Biz Ne Kadar Avrupalıyız?

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi, asportas@cu.edu.tr

19 Aralık 2004. Adana

Türkiye’nin nihayet 17 Aralıkta AB üyeliği müzakeresi için 3 Ekim 2005 tarihi’ni alması bir çok kesimi rahatlattı, ancak ne kazandık ne kaybettik tartışması halen devam ediyor. Hani derler ya “Halep burada değilse arşın burada” örneğinde olduğu gibi önümüzdeki dönemde hep beraber ne kaybettiğimizi ne kazandığımızı bitenleri göreceğiz.

Yapılan tartışmalara bakıldığında konunun ön yargılar ile yapıldığı görülmektedir. Aslında olay bir bütün olarak Türkiye’nin konumu, yaşadığı uygarlıklar süreci, kültür evrimi ve bağımsızlığı ile dünden bugüne ve yarına uzanan bir süreçtir. AB sürecini doğru tahlil etmek için öncelikle sorunun ve ülkemizin coğrafyasının ve insanının doğru tespit edilmesi gerekir. Ülkemiz jeopolitik olarak dünyanın önemli bir kavşağında yer almaktadır. Tarihi ve kültürel olarak Asya ve Avrupa’nın birleştiği ve petrol kuyularına gidilen bütün yoların kesiştiği noktada olması nedeniyle konumu son derece önemlidir. Bu nedenledir ki ABD ile AB’nin iktisadi çatışma alanında bulunmaktadır. Bunun içindir ki ABD yıllarda NATO şemsiyesi altında tutuğu nitelikli insan gücü zayıf, asker sayısı fazla ve stratejik konumdaki bir Türkiye’yi elinden kaçırmak istemiyor. Aynı şekilde Avrupa da kendisi ile geçmişten gelen derin anlayış farkı olmasına rağmen coğrafyasının bir parçası olarak Türkiye’yi elinden kaçırmak istemiyor. Tamda ABD’nin Kafkasya ve Ortadoğu’daki çatışma alanında sıkıştığı bir noktada AB Türkiye’yi kaybetmemek üzere bir tarih vererek ABD’nin de bir adım önüne geçerek Türkiye’yi kendine bağlamayı başardı. Tabii bu arada elindeki bazı mevzileri de iyi müzakereci olmaması nedeniyle de kaçırdı. Garantisi olmayan bir AB süreci, özel statülü AB üyeliği, Kıbrıs, Ege sorunlarının tanınması, serbest dolaşım, tarımdaki yaptırımlar gibi konularda maalesef AB’nin her şartını kabul etmek zorunda kaldı. Çünkü ekonomik olarak çok zayıf, büyük bir dış borç yükü var, istikrarlı bir siyasi yapısı yok. Demokrasi, çağdaşlaşma hedefi 80 yıldır gerçekleşememiş. Halen halkının neredeyse yarısı kırsaldan ve tarımdan besleniyor. Halkın %35 tarım’da çalışıyor. Okuma yazma oranı halen istenilen düzeyde değil. Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş’ın yaptığı açıklamaya göre İstanbul'da 500 bin ile 1 milyon kişi okuma yazma bilmiyor. Güneydoğu başta olmak üzere kadınların okuma-yazma oranı çok çok düşük. Kurallı bir toplum olma yolunda Avrupa'ya göre çok gerilerde bulunuyor. Avrupa ile karşılaştırıldığında 5 ile 10 katı daha fazla trafik kazası oluyor. Yılda birkaç bin kişi trafik kazalarında ölüyor. İnsani gelişmişlik ölçüleri yönünden 183 ülke arasında 90’cı sıradayız. Gazete okuma, kitap okuma oranı yönünden %3–5 civarındayız. Demokratik hakların kullanımı, insan hakları, kadın ve mülkiyet hakkı gibi temel anlayışlarda açıkçası ciddi eksiklerimiz var. Açıkçası Avrupa gelişmişlik normlarına baktığımızda bizler az gelişmişlikten gelişmişliğe geçişte halen zorlanıyoruz ve işimiz da ha çok zor. Yetkililerimiz yasa değiştirerek AB normlarına uygun mevzuat değişikliği yaptıklarını belirtiyorlar, ancak gerçek yaşamda hiç de söylenenler kâğıt üstündeki gibi olmadığını biliyoruz.

