Çinin Bilimsel Gelişmişlik Düzeyi ve Dünyanın Yeni Bilimin Ekseni

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Son yıllarda Çin her yönden Dünyanın gündemine oturdu. Geçmişte yüksek nüfusu, fakirliği ve yönetim anlayışı ile gündeme gelirken günümüzde her yıl yüzde 10 büyüme hızı, bütün dünyaya ucuz mal satımı ve ABD’nin karşısına ekonomik büyüme duruşu ile güçlü bir dev. Çinin hızla büyüyen ekonomik gelişiminin doğal olarak belirli bir temele dayanması gerekir. Bu temel teknolojiyi kullanmasına bağlanmaktadır. Hemen denilebilir ki Çin kopya ediyor evet doğru hızlı bir şekilde batıda üretilen her metayı kopyalamaktadır. Aynı eleştiri daha önce Japonlar için de ifade edildi, ancak şimdi Japonya bu eleştiriyi aşarak kendisi kopyaladığı metanın daha iyisini yaparak kendisini dünyaya kabul ettirdi. Ancak kopya yapmak için de bir teknolojik birikim ve alışkanlık gerekir. Bir günde koya yapılamaz. Ancak hepimiz bilim tarihinde biliyoruz ki en eski bilim kültür ve uygarlıklar Çin Sarı ırmak ve İndus vadisinde başlamıştı. En az 6–7 bin yıllık bir birikimleri bulunmaktadır. Kilin işlenmesi, çinicilik en eski sanatlardan biri olarak bilinir. İpek dokumacılığı, kâğıt, barut, baskı makineleri ve kitap baskısının Çinliler tarafından keşfedildiği biliniyor. Çinlilerin el becerilerinde çok başarılı olduğu bugüne kadarki etkilerinden bellidir. Gerçi bugüne kadar batı eksenli eğitildiğimiz için batılı bilim kaynakları bize doğunun “hiç bir şey” olduğunu öğretiyse de, bugün artık biliyoruz ki uygarlıklar doğudan batıya tedricen geçmişti. İspanyol Makro Polonun Çin seferinde ticaret yanında epeyce bir Çin biliminden de feyizlenerek döndüğünü biliyoruz.

Batı Öncülüğünü Kaptırıyor

Bugün beklenen, bilimsel çalışmalar sonucu elde edilen verilerin teknolojiye dönüştürülmesidir. Ancak daha önce Japonların da yaptığı gibi batıdan öğrendiklerini hızla kopyasını yaparak bugün dünyanın gelişmiş bir devleti durumuna geldiler. Tabii Japonlar bilime ve teknolojiye büyük önem vermişler ve Bütçelerinde bilim ve teknolojiye önemli bir pay ayırmışlardır. Bugün genelde Uzakdoğu ülkeleri, Kore, Singapur, Malezya, Endonezya ve Filipinlerin koordineli olarak bilime büyük önem verdikleri görülmektedir. Yalnızca Çin için değil belki uzak doğu için genel bir eğilimin olduğunu söylemek daha doğru olur. Örneğin Kore son yıllarda kök hücre alanında yaptığı çalışmalarla birden dünyanın önüne geçince doğal olarak batı üniversitelerinde sorulan ilk soru acaba Uzak Doğu Bilimin merkezi mi oluyor? 4 Ekim 2005 tarihli köşesinde Orhan Bursalı da bu soruyu sormaktadır. Bu ülkeler kendi bilimsel alt yapılarını geliştirirken, dış göçü önlemek için de önlemler almışlardır. Ayrıca 11 Eylül hareketi ile ABD’nin yabancı bilim insanlarına koyduğu sınırlamalar, bilim adamlarının kendi ülkelerinde kalmalarına ve yaratıcılıklarına oralarda korumasına olanak sağladığı da düşünülmektedir. Tabii internet ortamı ve gelişen iletişim teknolojisi gelişmekte olan Çinin kendi alanında harekete geçmesini sağlamışlardır. Son yıllarda başta ABD olmak üzere artık Dünyada bilimde her alanda öncü olamadıklarını kabul ediyorlar. 4 Ekim 2005 tarihli www BBC. Turkish. com adresinden tam da bu konu işlenmekte ve başta ABD Dış İşleri Bakanlığı bilim danışmanı “ABD artık her alanda öncü olmadığını kabul etmelidir” diyor. ABD ve İngiltere'de belirli bilimsel araştırma merkezlerindeki birçok beyin göçü ile gelmiş Çinli, Hintli, İranlı, Koreli bilim adamları da artık batının cazip olmadığını belirtiyorlar. Sanırım bir bütün olarak Avrupa Ülkeleri bunun farkında ve onlar da artık ABD’nin yıllardır yaptığı gibi dışarıdan beyin göçünü hızlandırmak istiyor. Uzak doğuda bilimin önem kazanması ve teknolojik üretime geçiş bilimsel rekabet de kızışmaya başladı. Çinin son yıllarda bilimsel araştırmalara ve kongrelere önem verdiği görülmektedir. Çinin batıda yetiştirdiği çok sayıda bilim adamlarını ülkelerine çekmesini bilmesi ona son yıllarda büyük bir öncülük sağlamıştır.

