Depremin Hatırlattığı Yatılı Bölge Okulları

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi,

Bingöl’de meydana gelen depremde Çeltiksuyu Yatılı İlköğretim Bölge Okulunun katları arasında sıkışan genç fidancıkların acısı dayanılacak gibi değil. Neyse ki binanın yapımında kullanılan demirden daha dayanıklı öğrenci dolapları sayesinde bazı çocuklar kurtulabildi. Yatılı okulları ve pansiyonların eğitimini yakından bilen biri olarak, o çocukların sınıflardaki coşkulu yaşamlarını, yaratıcılıklarını ve başlarına gelen felakette birbirlerine nasıl kenetlendiklerini tasavvur etmeye çalışıyorum.

Yatılı okular gerçekten bir hayat okuludur, yaşamın ilk yılarında farklı kültürlerden gelen minicik fidanların buluştuğu kurumlardır. Herkes doğup büyüdüğü yöresinden getirdiği zenginlikleri birbirine aktararak birbirlerini daha da bilinçlenmesine katkıda bulunmaktadırlar.  Yatılı okullar bu anlamda, parlak zekaları sonucu sınavı kazanan yardıma muhtaç çocukların gelişmesinde büyük bir yeri olan devlet okullarıdır. Bu okullarda öğrenciler düzenli olarak sabah akşam etütlere katılır, okur sportif faaliyetlerde bulunurlar. Yatılı okumaları, birlikte yaşama disiplini kazanırlar. Yatılı okullar yalnız bizde değil gelişmiş bir çok batı ülkelerinde de tercih edilen okular olarak bilinir. Batılı ülkelerde ebeveyninler çocuklarının burada daha iyi eğitim alacağını ve disipline olacağını düşünmektedirler. Yatılı okullar kişilik gelişmesinde büyük bir öneme sahiptir. Çünkü kişi bu okullarda sorumluluk almak ve kendini geleceğe taşıma bilincini edinmek  zorundandır. Bunun aksi düşünülemez.

Bu okulların esinlendiği kaynaklardan biri de Köy Enstitüleridir. Bu kurumlar kendi sorunlarını kendileri çözdükleri için öğrenciler bir şekilde yaşayarak öğrenmekte, üretmekte ve okuyarak kendini geliştirmektedir. Atatürk döneminde başlayan ve kısa bir sürede elinde dünya klasikleri okuyan çobanını yaratmış olan eğitim sistemi şüphesiz de dünyanın en iyi eğitim sistemi idi. Kendi okulunu kendi inşa eden, okulunda el becerisi yanında, güzel sanatlar, müzik aleti çalmasını öğrenen ve kırsal kesimden bir şekilde klasik sınav ile toparlanmış zeki çocuklardan bir çoğu bu okulları bitirerek ülkemizin bilim, sanat ve kültür alanında önemli düzeylere gelmişlerdir. Bu çocukların en büyük özelliği, yaratıcı zekaları ile sınav kazanarak okula alınmışlardır. İsmet İnönü'nün, Hasanoğlan Köy Enstitüsünü ziyaret ederken, çobanlık yapan kız çocuğunun azık çantasında dünya klasiklerini görünce mutlu olmasının altında bir değil birden çok gerçek bulunmaktadır. Bunlardan bazılarının okuma alışkanlığı, okuma ile bilinçlenme ve aydınlanma olduğu söylenebilir. Bu bağlamda okuma alışkanlığı, bulmaca çözme, satranç oynama, el işi, güzel sanatlar ve müzik dersleri ilk öğretimin ilk sınıflarından itibaren kazandırılmalıdır. Yani çocuğun, daha üst düzeyde verilen bilgileri anlayabilmesi için beyin kapasitesi genişletilmelidir. Kapıkule sınır kapısını geçtikten sonra hangi ülkeye giderseniz otobüste, trende, tramvayda herkesin elinde bir şeyler okuduğunu görürüsünüz. Bu alışkanlıkları kazandıran okulları bizde kapattıranların şimdi rahat olmaları gerekir. Okulları kapatan o günün büyük Zatları kaldırdıkları Eğitim Merkezli Sistemin yerine, Öğretme Merkezli Sistemi yerleştirdiklerinin herhalde farkındadırlar. Teste dayalı ezberci eğitim sistemini yerleştirdiler. Köy Enstitülerinin, bunların devamı öğretmen okullarının kapatılması ve yine devamında Eğitim Enstitülerinin politize edilerek ardından kaldırılması eğitimimizin dolayısıyla ülkemizin geleceğinin nerelere götürülmek istendiği yönde kuşkular uyandırmaktadır.

Çocukluğunu Cumhuriyetin ilk yıllarında İstanbul yakınlarında bir adada geçiren azınlıklardan birinin çocuğu olan ve şimdilerde Strasburg Üniversitesi Türkoloji Enstitüsü öğretim üyesi olan Paul Dumo Türkiye’de Mustafa Kemal dönemi eğitiminin doğru eğitim olduğunu belirtmektedir. O dönemde kendilerine verilen eğitimin bütünlük içerdiği, kişiyi olgunlaştırdığını ve batılıların o dönemin Türkiye eğitim modelini benimsediklerini belirtmektedir.

Cumhuriyetimizin ilk yılarında yakaladığı eğitim ivmesinin bir parçası olan Köy Enstitüleri, Öğretmen okulları ve Eğitim Enstitülerinin eğitim programları günümüze kadar sürdürülmüş olsaydı bugün bizler de şüphesiz bilgi toplumunun olanaklarını kullanıyor olabilirdik. Bugün, 6.4 şiddetindeki bir depremde bunca fidanlarımızı yitirmezdik. Daha çok üreten, paylaşan mutlu bir toplum olabilirdik.

Bugün halen başta Fen Liseleri olmak üzere bazı okulların yatılı kısımları bulunmaktadır. Bu okullar üniversiteye girişte en başarılı okullar arasında gelmektedirler. Ülkemizin Doğu ve Güneydoğusunda ve dağınık yerleşkesi bulunan Karadeniz Bölgesinde bu tür modeller çok başarılı bir şekilde uygulanabilir. Bingöl Çeltiksuyu Yatılı İlköğretim Bölge Okulunda kaybettiğimiz gencecik fidanların yakınlarının ve tüm insanların başı sağ olsun.