Dünyada Yeni Dönüşümlerin Yaşandığı Dönemde Yeni YÖK Başkanının Atanması ve Beklentiler
Dünyada Yeni Dönüşümlerin Yaşandığı Dönemde Yeni YÖK Başkanının Atanması ve Beklentiler
Dünyada Yeni Dönüşümlerin Yaşandığı Dönemde Yeni YÖK Başkanının
Atanması ve Beklentiler Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova
Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr
Dünya Günümüzde Büyük Bir Alt-Üst Oluş Sürecinden Geçerken Bilimin, ve
Üniversitelerin Önemi Ön Plana Çıkmaktadır Üniversiteler hızla
dönüşmekte, düşün-felsefe-bilim-sanat yerine günlük teknolojilerin
oluşturulması ve rekabet koşullarına uyarlanmaları beklenmektedir.
İnsanlık tarihinin üçüncü büyük dönüşümü olarak tanımlanabilecek
iletişim, bilgi teknolojisi ve ekonomik rekabetin gerçekleştiği bu
dönemde üniversitelerin rolü eskisine göre farklılaşmış ama
azalmamıştır. Böyle yoğun bilginin üretildiği ve bütün alt ve üst
yapıların yeniden şekillendiği bir dönemde özellikle finans ve tüccar
üst sınıfların kendine uygun bilgiyi üretmek ve ürettiği bilgiyi
stratejiye dönüştürmek ve bu yolla bulunduğu konumu korumak ve
yükseltmek ister. İşte bugünlerde dünya bilgiyi üreten ve bilgiyi
satın alan ülkeler olarak yavaş yavaş saflara ayrılmaya
başlamışlardır. Eskiden de günümüzde de bilgi aynı zamanda bir kontrol ve sömürü aracı olarak kullanılmak istenmiştir.
Ülkemiz tarım ve sanayi devriminden sonra yaşanan bu üçüncü dönüşümün
filizlendiği geçen yüzyılın ikinci yarıyılında özellikle de son
çeyreğinde üniversitelerinin önünü açacağı yerde, bunların özerkliğini
sınırlandırarak kendi içine kapalı bir devlet dairesi konumuna
getirdi.
Daha önce de belirtildiği gibi YÖK ile birlikte üniversiteler nitelik
yönünden Türkiye'nin coğrafi, ekonomik ve nüfus büyüklüğüne oranla
gelişmedi, dünya bilimine katkısı %1 düzeyinden öteye geçemedi. Bu
tespite benzer yaklaşımlar YÖK strateji raporunun satır aralarında da okunabilir.
Temelde ülkelerin gelişmesi, bilgi ve teknoloji üretimi ile
üniversitelerin gelişmişliği arasında doğrudan ilişki bulunmaktadır.
ABD AB ve Japonya gibi ülkeler başta kimya, ilaç ve silah alanında
patentler yaparak bunu bir getiriye dönüştürmektedir. Bir ülkenin
gelişmişliği ile ülkenin bilim ve eğitim politikası arasında doğrudan
bir ilişkinin varlığı insanlığın önemli bir deneyimidir. Savaşların
şiddeti ve üstünlük kurma da önemli oranda bu teknoloji mücadelelerine
bağlı gelişmektedir. Bunun en açık örneği yanı başımızda bizi de içine
alan Ortadoğu'da Arap yarım adası dahi bütün Kafkas Bölgesi
batılıların silah üstünlüğü ile içinden çıkılamaz çatışma alanlarına
dönüştürülmüştür. Maalesef bu durumda bilimin kirli savaşa alet
edilmesi ile gerçekleşmektedir. Ne yazık ki bugün bilim ve politika da
iç içe bulunmaktadır.
Ancak teknolojik ilerilik ile milli gelir doğrudan ilintili değildir.
Kuveyt ve Suudi Arabistan kişi başına milli gelir yönünden dünyanın
ilk sıralarında yer alırlar, hatta her ihtiyaçlarını karşılayabilecek
düzeydedirler. Ancak bilimsel bilgi üretiminde dünyada hiçbir etkileri
bulunmadığı da bir gerçektir. Ülkemizin bu gerçeği görerek bilimde
öncü olması gerekir.
YÖK Üniversitelerin Özerklik Anlayışına Uygun Değildi Türkiye'nin
bilimsel itibarının uluslararası alanda istenilen düzeyde olmadığı
hepimizin malumudur. Bugüne kadar konu çok yazıldı, ne yazık ki
ülkemizin bilimsel gelişmesi için istenilen ölçüde bir ilerleme
sağlanamadı. YÖK'ün kurulması sırasında yeni üniversite öğrencisiydim.