Çin artık hemen hemen her alanla ilgilenmektedir. Tarımdan uzay teknolojisine kadar çok değişik alanda üretim yapmaktadır. Süper pirinç üzerinde çalışan binerce bilim adamından bahsediliyor. Ülkenin belirli bir bir bilim politikası çerçevesi için de, bilim koordinasyon kurulları kurdukları ve izledikleri hemen göze çarpmaktadır. Çinin de beyin göçünü geriye çevirmeye önem verdiği ve laboratuarlarında yüksek ücretlerle çok sayıda yabancı konuk bilim adamı çalıştırdığı belirtilmektedir. Bunun meyvelerini şimdiden toplamaya başladığı ve dünyanın ekonomik eksenini değiştirdiği ve artık dünyanın her köşesinde Çin mallarının satılması da bu gerçeği doğrulamaktadır. 

Orhan Bursalı, 4 Ekim 2005 tarihli köşesinde, kendisini kanıtlamış 600 bin Çinliden 170 bininin Çine döndüğünü belirtiyor. Tabii kaynağını bilmiyorum ancak gezip gördüğüm dünyanın dört bir yanında başta ABD, Avrupa ve Avustralya da çok sayıda Çinlinin olduğunu laboratuarlarda görüyoruz. Ayrıca Sayın Bursalı aynı yazısında Pekin üniversitesinin her yıl 100 profesör kadrosu ilan etiğini belirtiyor. Çin’e bilim adamı geri dönüşünü de sorudum. Bilim adamlarına ayrıcalık sağladıkları ve dışarıdaki bilim insanlarını içeriye çektikleri görülmektedir. Temel politika maaşların iyileştirmesi, alt yapının iyileştirmesi, Ar-Ge faaliyetlerinin en yüksek düzeyde desteklenmesi ve biraz da geleneksel Çin kültürünün de geri dönüşte etkili olduğunu hissettim. 

Çin çok hazırlıklı olarak uzun erimli politikalarla işe başladığını şimdi daha yeni anlıyorum. Kendi çalışma alanım olan Bitki Beslenmesi konusunda 1988 yılında staj yaptığım Almanya’nın Hohenheim Üniversitesinde karşılaştığım çok sayıda Çinli öğrenci ki o zaman batılılara göre kendimize daha yakın gördüğümüz öğrencilerle ilişkilerimiz sırasında tanıştığım Fusuo Zhang bugün Çin Ziraat Üniversitesi Bitki Besleme Bölüm başkanı ve geçen 14–19, Eylül 2005 tarihleri arasında Çin’in Pekin kent’inde yapılan “The 15th International Plant Nutrition Colloquium” (Uluslararası 15. Bitki Besleme Kongresine (14–19, Eylül 2005, Pekin, Çin) düzenleyebildiler. Dokuz değişik çalışma disiplininde organize edilen kongreye 64 ülkeden 1060 kişi katılmıştır. Benim de biri sözlü, iki adet de posterle katıldığım kongrede 9 çağrılı, 162’si sözlü sunu ve 482 poster sunusu gerçekleştirildi. Kongrenin düzenleme organizasyonu, basılan program, proceeding (bildiriler kitabı) için kullanılan malzemenin kalitesi batıya taş çıkartacak niteliktedir.

