Eğitimde Paradigma Değişimi: Öğretmeden Öğrenmeye
Eğitimde Paradigma Değişimi: Öğretmeden Öğrenmeye
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr
Mark Twain “Eğitim kafayı geliştirmek demektir. Belleği doldurmak değil” demektedir.
Eğitim Nedir?
Eğitim ve öğretim birbiriyle iç içe geçmiş ilişkilere sahip olmakla birlikte farklı amaç, süreç ve alanları olan iki ayrı kavramdır. Eğitim Danışmanı ve Davranış Bilimleri Uzmanı Nadir EYİNNEN
Eğitimi ve amacını şöyle açıklıyor “bireyin bilgi ve yeteneğine göre üretici nitelikler taşıyan davranışlar kazandırılmasıdır”. Bu da anne karnında başlar ve ölünceye kadar devam eder diyor. Eğitimde en önemli oldu “üretici nitelikler taşıyan davranışlar kazandırmak!” ve “bireyin bilgi ve yeteneği ”konusunu ön plana çıkarmaktır. Eğitimde kişinin öğretilemeyen kendi özelliklerini yansıtır. Doğumla başlar aile ve çevreden kazandıkları ile zamanla şekillenir. Öğretim ise kişinin eğitim süreci ile başlayan ve zamanla değişik kişi ve ortamlardan gelişerek beslenen bir süreçtir. Bu nedenle aile ve okul dahil çevre faktörleri içinde bulunduğu maddi ve manevi faktörlere eğitimde belirleyici rol oynamaktadır.
Öğrenmede kişi bilgiyi alır, eğitimde ise, aldığı bilgiyi kullanarak kalıcı hale getirilmesi yolu ile sağlanır. Nadir Eyinnen’e göre “öğretimle elde edilen bilginin kalıcı olması ve geliştirilebilmesi için eğitim zorunludur”. Bu tanımlamalara bakıldığında bugün öğretim yapıldığı ancak eğitimin yapılmadığı açıkça ortaya çıkmaktadır. Çünkü sistem kişiyi üretici konumdan çok tüketici konuma getirmiştir. Üretmeyen, ürettiğinin bilincine ve zevkine varmayan kişinin mutlu olması ve öz güvenli olması da beklenemez.
Eğitimci Celil Altın (CBT, sayı 1074), “Eğitimin amacı, bireyleri yaşama hazırlamaktır. Okulda kazandırılan bilgilerin, yaşam sorunlarına transferi sağlanmadıkça, o okul görevini yapmıyor demektir” diyor. Vecihi Timuroğlu ise “Benim için eğitim, yaşamın tümünü kapsayan bir etkinliktir. Yaşamın değişimine koşut eğitim, sürekli değişimi ifade eder. Şu halde, eğitimci sürekli değişimi yaratacak yöntemleri düşünmeli, salt uygulamamalı, yaratmalı da.” diyor.
Şimdilik dünyada en başarılı eğitim veren ülke olarak bilinen Finlandiya’da eğitimin amacı
“ÖĞRENCİYE BİLGİ VERMEK DEĞİL, ÇOCUKLARIN NE BİLDİĞİ DEĞİL. ONLARIN SAĞLIKLI GELİŞİMİNİ SAĞLAMAK ASI AMAÇTIR”
Eğer eğer çocuğu ruhen ve bedenen sağlıklı yetiştirilebiliyorsa kişinin öğrenmesi de sağlıklı gelişecektir.
Günümüz Türk Eğitim Sistemi İle İlgili Bazı Saptamalar
Türkiye’de bugün eğitimin tamamen çökertildiği geniş bir kesim tarafından genel kabul görmektedir.