Olağanüstü koşullarda düşüncenin yeterince açıklanamadığı dönemde
basına sınırlı oranda akan bilgiye göre ülkemizin seçkin bilim
insanları Türkiye'nin bilimsel geleceğinin bu yasa ile zarar göreceği,
üniversitelerin kalitesinin düşeceği belirtiliyordu. Bugün o söylemler
haklı konuma geldi ve artık bugünkü üniversite atmosferi ve akademik
profili ile ülkemizin çağı aşması ve yeni yaklaşımlar getirmesi
beklenilmemektedir.
Bugünkü yapı ile üniversiteler, ne aydınlanma anlamında, ne de
teknoloji yaratımı anlamında bekleneni vermemektedir.
Kendini Sorgulamaktan Uzak Üniversiteler, Üniversite Olamıyor
Kurulduğundan bu yana arada geçen 25 yıl sonra bugün ülkemiz
üniversiteleri ve YÖK her yönü ile sokak tarafından bile
sorgulanabilir durma gelmişken üniversiteler kendilerinin sahip
oldukları çalışma metodu olan sorgulama ve araştırmadan itina ile uzak
durmaktadırlar. Üniversitelerin kendi kendisini sorgulamadan uzak
tutması üniversitenin bir okul gibi algılanmasını doğurmakta ve bu
durum söz konusu kurumlarda yetişen akademisyenlerin de üniversiteyi
gördükleri gibi kabul etmesine neden olmaktadır. En tehlikeli olanı da
budur ve bugün çok sayıda akademisyen üniversitelerimizin mevcut
işleyiş biçimini gerçek üniversite gibi algılamaktadır. Açık
söyleyelim, en azından benim dünyanın değişik ülkelerinde gezerek
gördüğüm üniversitelerin atmosferi ile bizim üniversite
atmosferlerimiz birbirine benzemiyor.
Tabii
bunların derin neden-sonuç ilişkileri bulunmaktadır. Birçok yönden bu
konunun irdelenmesi gerekir.
Türkiye'nin Tek Şansı Bilim ve Teknolojiye Öncelik Vermesidir
Belirtildiği gibi artık bu anlayışla ne neoliberal gelişmelere bağlı
yeni iletişim ve bilgi teknolojisi ve ekonomisi devrimine katkı
yapması şansı, ne de aydınlanma-ufuk açma potansiyeli olmadığı ortada.
Bilinen bilgiyi zor kavrayan ve sürekli başkasının ürettiği bilgiyi
alan ve her yönden bağımlı hale gelen toplumumuzun çağa yön verme
şansı şimdilik yok. Ancak halen genç nüfusu ve istekli insan
potansiyeli ile sıçrama yapabilir. Bu da yine özerk üniversite ve
özgür ortamda yüksek eğitimle gerçekleşebilir. Bunun ispatı dünyada
bin küsur yıldır denendiği bugünkü gelişmiş ülkelerin geldikleri bilgi
üretme düzeyinde üniversitelerin oynadığı roldür.
Yeni YÖK Başkanın Omuzlarındaki Yük Çok Daha Büyük Olacak Tam da
bugünlerde Yükseköğretimden sorumlu YÖK'E yeni başkan atanacağı
dönemde ülkemiz üniversitelerinin geleceği ile toplumumun geleceği
arasındaki yüksek ilişkinin sorumluluğu, yeni başkanın omuzlarına
şimdiden yüklenmiş bulunmaktadır. Dolayısıyla yeni seçilecek veya
atanacak YÖK Başkanının, ülkemiz bilimine ve teknolojisine ne katacağı
ve söz konusu olan yeni iletişim, bilgi teknolojisi ve ekonomisi
devrimi treninde Türkiye'nin yerinin ne olacağı açısından çok
önemlidir. Aydınlanma yarışında da çok önemli olacaktır. dün sanayi
devrimi ve onun ardından aydınlama sürecini kaçırdığımız için şimdi
halen geçmişin sıkıntılarını yaşamaktayız. İnsanımızın ve ulusumuzun
yüz yıl sonra bugünün insanını sorumlu tutmasını istemiyorsak, yarını düşünerek hareket etmemiz gerekir.
YÖK Aynı YÖK, Başkanların Tutumları Farklı YÖK kurulduğu 1982 yılından
bu yana tam dört başkanlık dönemi yaşanmıştır.
Her başkanın YÖK ve üniversitelere bakış açısı çok da değişmemekle
beraber, uygulamada farklılıklar oluşturdukları bilinmektedir. Sayın
Prof. Dr.