Kongrenin açılışına Çin Devlet başkanı Yardımcısı Hui Linangyu, Tarım Bakanı Du Qinglin ve çok sayıda üst düzey şahsiyetler katıldılar. Devlet başkanı yardımcısı Çinin bilimsel araştırmalara yüksek önem verdiğini belirttiler. Çin’de Ar-Ge faaliyetlerinin son 10 yılda yerli ve yabancı şirketlerin de iştiraki ile %20 artış gösterdiğini belirttiler. Batılı başta bilgisayar yazılım şirketleri olmak üzere çok sayıda şirketin Çin'de ucuz iş gücünü de kullanarak yatırım yaptığını belirttiler. Bizdeki gibi yabancı yatırımcılar ülkede altın değerinde hazır tesisleri alıp işletmiyorlar. Yabancı yatırımcılar hepsinden önemlisi Ar-Ge ve teknoloji getirmektedirler. Bugün Çin bu sayede yabancı şirketin sağladığı Ar-Ge destekli üretim süreci ile teknolojiyi öğrenmiş ve artık kendisi de teknoloji yarattığı görülmektedir. Kongrelere çok sayıda Çinlinin katıldığı ve tümünün masraflarının üniversite tarafından sağlandığını öğrendiğimde kendi imkânlarını zorlayarak kongreye katılmış biri olarak açıkçası ülkem adına üzüldüm. 

Uluslararası Bitki Besleme Kongresine kendi alanının dünyadaki en büyük ve etkili kongresi olduğu için bu kongre öncesi ve sonrasına denk gelecek şekilde 7 farklı alanda daha  “Satellite Symposia” dedikleri toplantılar da düzenleyebilme kapasitesine erişmiş olmaları ayrıca büyük başarı.

Çin her ne kadar yabancı teknolojiyi de kullansa kendiside son yıllarda hızla bilimsel araştırmalarda öncü nitelikte yayınlar yapmakta olduğu görülmektedir. Kendi çalışma alanımla ilgili bir iki örnek vermek istiyorum

Bitki besleme bölümünün son 20 yıllık bilimsel gelişmişlik ölçütleri (Kaynak An overview of research and the Research groups of the Department of plant Nutrition, China Agricultural Universitey. 2005).

 Tablodaki veriler tarafımdan ilgili kitapçıktan çıkarılmıştır.

Aynı durumu kendi ülkemiz açısından değerlendirecek olursak, bizim toplam bilimsel makale yönünden Çinlilerin gerisinde olduğumuz görülmektedir. Ülkemiz üniversitelerinde istatistik birimleri olmadığı için somut rakam elde olmamasına karşın genelde bizim verilerimiz Çinlilere göre daha düşük düzeydedir. Aslında Alman üniversiteleri ile aynı dönemde bir çok Ziraat Fakültesi benzer anlaşma yaptı, bizim aynı yerde mezun olan arkadaşlarımızın Çinlilerde daha başarılı olduklarını biliyorum, ancak Çinlilerin belirli bir plan çerçevesinde istikrarlı bir biçimde ilerledikleri görülmektedir. Nihayet Çin Tarım Üniversitesindeki bölümün son teknoloji ile Milli Eğitim Bakanlığı tarafından donatıldığı belirtilmektedir. Biz ise yetersiz teknik personel eksikliği yanında birkaç bin YTL’lik projeler ile dünyaya yetişmeye çalışmaktayız. Çin Hükümetinin sorun çözmek üzere üniversiteye birçok sorumluluklar yüklediğini ve işi diğer araştırma merkezleri ile izlediği yapılan sunularda belirtilmiştir. 