Eğitim gittikçe özelleşiyor, bu da beraberinde varsılların ve yoksulların gittiği okulla yaratıyor imajı oluşturuyor. Bir diğer ifade ile parası olan bundan böyle eğitimden daha çok yararlanacak ve üniversite ve lisansüstü eğitime ancak parası olanlar ulaşabilecek, diğerleri maalesef bu imkâna çok sahip olmayacak. Eğitim sistemimiz bugün Erdal Atabek (19 Eylül 2005 Cumhuriyet Gazetesi) belirttiği üzere “Parası olana daha iyi eğitim… Parası olana daha iyi sağlık hizmeti… Devletin görevi de parası olana hizmet midir? anlayışına indirgenmiştir”. Buda eğitim anlamında “yeni gettolar” yaratılıyor olacaktır.
Eğitimin günümüzde geldiği durum kişinin kendini gerçekleştirme, yaşamı anlaması ve ülkeye nitelikli insan yetiştirmek yerine tamamen sınavı kazanmaya endeksli bir konumdadır. Buna bağlı olarak her aile doğal olarak benimsemese bile çocuğunu dershaneye veya daha iyi eğitim için özel okullara göndermek zorunda kalmaktadır. Üstüne bir de dershane kıskacı içinde çocukları okuldan dershaneye ve özel öğretmen taşımak zorunda kalmaktadırlar. Öğrenciler sınav, dershane ve servis aralığına sıkıştırılmışlardır. Hiçbir çocuğun güzel sanatlar, estetik, yaratıcılık duyguları gelişmektedir. Bu durum eğitimi çıkmaza sokmuştur. Toplumu da, okulu da kurtarmak gerekiyor. Ne de çağa ve aydınlığa açmak; kısaca onu aydınlanma hareketimizin doğrultusunda yeniden “bağımsız, demokratik ve laik bir toplum” yaratma hedefine yöneltmek ve böylesi bir toplumu yaratacak insanları, “fikri hür, vicdanı hür” kuşakları yetiştirmektir (Prof. Dr. Server Tanilli: Nasıl Bir Eğitim Sistemi İstiyoruz, Adam Yayıncılık, 2004).
Süleyman Demirel Üniversitesi ve Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği arasında Isparta’da yapılan çaşıtayda aşağıdaki kararlar alınarak eğitime yeni bir bakış açısı kazandırmaya çalışıldı. Alınan kararlardan bazıları;
1) Günümüz eğitim sistemi eşitsizlik, adaletsizlik ve güvensizlik üretmektedir. Bunun başlıca nedenleri Köy Enstitülerinin kapatılması, öğretim birliğinden uzaklaşılması, Cumhuriyet’in temel ilke ve değerlerinin içinin boşaltılmasıdır.
2) Bugünkü eğitim sistemi; ezberci, hantal, yenilenmeye, değişime kapalı, bilim dışı, katılımı dışlayan, öğretmen merkezli, dayatmacı ve eleyicidir. İlköğretim okullarımızda uygulamaya sokulan yeni öğretim programları eğitim sistemimizin nitelik sorunlarına yeterli yanıt verememektedir.
3) Eğitim sistemimiz üretimden tüketime, kamusaldan özele, yurttaştan müşteriye doğru başkalaştırılmış ve eğitim hak olmaktan çıkarılmıştır.
4) Ülkenin eğitim bütçesi yetersizdir. Var olan kaynaklar da dengesiz dağıtılmaktadır. Okullarımızın fiziki yapısı eğitimin özüne ve doğasına uygun değildir.
5) Türk Eğitim Sisteminin nitelikli öğretmen yetiştirme sorunu vardır. Öğretmenlik bir meslek olmaktan çıkartılmış, saygınlığı ortadan kaldırılmıştır.
6) Öğrencilerimizin okulları ve öğretmenleriyle iletişimi bozulmuştur. Öğrenciler çoktan seçmeli sınavlar, dersler ve kurslar arasına sıkıştırılmıştır. İnsan olma, yurttaş olma, dayanışma, birlikte üretme, paylaşma duygularından kopartılmıştır. Bunların sonucunda, programlardaki sanat, kültür ve beden eğitimi derslerinin yetersizliği de şiddeti arttırmıştır.