Ancak bütün bunlara rağmen ülkemiz kurtuluş savaşı sonrası kurulan genç cumhuriyet’in hedefi çağdaş ve medeni devletlerin üzerine çıkmaktı. Bu hedefini yakalaması yönündeki arzu ve isteği yavaşta olsa her şeye rağmen devam etmektedir. Ülkemizin Avrupa Birliği ile ilgili iki ciddi konusu bulunmaktadır bunlardan biri eğitim diğeri ise tarım’dır. Eğitim bugünden yarına olacak bir konu değildir. Bir kuşak yetiştirme süreci olup uzun erimli bir iştir. Şimdilik yetkililerimizin eğitime değer verip, araştırma alt yapısını iyileştirmek için GSMH’nın en az %1–2 sini bilime ayırma gibi bir hedefleri bulunmaktadır. Eğitim konusunda gelişme kaydetmemiş bir Türkiye’nin yasalarını istediği kadar değiştirsin, anlayış olarak nitelikli insan kaynağı olarak Avrupalı olmayacaktır. Atatürk'ün hedefi Avrupa’ya girmek değil, çağdaşlaşmaktı. Bununda eğitimde geçtiğini biliyordu. Atatürk devrimlerinin temelinde eğitim bulunmaktadır. Ancak Atatürk’ün ölümü sonrası bütün dünyada yaşanan soğuk savaş döneminin etkisine giren ülkemiz eğitim hedefinden kopunca çağdaşlaşma hedefi de gecikti. Çünkü eğitimsiz hiçbir ulusun ilerlemesi mümkün değildir. Böyle bir model de yoktur. Petrol şeyhliklerinin milli gelirleri yüksek, satın alma güçleri yüksek ancak dünyaya ve insanlığa bir şey katma konusunda çok geridedirler. Almanya İkinci Dünya savaşından taş üstünde taş kalmayacak şekilde çıktı ancak kısa sürede yetişmiş insan gücü sayesinde daha da gelişmiş olarak çıktı. Fakat bu durum İran, Irak ve Kuveyt için söz konusu değildir. 

İkinci konu daha ciddi o da tarımdır.

AB’nin tarım politikasının temel amacı “çiftçinin uygun bir yaşam standardını güvence altına almak ve tüketiciye yüksek değerde ve kabul edilebilir fiyatta besin maddeleri temin etmektir”. Besin maddelerinin güvenirliği, tarımsal çevrenin sağlanması gibi konularda ileri teknoloji de kullanarak Avrupa tarımı dünyada rekabet gücü yüksek bir duruma gelmiştir. Başta ABD’ olmak üzere dünyada hızla yayılım alanı bulan genetik olarak değiştirilmiş ürünlerin hızlı, daha büyük risk ile üretilmesi ve uniform olmaları karşısında AB topluluğu ülkelerindeki çevreci gurupların da baskısı ile gıda kalitesi ve toplum sağlığını ön plana almak zorundadır. Yakın bir zamana kadar 1988 yılında Avrupa Birliği bütçesinin  % 68’ini tarımın oluşturduğu, ancak tarımsal giderlerin kısılması sonucu bugün bu oranın % 40’a düştüğü görülmektedir. Aynı dönüşümün Türkiye’den de beklemesi normaldir. AB’nin 6 Ekim 2004 tarihli Türkiye tarımı ile ilgili raporunda “Türkiye'nin en önemli ekonomik ve sosyal sektörü olarak tarım görülmekte ve özellikle dikkat çekmektedir. Türkiye, Ortak Tarım Politikasında başarılı bir katılımı gerçekleştirebilmesi için, kırsal kesimin geliştirilmesinde ve yönetim kapasitesinin kurulmasında çaba göstermelidir. Türkiye, Türk çiftçisinin gelir kaybını önlemek için, bazı tarımsal sektörlerin rekabet yeteneğini artırmak zorundadır ve bunun için uzun bir zamana gereksinmesi vardır” deniyor.

Türkiye gibi sanayisi gelişmemiş, ancak halkının neredeyse yarısına yakının tarımdan geçindiği bir ülkenin birden bire tarıma dayalı nüfusu %5–8 tarımdan geçine bir toplumla bütünleşmiş olması çok kolay olmayacaktır. Arazileri parçalı, mülkiyet sorunu çözülmemiş, sanayi ve hizmet sektörü halen istenilen düzeyde olmayan bir ülkenin gelişmiş bir AB ile bütünleşmesi doğal olarak çok zor olacaktır. AB’nin şimdilik istediği tarıma dayalı nüfusunu %10’nun altına çek ve ürünlere uyguladığınız desteği çekin. AB Dünya Ticaret Örgütünün de baskısı ile Türkiye’nin tarım ürünlerine verdiği destekleme alımı politikalarını sıkı bir korumacılık olarak algılamakta ve bunun bir an önce kalkmasını ivedilikle istemektedir. Ancak 200 yılından sonra ABD, Dünya Bankası ve IMF politikaları nedeniyle tarımda serbestlik politikası uygulamaya başlandı ve bugün çiftçi feryat etmektedir. Bu politikanın ilerideki etkileri daha ağır olacaktır ve sosyal bunalımlar yaşanabilir. Milyonlarca insanın kırsaldan şehirlere göçün bedeli çok ağır olabilir.

Bugün itibarı ile AB’den bir tarih alınmıştır. Bunu bir başlangıç kabul edelim ve biz yinede bütün yumurtalımızı aynı sepete koymayalım derim. Eğitim ve Bilime birinci önceliği verelim. Bilimi teknolojiye dönüştürmesini bilelim, insanımızı teknoloji ürünü sanayide değerlendirelim, bununla birlikte tarımda çalışan nüfusu aşağı çekelim. O zaman çalışan üreten, paylaşan ve mutlu bir Türkiye Avrupa’ya girmek zorunda kalmayacaktır.  Avrupa Türkiye ile bütünleşmek isteyecektir. Gelişmiş, çağdaşlaşma yolunda önemli gelişme kaydetmiş bir ülke kimsenin etkisinde kalması beklenmez. O zaman daha dik duran, haklarını koruyan bir ülke olarak ne ezen ne de ezilen bir yapıya kavuşacaktır.

Eşit ve uygar koşularda bütün dünya insanı ile el-ele olmak dileği ile.