Erdoğan Teziç'in görev süresinin bitimi ile birlikte yeni bir
başkanlık dönemi daha başlayacaktır.
YÖK'ün ve üniversitelerin sorumluluğu, yukarıda belirtildiği gibi
dünyanın ve insanlığın bu aralar yaşadığı yeni dönüşüm döneminde çok daha ciddi.
Tabii ülkemizin geleceğini şekillendirecek olan insan gücünün
yetiştirilmesi sorumluluğu olan bir kurumun başında olmak, daha yüksek
bir sorumluluk gerektirmektedir. Devletin üst yönetiminde bulunan
Cumhurbaşkanlarının, Başbakanların, Milli Eğitim Bakanlarının elbette
sorumlukları vardır, ancak Üniversite eğitimi gibi bir toplumun
şekillenmesinde politika geliştirici olmanın sorumluluğu çok daha
yüksektir diye düşünüyorum. YÖK'ün artık mevcut hali ile ülkemize
katkı sağlayamayacağı açık. Bu aşamada yeni atanacak YÖK başkanına çok
ciddi görevler düşmektedir. Yeni başkanın artık ülkemizin bir bilim
politikası oluşturulması için yeni bir analiz ve yeni bir bakış açısı
ile konuyu ele alıp yeni çıkış kapılarının aralanması gerektiğini
göstermesi gerekir.
Aksi taktirde yeni bir başkanın atanması, yeni dönemde kendine yakın
kişilerin rektör ve dekan olmasını sağlayacak girişimlere yol açacaksa
yine ülkemiz bundan zarar görecektir. Temennimiz bunun böyle olmamsı
yönündendir. Olması durumunda da yine de eğer bazı temel hedefler
oluşturabilirse, en azından bunlarda başarılı olabilir diye düşünüyoruz.
Onun için birinci öncelik atanacak kişinin kim olacağından çok hangi
çevrelerin etkisi ile getirileceği ve temel işlev olarak ondan ne
bekleneceği çok belirleyici olacaktır.
Yeni YÖK Başkanında Ne Tür Özellikler Olması İstenir YÖK başkanı
olacak hocamızın ne yönde öncelik göstereceği, bu anlamda özgür bir
iradeye sahip olup olamayacağı, güven ve motivasyon kazandırıp
kazandırmayacağı çok önemli olacaktır. YÖK gibi üniversitelerin
koordinasyonunu oluşturan, ulvi özelliği olan önemli makama, ağırlığı
olan özellikli kişinin atanması önemli. Makamın mutlaka akademisyen
özellikli kişiler tarafından doldurulması gerekir. Tabii YÖK
üyelerinin de donanımlı olması önemli.
Yükseköğretim Üst Yönetimlerine Atanmanın Kriterlerinin Olması Gerekir.
Doğal olarak YÖK Başkanı adayı için de seçilme ve atanma kriterlerin
belirlenmesi gerekir. Maalesef bugüne kadar bu konuda herhangi bir
talep de oluşmamıştır. YÖK'ün kurulduğu olağan üstü koşullarda
Cumhurbaşkanının takdirine bırakılan süreç halen devam ediyor.
Cumhurbaşkanın takdirine saygı duymakla beraber, yeni YÖK başkanı
adayın belirlenmesinde arzumuz, ülkemizi bilimsel yönde geliştirecek,
üniversiteleri kucaklayacak, üniversite özerkliğini savunacak bilgi,
yetenek ve istekte bir hocamızın olması yönünde olur.
Yükseköğretimin Üst Kurumları İçin Atama Kriterleri Olmadığı İçin
Nitelikli Adaylar Çıkmamaktadır Bugün ülkemiz bilim ve eğitim
kurumlarının ciddi yönetim ve yönetici sorunu olduğu dikkate
alındığında YÖK başkanlığına nasıl ve ne nitelikte bir yöneticinin
atanacağı merak konusudur. Temelde YÖK'ün yönetici belirleme
işlemindeki sübjektif süreç nedeniyle maalesef yeterli donanıma sahip
olan çok sayıda kişinin üniversite yönetimlerine ve diğer organlara
aday olmak istemedikleri bilinmektedir. Yeni başkanın mutlaka
üniversite üst yönetimlerine üniversiteyi üniversite yapacak liyakatle
nitelikli kişilerin ölçütlere göre gelmesini sağlayacak süreçlerin
önünü açacağı beklenilmektedir.
