeyde özerkliğe sahip olmasını gerektirir. Kurumların özerkliği her nedense ülkemizdeki iktidarlar tarafından pek benimsenmemiştir. Özerklik kurumların bağımsız bir biçimde kendileri hakkında serbestçe karar verebilmeleridir. Doğal olarak özerklik talebi eden kurumun kendi kararlarını kendisi kendi seçimi sonucu özgürce yapabilmesi için siyaset üstü bir anlayışla bilinçli ve istekli olması gerekir.

Günümüzde üniversitelerimizin özerk yapıda olmamaları (batı ölçütlerinde 10 üzerinden ülkemizdeki özerklik 1.5) ile üniversitelerde bilimsel dinamikliklerin yerine statik bir yapının ortaya çıktığı sıkça vurgulanmaktadır. Öğrencisini kendisi belirlemeyen, kaynak yaratamayan, kadro yaratmayan, kendi içinde dinamik program, bölüm, araştırma merkezi açamayan bir üniversitenin özerkliğinden bahsetmek kolay değildir.

Üniversitelerimiz Evrensel Anlamda Üniversite Olamadı

Ülkemiz üniversitelerinin son 40 yıllık YÖK altındaki uygulamaları altındaki üretkenliği ve eğitim niteliği maalesef evrensel boyutta üniversite olamadığını ortaya koymaktadır. Üniversitelerin doğası gereği özerklik ile üretkenlik arasındaki yüksek korelasyon ilişkisi özerkliği talep etme durumuna gelmiş görülüyor. Son yıllarda başta üniversitelilik bilinci ve oturmuş tahammüllerin kaybolması nedeniyle doğrudan verimliliğin ve kaliteli araştırma kapasitesinin gerilediği görülmektedir. YÖK’ün artık merkezi ve tek karar verici konumundan çıkarılarak bir koordinasyon merkezine dönüştürülmesi, üniversitelerin yerelde kendi sorunlarını ve yönetim kararlarını kendisinin alması kaçınılmaz görülüyor. Ne yazık ki, üniversite yöneticileri doğrudan siyasi irade tarafından atandığı için sıcak sorunlara çok fazla dokunmamaya çalışmaktadırlar.

Üniversitelerimizin bir kısmı temel bilim politikası oluşturmak, hedef koymak, nitelikli öğrenci ve bilim insanı yetiştirmek yerine, küçük ölçekte devletin hamisi rolüne büründüler. Üniversitelerin asıl görevi olan bilimsel araştırma yapma görevini istenildiği gibi yapamadığı, araştırma ve nitelikli insan yetiştirme konularında kaynak ve insan kaynağı sorunu yaşadığı biliniyor. Maalesef halen temel metodolojiyi bilmeyen çok sayıda insanın üniversitelere alındığı, liyakatin zedelendiği sıkça işlenmektedir. Bu koşullarda ne doğru dürüst bilim yapılabilir ne de demokratik özgür ortam yaratılabilmesi beklenmelidir.

Batılı üniversitelerin bin yılda sağladığını yerleşik üniversite olgusu ile bizim 80 yılda sağlamamız beklenmeyebilir, ancak birtakım gelişmeler sağlanabilirdi. Ayrıca olağanüstü YÖK yasaları ile yerle bir edilen üniversite geleneklerinin yeniden yaratılması onlarca yılda zor düzeltilir gibi geliyor. Maalesef bugün üniversitelerde üniversitelilik bilinci yerine okul bilinci yerleşmiş, verimsizlik ve miskinlik hakim duruma gelmiştir.

Bugün üniversite öğretim üyelerinin ancak %15’i kadarı nitelikli yüksek etki değerine sahip dergilerde yayın yapabilmekte, diğer %80-85’i ise yayın yapamamaktadır. Yapılan yayınlar ise daha çok akademik aşamaya yönelik olmuştur. Üniversitelerin dünyadaki bilimsel makale sıralamasında 1990'lı yıllardaki 44. sırasından, bugün 21. sıraya kadar ilerlemesi önemli bir başarı, ancak bilgi ve bilimi teknolojiye dönüştürebilmek halen mümkün olmamıştır. Bilimsel makale sayılarının artması yanında niteliksel bir gelişme gösteremediler. Son günlerde sık sık neden üniversitelerimiz ilk 500 sıralamasında değil sorusunun cevabı üniversite kültürü ve geleneğinin zedelenmesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü üniversite kültürü bir günde oluşmamaktadır.