Eğitim En ciddi Sorunu Özek Değil ve Kişiler Özgür Gelişmiyor
Eğitim sistemimiz gün geçtikçe tökezlemekte ve ülkenin hiçbir soruna yarımcı olamamaktadır. Bütün göstergeler ve PISA sonuçları sürekli eğitimde gerilediğimizi ve aynı ekonomik büyüklükteki ülkeler ile kıyaslandığında son sıralarda yer almaktayız. Hepsinden önemlisi öğrencilerimiz okuduğunu anlamakta zorlanmaktadır (Ortaş, 2106).
Eğitim sistemimiz yaratıcılık ve özgür düşünceye önem vermemektedir. Bu bağlamda çoklu zekâya sahip veya çok yönlü düşünen nesiller yetiştirememekteyiz. Bu bağlamda eğitim “yaratıcı drama” ve çoklu zekâ atölyeleri sistemi veya çocukları doğrudan doğa ile iç içe eğitmek zorundayız. Öğrencilerin duygudaşlık ve etkin iletişim kurabilme becerilerinin kazanılması sağlanmalı. Kişilik özelikleri gelişmiş ve kendini ifade edebilmeli özeliği kazanmalıdır. Analiz-sentez ve gözlem yapabilmeli ve buradan düşünce üretecek kapasiteye ulaşmalıdır. Sorgulamayı ve kendi kendine öğrenme becerinse sahip olmalıdır eğitim sistemi.
2015 yılı Kimya Nobel ödülünü alana Prof. Dr. Aziz Sancar, Türkiye’de eşitlikçi eğitim sisteminin uygulandığı 1950’li yıllarda okuma yazma bilmeyen bir ailenin çocuğu olarak eğitim aldığını ve İstanbul Tıp fakültesinde ise Nobelli kazanacak alt yapıyı aldığını belirtiyor. Demek ki geçmişte verilen eğitim ile Nobel alınabiliyormuş. O zaman yeni bir yaklaşım ve yani bir değerler dizisi gerekiyor.
Günümüzde eğitim sistemimizin başarısız olmasının altında belki de en önemli sorun kişilerin ve kurumları özgür ve özerk olmaması gösterilebilir. Öğrencilerin öğretmenler tarafından soru sorması istenmediği, hatta basına yansıdığı gibi öğrencinin aşağılandığı, ailede büyüklerin yanında soru sorulmaz kültürünün olduğu ortam çocukları ruh sağlığının geliştiği ve aktif öğrenmenin gerçekleştiği pek beklenemez. Finlandiya’da eğitim siteminin temel değerleri arasında öğretmen ve öğrencinin özerkliği bulunuyor (Atalay, 2016). Eğitim sisteminde öğrenci dinleniyor. Eğitim sisteminde öğrenci kafasına takılan veya merak ettiği soruyu soramasa veya tatmin edici cevap alamasa doğal olarak disiplinsizliğe yönelebilir. Bu bağlamda öğrencinin aktif hale getirilmesi ve öğretmenlerin öğrencileri cesaretlendirmesi ve sorulan sorularda korkulmaması gerekir. Öğrencilerin anlama kapasitesinin olduğunu kabul edip her türlü açıklamayı uygun bir şekilde yapmak daha yaralı olacağı kanaatindeyim.
Paradigma Nedir?
