Dünyanın En Pahalı ve En Ucuz Petrolu Hangi Ülkede Satılıyor?

Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova Üniversitesi,  iortas@cu.edu.tr

Zam’ın Adı Günümüzde Fiyat Artışı Oldu

Eskiden bir ürüne zam “yanı fiyatı artırılmasına verilen ad” yapıldığında gazeteler büyük başlıklar atarlardı. Zam hiçbir iktidarın kolay açıklayamadığı bir durumdu. Zamanla zam kelimesi yerine “fiyat ayarlaması” kelimesine bıraktı. Artık haberler “fiyat ayarlaması” olarak ifade ediliyor. 26 Kasım 2010’da benzine yapılan zam yalnızca bir gazetenin birinci haberi olarak “Benzinde fiyat artışı” şeklindeydi. Yeni 2011 yılına birkaç gün kala gazete haberlerine arada bir yansıdığı gibi “benze yapılan fiyat ayarlaması ile Van’da benzinin fiyatı 4 TL yı aştı” ifadesi dikkatli bakılınca ancak görülebiliyor.  2011 de Orta Doğudaki son gelişmelerden sonra peş peşe gelen fiyat artışı ile benzin 4.15 TL olduğu belirtildi.

Yazıya bakınca “Akaryakıt ürünlerinde yapılan artışla birlikte 95 oktan kurşunsuz benzinin litresi bir ay önce 3,79 liraya şimdide 4 TL ” deniliyordu. 4 rakamını görünce aklıma Amerika’daki benzinin akılamaz ucuzluğu geldi. Amerika’da benzin Galon adı verdikleri 3.79 litre şeklinde satılmaktadır.  Evet, Amerika’da bir Galon. 3.79 litre benzin bir doların biraz üzerinde bir fiyata satılıyor.

Amerikalılar Dünyada En Ucuza Benzin Alan Kişileridir

Bu ara bulunduğum ABD de benzin bir galonu 3.79 litresi 3 dolar. Türkiye'de litresi 4 TL. Olduğuna göre basit bir hesap ile Türkiye'de benzin 3,4 katı daha palalıya kullanıyoruz anlamına geliyor.

Amerika’da ki araba sayısı arabalıların büyüklüğü, çoğu kişinin büyük tekerli araçlarla kullanması hep dikkatimi çekiyor ve çoğu zamanda tepki gösteriyorum. Genelde geleneksel değerlere sahip Amerikalıların büyük araba kullandıkları, yabancıların daha çok küçük çaplı Japon arabası tercih etiklerini gözlüyorum.

Amerika bu bağlamda dünyanın en ucuz petrolünü kullanıyor. Evet, geleneksel Amerikalıların çevreyi düşünmeden yüksek motor hacimli araba kullanmaları iklim ve çevre açısından kendileri ile tartıştığım bir konu. Son günlerde Amerika’da petrol fiyatlarının zamlanması en çok benim gibi düşünen kişileri sevindiriyor.

Tabi Amerika’daki fiyat arışına bakınca bizim ki yanında cüce kalıyor.

Türkiye’deki benzin fiyatını anlattığımda çoğu kişi inanmakta zorlanıyorlar ve bu denli yüksek fiyata benzin olur mu diyorlar.

Bilimsel toplantılar nedeniyle sık gittiğim Avrupa’da da gözüm sürekli eşya fiyatlarını kontrol eder. Avrupa’da da benzinin bizimkinden çok daha ucuz. Ortadoğu ülkelerini de fiyat zaten düşük.

Ülkemizde Anlaşılmayan Vergiler ve ÖTV

Ancak ülkemizdeki durumu yine de anlamakta zorlanıyorum. Deniliyor ki ülkemizde ÖTV yüksek. Tüketiciler Birliği Onur Kurulu Başkanı Aydın Ağaoğlu, akaryakıt ürünlerindeki yüksek fiyatın alınan dolaylı vergilerden kaynaklandığını belirtiyor.

Ülkemizde kaç tane vergi var bilmiyorum ancak petrole yapılan fiyat ayarlamasının çoğunlukla ÖTV artışı olduğu belirtiliyor.

Uzmanlar ÖTV vergisindeki artışla benzinin litresinin 4 liranın çok üstüne çıkacağı petrol fiyatlarındaki artış ile de daha da pahalıya benzin alacağımızı gösteriyor.

Aslında Amerika gibi ülkelerde benzinin pahalılaşmasının çevre koruma açısından faydası var ancak, bizim gibi ülkelerde ise maalesef yük bizim gibi işinde gücünde olan ancak araba kullanmak zorunda olan kişilere zarar vermektedir.

Benzin fiyatındaki artış genelde bütçe dengeleri dikkate alınarak yapılıyor. Halende hiçbir hükümetin kolay açıklayamadığı ÖTV genelde gece yarısı çıvarında açıklanır. Çoğu zaman petrol almaya gittiğimizde öğreniriz. Genelde bu artışların toplumun geniş kesimini nasıl etkilediği en azından ekonomik kriz altında ezilen dar gelirli kesimi göz ardı ediyor. Benzindeki fiyat artışı zincirleme olarak birçok ürünün fiyatına yansımaktadır.

Üretimden nakliye kadar petrole bağlı enerji kullanımından dolayı maliyetler istemeden de artıyor ve birçok fiyat artışı basına yansımaz ancak herkes alışverişte durumu cebinden çıkan para ile yaşar.

Amerika’da Eşya Türkiye’den Daha Ucuzdur?