Üniversite Kültürü Zedelendi

YÖK ile öncelikle ülkemizde yeni yeni oluşturulmaya çalışılan cılız üniversite kültürü de ciddi şekilde zedelenmiştir. Üniversitelerin çok büyük çoğunluğunun meslek yüksekokulları ve öğretmen okullarının birleştirilerek ders veren birer okul durumuna getirildiği Prof. Dr. Cahit Arf tarafından belirtilmişti (Arf, 1985).

Üniversitelerin sınırlı sayıdaki nitelikli öğretim üyesi olan 1947, 1060, 1402’liklerin, sisteme aykırı diye 2016 sonrası üniversiteler ile ilişkileri kesilmiştir. Üniversitelerin dinamosu olan ve her dönemde dinamik, çağdaş ve her yönü ile farklı olması gereken bilim insanlarını kurumlarında istememek kadar ağır bir yanlış ve ülkenin bilimsel üretkenliğine zarar veren bir uygulama olamaz.

Kaynak yetersizliği ve öğretim üyelerinin maaşlarının yetersizliği nedeniyle üniversiteler ek kaynak yaratma yollarına düşmüşlerdir. Üniversiteler döner sermayeye para kazandırmak ve kendilerine ek gelir elde etmeye çalışmaktadır. Araştırma görevlilerinin maaşının açlık sınırının çok altında olduğu, profesörün yoksulluk sınırında maaş aldığı bir ortamda çok da fazla bir şey beklememek gerekir.

Atanan rektörlerin bir kısmı üniversiteleri ortak akıl ile yönetmek yerine yasanın kendilerine verdiği yetkiye dayanarak tek başlarına karar verici olmuşlardır. Üniversite organlarının belirlenmesinde konuyu bilen liyakatli insanlarla çalışmak yerine daha kolay yönetilebilir insanlarla çalışma tercih edilmiştir. Çoğu üniversitede kurullar ve danışmanlık mekanizması çalıştırılmamış veya var olanlarda sembolik niteliğe büründürülmüştür. Bugün ülkemiz üniversitelerinin; akıllı, cesur, dürüst ve doğru ile yanlışı ayırt edebilen ve bunun karşısında her kim olursa olsun gerçeği ve doğruyu dile getirebilen insanlara ihtiyacı var.

Rektör merkezli kadrolaşma üniversiteleri temelden verimsizleştirmiştir. Özellikle sonradan kurulan üniversitelerde siyasilerin ataması ile başlayan ve rektör merkezli kadrolaşma beraberinde verimsizlik ve üniversite kültürü gelişmeyen bir ortamın oluşmasına neden olmuş ve bu konuda sürekli eleştiri konusu olmuştur. Rektörlere verilen sınırsız yetkiler, iyi niyetli yöneticileri dahi olumsuz yönde etkilemiştir. Üniversite yöneticileri alanları olmadığı halde holding bütçesine yakın bütçeleri yönetmek zorunda kalmaktadır. Üniversitelerin her türlü inşaat, alım satım ve ihale işlemleri rektörleri neredeyse belediyecilik yapmaya zorlamaktadır. Rektörlere verilen yetki ve trilyonluk bütçeler ve bina yapımından tutun da kaldırım yapımına kadar ilgi ve alanı olmayan işlerle iştigal edilmesi beraberinde beklenilmeyen sorunları da yaşatmaktadır. İstanbul Üniversitesi rektörü Prof. Dr. Mesut Parlar kendisini bir holdingin başkanı olarak görerek bu yetkinin üniversite rektöründen alınmasını ve rektörlerin bilim ile ilgilenmeleri gerektiğini belirtmiştir.

Üniversiteler Yönetilemedi

YÖK yasası ile üniversitelerin bilim kültürü yanında akademik gelenekleri de ortadan kaldırıldı. Üniversitelerin kendi yönetim organlarını kendileri belirleme yetkileri ellerinden alınması ile üniversiteliler kendilerinin sistemin bir paydaşı olarak görülmediği anlamına geldiğini düşünerek bu uğurda çabalamaya çok girmedikleri görülüyor.

Nihayet YÖK yasasından önce çıkarılan 2547 sayılı yasa, üniversitelerin kontrolünü yukarıdan aşağıya hiyerarşik bir yapıya sokmuştur. Üniversite rektörleri tek yetkili olup, atama ile göreve getirilmektedir. 1991 yılında YÖK yasasında bazı değişmeler ile Üniversite öğretim üyelerinin belirlediği 6 aday adayı önce YÖK tarafından üçe adaya indirgenerek Cumhurbaşkanı makamına bir adayın atanması için önerilir. Ancak şu an “2547/Madde 13 – a) (Değişik paragraf: 2/7/2018 – KHK-703/135 md.) Devlet ve vakıf üniversitelerine rektör, Cumhurbaşkanınca atanır. Vakıflarca kurulan üniversitelerde rektör ataması, mütevelli heyetinin teklifi üzerine yapılır” değişikliği ile rektörlük ataması yapılmaktadır. YÖK başkanı veya rektör değişimlerine rağmen, halen mevcut yasanın merkezi konumu ve rektörlere verdiği yetki nedeniyle üniversitelerde arzulanan verimlilik sağlanamamakta ve üniversitelerimiz dünya üniversiteler sıralamalarında gerilemektedir.