Atamada İlgili Kurumların Görüşünün Alınması Önemli Ayrıca atanacak
YÖK başkanı için Üniversitelerarası Kurul, Üniversite Öğretim Üyeleri,
Öğretim Üye ve Görevlileri Dernekleri, Öğrenciler, TÜBİTAK, TÜBA gibi
ilgili birimlerin görüşlerinin alınması ayrıca yararlı olacaktır.
Sorunu siyaset üstü yaklaşımla ele alarak ülkemizin uzun süreçli
çıkarlarını düşünerek konuyu daha yüksek düzeyde değerlendirmek gerekir.
Tabii bu kurum ve kuruluşların da YÖK, Yeni bir Yükseköğretim yasası
isteyip istemedikleri ve kurumun başına hangi özellikler ve kriterlere
sahip adayın seçilmesini istediklerini ve bu konudaki düşündüklerini
açıklamaları gerekir.
Kimin Atanacağı Değil, Ne Yapmak İstediği Önemli Sorun YÖK'ün yanlış
kurgulanmasındadır. Günümüzde sürecin çok hızlı değiştiği bir durumda
25 yıl önce o dönemin koşullarında kurulan ve anayasanın 130. Ve 131.
Maddeleri ile günümüze kadar korunan YÖK'ün mutlaka çağa uygun hale
getirilmesi gerekir.
Bu işleyişle ülkemizin sürekli bilgi satın alma yönünden gelişmiş
ülkelere bağımlı hale geldiği görülmektedir. Sürecin bu şekilde devam
etmesi yanlışta ısrar etmek anlamına gelecektir.
Ülkemizde yeni bir Yükseköğretim Yasası hazırlanmadan, üniversiteler
bilimden yana özerk bir yapıya kavuşmadan gerçek anlamda bir yüksek
öğrenim sağlanamaz ve ülkemiz bilimi dünyada saygınlığını koruyamaz.
Onun için yeni başkanın kim olacağı sorusundan öteye atanacak kişinin
üniversitelerin geleceğine yönelik ne düşündüğü ve ne yapacağı veya
yapabilme kapasitesinde olması daha önemlidir.
YÖK başkanın hepsinden önemlisi ülkemize yeni bir Yükseköğretim
Yasasının nasıl kazandırılacağı konusunda ne düşündüğü de önemli. Bir
kez daha
tekrarlarsak: dışa bağımlı pazara ve sanayiye mi, bilim ve düşünce mi
ikilemi, en önemli belirleyici unsur olacaktır.
Sonuç olarak, dileğimiz akademisyen özelliği ağır basan, bilimsel
gelişmelere önemli bir katkı sunacak bir hocamızın atanmasıdır. Aksi
durumda geçmişte olduğu gibi bugün de muhafazakar ve denetleyici
işlevlerini sürdürecek bir YÖK yapılanması hiçbir değişim ve dönüşüm
sağlayamaz. Esas yaklaşım, bugünkü YÖK'ün tümden dönüştürülmesi,
"Fikri Hür, İrfanı Hür" bir ortamda, temel bilimsel çalışmalara
öncelik verilmesi olacaktır. Küresel figüranlar değil, yaratıcı bir
toplum oluşturulması olacaktır. Esas sorun da sanırım burada. Biz biz
olacak mıyız? Aksi taktirde değişimi yaratan değil, mevcutlara
uyarlanan hiyerarşik YÖK'e Başkan atanması yapılmış olur ki bu ülkemize yarar getirmez.
YÖK Başkanlığı, beklentimiz yönünde olsun veya olmasın yetenek
gerektiren önemli bir makamdır. Hukuk ve ekonomi bilgisi de ayrıca
önemli. Sosyal ilişkiler, öğrenci ve öğretim görevlileri ve devlet
düzeyindeki ilişkileri de artık önem teşkil etmektedir. Devlet
protokolünde en ön sıralarda yer alan YÖK Başkanlığına mutlaka makamın
ağırlığı yanında bilimsel erki ispatlanmış, yabancı dil bilen,
kültürel alt yapısı gelişmiş temsil ve yönetme yeteneği gelişmiş bir
hocamızın atanması üniversiteler tarafından saygı ile karşılanacaktır.
Not: Sayın hocam, birçoğunuzun E-Posta adresi bir şekilde makinemdeki
adres defterime yerleşmiştir. Amacım kimsenin zamanını almak ve
rahatsız etmek değildir. Hepimizin ortak sorununu bir şekilde dile
getirmektir. E-posta bu bakımdan düşüncelerimizi kolay
paylaşabildiğimiz bir ortam. Ancak peşinen eğer istenmeden e-posta
aldıysanız özür dilerim. Eğer geri bildirimde bulunursanız listeden
adresinizi hemen çıkarırım.
Saygılarımla