Asılında Amerika’daki birçok ürüne baktığımda meyve sebze dışından birçok ürünün fiyatı Türkiye’de kinden çok daha ucuz. Tabii soru petrolün ucuz olması zincirleme olarak Amerika’da birçok şeyi ucuzlatıyor. Amerika’da vergi kaçakçılığının çok sıkı izlendiği bir ülke. Her şeyden vergi alınıyor. Hatta laboratuarda bir saatliğine bir öğrenci çalıştırılsa bile onun vergisini o öğrenci ödemek zorundadır. Sanırım gelişmiş ülkelerin bizden başarı ile yaptıkları en önemli mali konu vergi almayı sağlıklı başarmalarıdır. Toplumda benimsemiş durumu.

Hele bir de fiyatları çalışanların gelirleri ile kıyasladığımda Amerika Türkiye’den çok daha ucuza eşya almaktadır. En azında kendi düzeyimdeki bir hocanın aldığı ücret ile kendi aylık ücretimi karşılaştırınca, gerçekten Amerikalının benden aynı çok daha yüksek gelire sahip oluyor ve benden daha fazla harcama şansına sahip olmaktadır.

Amerika’daki bir profesörün geliri ve yaşam standardı ile Türkiye’deki bir profesörün geliri ve yaşam düzeyini Amerika’da birlikte çalıştığım hocam ile kıyasladığımda kendi halime ben bile inanamadım. 

Tabii ekonomiden anlamadığım için bu durumu anlamaktan zorlanıyorum. Neden ayı ürün ülkeler arasında bu denli büyük fiyat ile satılıyor. Dünyada petrolün Barili beli ancak Amerikalı benden neredeyse 5 katı daha ucuza benzin alıyor. Doğal olarak petrol ucuz ve kişiler çok çevreyi düşünmeden istedikleri kadar petrol alıyorlar.

Su Petrol ve Coca Cola’dan Daha Pahalı

Evet, Amerika’da benzin sudan daha ucuz.

Geçen yaz Ney York havaalanında bir buçuk litre suyun 5.20 dolar, bir buçuk litre Coca Cola 3.75 dolar olduğunu görünce fotoğrafını çekmek istedim. Oradaki bana neyin fotoğrafını çektiğimi sordu bende Cola'nın sudan ucuz olduğunu görünce fotoğraf çekmek zorundan kaldım dedim.

Ülkemizde su yeni yeni önem kazanıyor. Son yıllarda ülkemizde de yer yerin bir litre suyun fiyatının dudak uçurttuğunu görüyoruz, ancak halen ülkemizde Cola daha pahalı. Tabii Amerika’da Cola ulusal uçacak konumunda ve birçok insan özellikle gençler öğrenciler elerinde litrelik kapları ile arabada, işyerinde, sınıfta sürekli şekerli gazlı içecek içtiğini şaşkınlıkla izliyorum.

Çevre ve İklim Açısında Petrol Kullanımı Fiyat Kontrolü İle Sınırlandırılabilir. Ancak Toplumsal Tepkiler de Artabilir.

Bu ara Amerikan TV’lerinde çevreci hareketlerin ilkim değişimine neden olan karbon kökenli petrolün (benzinin) galonun 5 dolar olması tartışmalarla yol açıyor. Tabii Amerika’da o ile göreve gelecek hiç kimse böyle bir girişimi destekleyemez. Amerika’da insanların günlük yaşamda arabaları ile hoyratça kullandıkları ucuz Petrolu görünce fiyat artışını normal karşılıyorum. Ancak artık ucuz petrol ekmek gibi zorunlu bir gider olduğu için petrol fiyatlarına bu oy alma anlayışı ile zam yapılması çok güç. Açıkçası Amerika’da yer yerinde oynar. Bugün dünya basına düşen bir başka haberde Bolivya'nın birçok büyük kentinde akaryakıt fiyatlarındaki astronomik artış protesto edildi, yer yer güvenlik güçleri ile göstericiler arasında çatışmalar çıktı. Akaryakıta devlet sübvansiyonunun geçen pazar çıkarılan kararnameyle kaldırılmasının ardından pompa satış fiyatının yüzde 73 ila yüzde 83 zamlanması ülkede grevlerle protesto edilirken, başkent gösteriler yapıldı.

Ülkemizin Dar Gelirliyi Düşünen Bir Vergi Reformuna Gereksinimi Kaçınılmaz

Özet olarak ülkemiz dünyanın en pahalı benzini kullanıyor. Petrol fiyatındaki yükselme zincirleme her şeye yansıyor. Ülkemiz sağlıklı olarak vergi alamadığı için bütçenin yükü çoğunlukla bizim gibi çalışanlara ve dar gelirlilere yüklemektedir. Ülkemizdeki gelir batılı karşıtları ile kıyaslandığında gelirimiz daha düşük ancak ürünleri daha pahalıya almaktayız. Bu durum en alttakiler için artık çok zorlandığı görülüyor. Umarım bu ülkemizde ileride sosyal sorunlara yol açamaz. Ülkemizin acılan yapması zorunlu olan ciddi ve adaletli bir vergi yasası çıkarmak ve dar gelirli çalışanların rahatlatılmasıdır. Yoksa bu şekilde oluşan bütçe açıklarının gece yarısı operasyonlarla ÖTV artışı ile ne ekonomi düzelir nede toplumsal sorun ve huzur sağlanır. Toplumu çalıştıran, üreten, ürettiğinin karşılığını alan ve çevresi ile mutlu bir gelecek ancak bilim ve eğitime büyük yatırım yaparak, çok çalışarak sağlanır. O günleri görmek dileği ile herkese mutlu ve sağlıklı yeni yıllar dilerim.

21 Aralık 2010, Cumartesi, Columbus, OHIO, ABD.