Kongrede Çinlilerin ve uzak doğuluların sunduğu yayınlarla batılıların sunduğu yayınlar arasında da belirgin farklılıklar olduğu görülmektedir. Ayrıca Japon ve Korelilerin de çok başarılı bilimsel konuları işledikleri görüldü. Çinlilerin çok sayıda İngilizce bilen bilim insanı olduğu ve konulara hakim oldukları da yine gözden kaçmamaktadır. Maalesef gördüğüm tablo bizim Çine göre geride olduğumuz görülüyor.

Kongrenin Bilimsel Kalitesi ve İşlenen Konular

Bitki Besleme alanında son yıllarda yapılan yeni araştırma bulguları değişik yönleri ile tartışılmıştır. Daha önceki kongrelerde tartışılan besin elementleri alımı ve gübre sorunları çevre ve ekolojik bakış açısı ile işlenmiştir. Artan gübre kullanımının yan etkileri tartışılmıştır. Özellikle Asya’daki artan nüfus artışı ve besin güvencesi ağırlıklı olarak işlenmiştir. Kongrede moleküler biyoloji, biyoteknoloji ve fizyolojik çalışmaların ağırlıklı olarak bitki beslemede kullanıldığı gözlenmiştir. Ağırlıklı olarak bitki besin elementlerinin alınmasında artan çevresel stres faktörlerine karşı bitkilerin geliştirdiği mekanizmalar, toprak koşullarına göre bitkiler tarafından alımı yavaş ve sorunlu olan bitki besin elementlerinin bitki tarafından alınmasında ıslah çalışmalarının önemi, genetik olarak modifiye edilmiş bitkilerin tarımda ve çevre biliminde kullanımı ekolojik bakış açısı içerisinde işlenmiştir. Özellikle de tarımı yapılmayan bitkilerin geliştirdiği mekanizmaların öğrenilmesi ve bunların tarımı yapılan bitkilere aktarılması konusunda kayda değer nitelikte araştırma sonuçları sunulmuştur. Artan kuraklık ve tuzluluk stresine karşı alınması gerekli önlemler (ıslah, genetik ve Biyoteknoloji araştırmaları) ve tarım pratikleri işlenmiştir. Yanlış toprak yönetimi sonucu gübreleme ve sulama sonucu dünyada tuzlu alanların arttığı ve buna karşı geliştirilen teknikler işlenmiştir. Dünyanın belirli bölgelerinde artan besin elementi toksisitesine karşı yeni tekniklerin geliştirilmesi tartışılmıştır. Başta Alüminyum ve Mangan olmak üzere Asya, Afrika, Güney Amerika’da asidik alanlarda söz konusu besin elementlerinin bitkisel üretimi olumsuz yönde etkilediği işlenmiştir. Yararlı toprak mikroorganizmalarının (Rhizobium, mikoriza ve diğerleri) tarımda kullanımı ve geleceğe ilişkin toprak biyoteknolojisi gibi konular da işlenmiştir. Ayrıca artan dünya nüfusuna ve buna bağlı olarak geleceğe ilişkin olarak gıda güvencesi ve kalitesi için bitki besleme konusunda olası üretim ilişkileri, ağırlıklı olarak da bitkilerdeki besin elementi dengesizlikleri ve kalitesi için gübreleme ve kullanım teknolojileri işlenmiştir. Bitki besin elementleri alımı ve gübre uygulamalarında matematiksel modellemenin önemi, uzaktan algılama tekniklerinin toprak verimliliği, gübre uygulamalarında kullanımı konusunda geliştirilen yeni teknolojiler tartışılmıştır. Kongrede ayrıca ekolojik tarıma yönelik çalışmalar da işlenmiştir. Bitki hastalık-beslenme ilişkisi ve bitkilerin geliştirdiği mekanizmalar da ayrıca işlenmiştir. Bu ve benzeri konuların önümüzdeki yıllarda da bütün dünyada bitki besleme ve toprak bilimcilerinin gündeminde olacağı görülmektedir.