YÖK yasasının rektörlere verdiği hiyerarşik yapılanma ve tek yetkili konumu maalesef ülkemiz eğitim sistemini ileriye taşıyamadığı gibi kendi içinde birçok sorun yaşanmıştır. YÖK yasası ile üniversitelerde başlayan maddi ve manevi baskı sonucu üniversitelerin önemli bir kısmında verimsizlik yaşanmaya başlamış ve bütün bunlar üniversitelerin bugünkü durumunu yaratmıştır. Üniversitelerde rektör merkezli kadrolaşmanın yapılması; ne yazık ki eleştirel, aydın kafalı bilim insanı yetiştirilmesini yeterince sağlayamadı. Bu süreç ile bilim adamı seçimi için var olan evrensel nitelikteki ilkeler sulandırılmış, ölçütleri ve ihtiyaçlar dikkate alınmadan çok sayıda insan üniversitelere alınmış ve akademik unvanlar verilmiştir. Yaratılan bu düşük profilli öğretim üyesi yapısı ile hiçbir ölçü dikkate alınmadan muhtarlık seçimi gibi üniversite üst yönetimi için aday belirlenmeye çalışıldı.  

Bütün bu süreçler üniversitelerde tartışmalar, çekişmeler ve zaman zaman da istenmeyen durumlara neden olmuştur.

Çözüm Önerisi;

YÖK'ün 40 yıllık faaliyetleri sonucu geldiği nokta herkesin malumu. 2547 sayılı YÖK yasasının çıktığı günlerden bu yana üniversitelilik bilincine sahip çok sayıda bilim insanı ülkemiz yükseköğretimi ve biliminin bu yasa ile ileri taşınamayacağını vurgulamışlardı. Bugün Türkiye’de 207 üniversitede 7.5 milyon öğrenci eğitim görmekte. Ancak dünyada ilk 500 sıralamasında bir üniversitemiz yok. Eğitimin kalitesi yetersiz. Çok sayıda öğrenci geleceği için yurtdışında eğitim almaya çalışmakta. Birkaç iyi üniversitede yetişen nitelikli gençlerde kariyerlerini yurtdışında özellikle gelişmiş ülkelerde arama arayışına girmektedirler. Son birkaç yıldır YÖK’ün gördüğü sorunları aşmak için araştırma üniversiteleri, akademik kaliteyi artırmaya dayalı kalite kurulu üzerinden akreditasyon çalışmalarına başvurmaktadır. Bolonya sürecine dahil olunarak Erasmus ve Sokrates programlarına katılınması ile Avrupa Birliği Yükseköğretim programları ile kredi eşleşmesine geçilmesi sağlanarak önemli gelişme ve aşamalar sağlandı. Ancak halen yasanın getirdiği merkezi yapılanma, rektörlerin aşırı yetkisi, akademik kadroların yönetim organlarına katılımının olmaması, özerkliğin uygulanması ve akademik özgürlüklerin sınırlı düzeyde kalması, ek olarak öğrencilerin sürece katılım yollarının hala kapalı olması üniversitelerin verimliliğini ciddi olarak olumsuz etkilemektedir. Türkiye’de üniversite sistemi çerçevesinde çok zorlu süreçlerin yaşandığı sıkça konuşulmaktadır.  

