Üniversitelerde Seçim Sistemleri-2

Bölüm Başkanlığı Seçimi Modeli

Prof. Dr. Ibrahim ORTAS, Çukurova Üniversitesi

Üniversitelerin temel birimleri olan anabilim dalı ve bölümlerin yapılanması doğrudan üniversitelerin verimliliğine etki etmektedir. En alt birimlerin güçlü ve etkin olması, aşağıdan yukarıya doğru olan katılımcı yapıyı güçlendirecektir. Mevcut YÖK yasasında bölüm yönetimlerinin üst kurumlarca belirlenmesi ve mali yönden işlevsiz olması nedeniyle ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bilimsel çalışmalar esasında bölümlerde yürütüldüğü için bölümlerin doğrudan bütçelerini yapabilmeleri, öğretim üyelerinin belirli bir düzeye kadar kendi sabit bütçelerinin olması bilimsel çalışmaların niteliğini yükseltecektir. 

Geleceği Planlamak

Ancak doğal olarak üniversitelerin makro bilim politikalarına karşın bölümlerin bilim politikalarının oluşturulması için akademik kurullarının etkin çalışması gerekir. Batıdaki bölümler kendilerini sürekli yeniledikleri için dinamik yapılarını koruyabilmektedir. Örneğin 1998 yılında Florida Üniversitesi Toprak Bölümü Başkanının tüm çalışanlara ve öğrencilere 2010 yılının projeksiyonunu sunuşuna tanık oldum.

Bu bağlamda bölümlerin temel ve uzun süreçli bilim politikaları oluşturmaları için bilimsel bakımdan güçlü yöneticilerce yönetilmeleri zorunludur. Batı üniversitelerinde yapılanma aşağıdan yukarıya doğru oluşturulduğu için dekan/rektör eşgüdüm görevi üstlenmektedir. Tabii bölüm başkanı özdenetim, akademik başarı ve hesap verebilirlik ölçütlerine göre belirlendiği ve akademik eleman alımında söz sahibi tek kişi olmadığı için bölümde gerçekten bilim yapacak nitelikte öğretim üyeleri bulunmaktadır.

Batıda Durum Nasıl

Batı üniversitelerinde  bölüm başkanı seçimle gelir; seçimde adayların  bilimsel nitelikleri ile geleceğe yönelik akademik vizyonu en belirleyici etmendir. Kısacası en önemli ölçüt bilimsel başarıdır. Seçilen bölüm başkanı bölümünün verimliliğini artırmayı amaçlar. Bölüm başkanlığı, akademik faaliyetleri yavaşlatan idari bir yük de getirdiği için kişiler bölüm başkanı olmak için değil, olmamak için çalışırlar. Bazı birimlerde bölüm başkanlığı sıra ile yürütüldüğü için insanlar kendi sıraları geldiği zaman kaçmaya çalışırlar.

Batı üniversitelerinde sorunlar (görevlendirmeler vs.) genelde bölümlerde çözüldüğü için dekanlığa/rektörlüğe fazla iş düşmez ve dekanlık bir bakıma bilim politikaları üreten bir merkez olarak algılanır.

Dekanlık seçimi

Dekanlığın getirdiği birtakım idari görevler nedeniyle kimse dekan olmak istemez ve çoğu zaman kişiler zorla bir yıllığına dekan yapılır. Bölümler bir çok sorunu kendi bünyesinde çözmektedir. Çünkü asıl olan öğretim üyeliğidir.

Akademik personel alınması

Bölümlere alınacak öğretim elemanı için ilgili kadro rektörlükten alınır ve kimin atanacağı liyakat ölçütüne göre bölümce belirlenir. Açıkçası duygusallık yerine akıl ve bilimin süzgeci çalışır. Oysa bizde bu süreç nedense hep ters çalışmaktadır.

Bizim de artık ciddi akademik ölçütler geliştirmemiz gerekmektedir. Bilim adamı olacak kişiler yöneticilere karşı bağımsız, tamamen akademik özgürlüğe sahip olmalıdır. Yoksa Prof. Dr. Türkan Saylan’ın belirttiği gibi  “Ben yanımda benden daha zeki ve başarılı insan istemem” anlayışı ile herkes kendisinden iki gömlek geri çırak alır ve sonunda kendi içinde dumura uğramış cılız bir akademik yapıyla Avrupa kapılarına dayanırız. Bugün gelinen noktada ciddi bir kalite sorunu yaşanmaktadır; üniversitelerimizde dil bilmeyen, hayatında hiçbir kongreye katılmamış, bilimsel vizyonu olmayan, birilerinin sırtından bir iki yurtdışı makale ile akademik kadroya şu veya bu yolla atanmış çok sayıda öğretim üyesi bulunmaktadır.

 Üniversiteler akademisyenlerini doğru seçer, iyi yetiştirir ve liyakati ön planda tutarsa, eminim ki kendi bölüm başkanını, dekanını ve rektörünü de doğru seçecektir.