Bu kongre sırasında bilimsel gözlemlerim Çin’in artık bir dev olduğu ve dünyanın korktuğu kadar ciddi ve emin adımlarla bilimsel çalışmaların merkezi konumuna geldiği yönündedir. Söz konusu Bitki Besleme Kongresi komitesi adına konuşma yapan kongrenin bir önceki başkanı Alman Prof. Dr. F. Horst itiraf etti ve bir zamanlar bitki belseme konusunda Çin’e yardım etmek için her türlü desteği sunduğumuz Çin bugün bitki besleme alanında gelişmiş bir dünya devletidir dedi.

Kongre merkezi

Uluslararası 15. Bitki Besleme Kongresi Pekin Beijing Conference Center’de yapıldı. Şu ana kadar gördüğüm en modern ve büyük merkezlerlerden biri konumundadır. Büyük toplantı salonları yanında, değişik amaçlı çok sayıda iyi organize edilmiş başka salonlar bulunmaktadır. Merkezde poster sunumları için 500 kadar poster paneli bulunmaktadır. Merkezin misafirhanesi, yemekhanesi, kahvaltı salonu, çay salonu, akşam misafirlere hizmet sunan açık büfesi apayrı bir güzellikte. Tabii hepsinden ötesi merkezin çok geniş bir alana kurulmuş olması ve mükemmel bir zevk anlayışıyla hazırlanmış peyzaj için deki botanik bahçesi. Değişik bitki türleri yanında çok temiz ve bakımlı bir park. İçin de yürüyüş yolları olan merkezde yolların kenarına konulan kapalı megafonlar ile hafif müzik dinleyebiliyorsunuz. Merkezin için deki parktaki çocuklar için hazırlanan alan, hayvanların ve balıkların olduğu göl ise güzel bir görünüm kazandırıyor. Pekin ve Çin Hükümetinin kullandığı kongre merkezi belirli her türlü sosyal etkinliği de düşünerek hazırlanmıştır. Kongre merkezindeki peyzaj Çinlilerin ne kadar da eski bir bahçe bakımı kültürüne sahip olduğunun gösteriyor. Sanki Babil bahçelerindeymiş gibi bir his doğuyor insanın içine. Çok çeşitli kabakların süslediği gezinti yollarından tutun da sarmaşıklı, deve tabanlı bitkilerin süslediği alanlar çok büyüleyici.

Ülkemizin bilimsel kongrelere sağladığı maddi desteğin sınırlı olması nedeniyle yabancılar için ayrılan otel yerine kongre merkezinde Çim’liler ile birlikte kalarak Çinlileri tanıma şansına sahip oldum. Merkezde çalışan insanlara hayran olmamak elde değil. Akşamları merkezde çalışanların gayretleri açıkçası insanı şaştırtıyor. Disiplin için de herkes boş durmadan çalışıyorlar. Bitki besleme kongresinin bittiği gecenin ertesi günü yeni başlayacak bir toplantı için yapılan hazırlıklar sabaha kadar sürdü. Orada çalışanlar birbirlerine iş yıkmadan hep beraber karınca gibi çalışıyor. Kalabalık Çinlilerin çalışmasını görünce “Çinliler ve karıncalar” demekten kendinizi alamıyorsunuz. Amirler çok ortalıkta görülmemektedir. Hiç kimsenin kimseye çavuşluk yapmadığı, kimsenin ellerini arkasına bağlamadığı bir çalışma sistemi. Sabah erkenden sıra halinde işe gelen işçilerin hemen işlerine koyulup çalışması iş verimi ve iş başarısı açısında çok önemli dersler içermektedir.

Sonuç olarak Çin uzun zamandır bilime ve eğitime verdiği önemin meyvelerini bugün topluyorlar. Görünen o ki önümüzdeki yıllarda dünyanın bilimsel gelişme merkezi ve yeni bilimsel araştırmaların ekseni uzak doğu olacaktır. Bu da yeni üretim ilişkileri ve yeni pazarlar ve yenidünya dengeleri demektir. Çin bugün hayatın her alanına büyük yatırım yapmış gözüküyor. Önümüzdeki dönemde bilim dünyasında epey adından söz ettirecektir. Darısı bize diyelim.