Bugün üniversitelerin sorunu Türkiye’nin sorunudur. Bilgi çağında hızla yaygınlaşan yüksek bütçeli ileri araştırmalar, nitelikli eğitim koşulları, 21. yy. yetkinlikleri ve akademik nitelik arayışları ile yükseköğretim sistemlerinde önemli değişmeler yaşanmaktadır. Her şeye rağmen, ülkemiz bütün bu zorlukların üstesinden gelecek güçte genç insan potansiyeline sahiptir. Bu potansiyelin üniversitelerde her yönü ile iyi yetiştirilerek hayata hazırlanmaları gerekir. Ancak bugün üniversitelerimiz hem YÖK yasası ve yapılanması hem de hükümet ve diğer devlet organlarının yaklaşımı altında her yönü ile (idari, maddi ve bilimsel özerklik yönünden) sıkıştırılmış durumda olup; çoğu kez rektörlerin anlayışına terk edilmiş durumdadır. Üniversitelerin temel çelişkilerini derinden sorgulayarak ülkemizde bilim yapılabilmesi ve bilim kültürünün yerleşik duruma getirilmesi ve Dünyada saygınlık kazanması için öncelikle üniversitelerin kendilerinin masaya yatırılması gerekir. Bunun birinci basamağı, üniversitenin kendi anlayış ve reformunu kendisinin biçimlendirecek duruma gelmesi olacaktır. Üniversitelerin yeni bir paradigma değişimi ile sadece bilgi veren ve aktaran yerler değil, bilim, sanat, felsefi düşünme adaları olarak insanın yaratıcı düşünme alışkanlıkları kazandıkları yaşam başarılarını sorguladıkları ve çözüm ürettiği ortamlar olmalıdır. Öncelikle ülkenin siyaset üstü yaklaşımla bir bilim politikasının oluşturulması sağlanmalı. Ülkenin bilim politikasına uygun amaç, strateji, hedef konulmalı. YÖK kaldırmalı yerine bir danışma ve koordinasyon merkezi kurulmalı. Üniversitelerin kurumsal bilimsel, yönetsel ve mali özerkliğine ve tüzel kişiliği sağlanmalı. Özerk kurumlar olarak üniversiteler devlet tarafından kurulması ve devlet tarafından denetlenmesinin organize edilmeli. Her üniversitenin özerkliği yanında üniversiteyi oluşturan fakültelerin de bilimsel özgürlüğe, yönetim özerkliğine ve tüzel kişiliğine sahip olması sağlanmalı. Lima Bildirgesi’nde belirtildiği gibi “akademik topluluk üyelerinin araştırma, inceleme, tartışma, belgeleme, üretme, yaratma, öğretme, anlatma veya yazma konusunda ”akademik özgürlüğe" sahip olması güvence alına alınmalı,

Üniversitelerin temel amaçları hedeflerini yerine getirebilmesi için mutlaka kurumsal düzeyde özerkliği beş düzeyde somutlaştırılmalıdır:

(1) İnsan ve toplum yararına her öğrencinin yükseköğrenim görme, bilim, araştırma, sanat ve felsefe yapma hakkı sağlanmalı;

(2) Öğrenci ve akademisyenler bilim, araştırma, sanat, eleştiri yapma, açıklama ve yayma hakkına sahip olmalı ve görüşlerini açıklama güvence altında olmalı;

(3) Akademik organlar ve kurullar kendi “programlarını, akademik kadrolarını, yönetimlerini, derslerini, araştırmalarını, mekanizmalarını, araçlarını ”seçme” hakkına sahip olmalı;

(4) Kamu kaynağı kullanan üniversiteler kendi bütçelerini yapma ve harcamada özerk olmalı. Kamunun hesap sorma ve denetleme hakkı olmalı. Ancak üniversitelerin kendi içinde kendi üretkenlikleri sağlanmalı şeffaf ve hesap verebilir konumda olması sağlanmalı.

Akademisyen Yetiştirme ve Akademik Yükseltmeler ilkeleri bilimsel bilgi üretimine eksenine dayandırılmalı. Üniversitenin bilim insanı fidanlığı olan asistanlık sistemi güvenceye alınmalı ve nitelikli araştırma, bilgi üretme ve bilgi yayma ölçütleri üzerinden yetkin jüri üyelerinin açık raporları ile akademiye bilim insanı kazanılmalıdır.

Yeni bir üniversite yasası artık kaçınılmaz görülüyor. Bildiğimiz kadarı ile bütün siyasi partiler, toplum kesimleri neredeyse bütün rektör ve üniversite hocaları artık bu yasa ile üniversitelerin yönetilemeyeceğini biliyorlar. Ancak bir güven eksikliğinin olduğunu da gizlemiyorlar. Zaman geçirilmeden siyaset üstü bir anlayışla yeni üniversite kanunun gerçekleştirilmesi için çalışmalar başlamalı ve kamuoyun nezdinde tartışmaya açılmalı.

Üniversiteler ve kamuoyu tarafından tartışılarak ortak katkı ile oluşturulacak bir yeni üniversite yasası, bilgi çağının değişim koşullarını da dikkate alarak çağının da ilerisini düşünerek geleceğin bilimine uygun olarak hazırlanmalı ve planlanmalıdır. Herkes bilmelidir ki zaten fazlasıyla zaman ve enerji kaybedilmiş olup, Türkiye’nin yeniden 40 yıl daha kaybetmeye tahammülü bulunmamaktadır. Ancak zaman da hızla ayağımızın altından kaymaktadır.