Dünyanın hiçbir yerinde hiçbir ülkenin bir mucize ile ayağa kalkması ve yaşama yön vermesi mümkün değildir. Bugün gelinen durumda ülkemiz gibi gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin sürekli bir sıçrama arayışı içinde oldukları görülmektedir. Ancak bunun mevcut koşullarda gerçekleşmesi mümkün değildir. Genellikle bizim gibi ülkeler eğer ayakları yere basan, bilim ve felsefenin öngörüsü ile teknolojisini yaratmadan bir yerlere ulaşması sonucu sürekli yumurta–tavuk örneğindeki gibi kısır ve avare kasnak ekseninde düşünmeye ve tartışmaya başlarlar. Tartışmaların sonuç vermemesi zaman zaman çözümü kendi dışımızda sihirli kurtarıcıda aramak gibi doğu toplumlarının bir alışkanlığı bulunmaktadır. Bazen yabancı kaynaklı düşünceler bizlere hoş geliyor. Bunlardan biri paradigma anlayışıdır. Bu sözcük son yıllarda moda deyim haline geldi. Tam Türkçe karşılığı olmasa da çoğumuzun uzun zamandır kafamızdan geçirdiği bir kavram. Bu bakımdan sözcük kendi özgün anlamından öteye ifadeler yüklenir kafamızda. Şimdilerde her yerde paradigma sözcüğü ve değişikliğinden söz ediliyor. "Paradigma değişikliğine ihtiyaç var” Paradigmasız Türkiye ileriye taşınamaz" “Paradigma ve felci” gibi. Türk Dil Kurumu sözlüğü paradigmayı; 'bilim adamlarının genelde kabul ettiği ortak anlayış' olarak tanımlıyor. İkinci anlamı ise model (ortak anlayış ya da model). Başka bir ifade ile paradigma; Sıradan kullanımıyla paradigma sözcüğü, taklit edilebilecek ya da izlenebilecek tipik bir örnek yada modeli ifade eder. Bir başka ifade ileparadigma, zihin haritası olarak değiştirmenin gereği vurgulanıyor.Yeni kavram, anlayış, strateji hepsi aynı çağrışımı yapmaktadır. Biraz da ileriye doğru yeni değişimi veya atılımları anlatmaktadır. Yani her alanda bir şeyler değiştirilmeksizin, yeni atılımlar yapmaksızın kurtuluşun olmayacağı ifade edilmektedir.
Pekâlâ, nedir değiştirilmesi gereken anlayış ya da model? Şu anda herhangi bir modelimiz var mı? Belirli kriterleri olan bir yapılanma var mı? Var da, kim belirliyor bunun kriterlerini? Bütün bu konularda ortak bir anlayış var mı? Bu ve benzeri sorgulamaları çoğaltabiliriz.
Var olan bir anlayışın paradigmanın değişerek yeni bir paradigmanın oluşması gerekir. Var olan bilinmeli, analiz edilmeli ve bunun üzerinden yeni paradigma yaratılmalıdır. Paradigma değişimi konusunda İsviçre’nin ünlü saat firması olan Swiss firması bir zamanlar dünya saat pazarının en büyüğü ve tek başına dünya ticaretinin %80’ini elinde tutuyordu. Ancak firmanın ürettiği dijital saati kendisi dünyaya tanıtmasına rağmen çalışırken tıklama sesi duyulmayan bu saatleri barındıran yeni paradigmayı kavrayamadığından veya klasik deyimle paradigma felcine (paradigma paralysis) yakalandığından 1-2 sene içerisinde eski pazar payının tümüne yakınını Japon elektronik saat firmalarına kaptırmıştır. Böylece saat üreten firma artık piyasayı başka bir ülkeye kaptırmış oldu.
Bir diğer örnek IBM firmasının kendi içinde yaşadığı teknolojik dönüşümdür. Raflarından indirdiği ucuz ve standart ürünlerle son kullanıcılar için ilk PC’yi oluşturan IBM, donanım ve yazılım alanında eski paradigmasında takıldığı için yeni paradigmalarla ortaya çıkan bazı firmalar, örneğin PC donanım satışında Dell ve yazılımda (işletim sistemi ekseninde) Microsoft kendi ürettikleri paradigmalarla PC geliştirici bu firmayı geride bırakmışlardır.
Yukarıda da belirtildiği gibi yeni paradigmaların çıkış zamanı da genellikle İsviçre saat örneğinde olduğu gibi eski paradigmanın en güçlü olduğu zamanlarda ortaya çıktığı bilinmektedir. Her iki örnekte bir şeyi buldum, başardım demek değil, sürekli yeniliğe hazır olmak ve uyanık olmayı gerektirmektedir. Anadolu’da bir söz vardır; su uyur düşman uyumaz. Sürekli uyanık olmak zorundayız. Osmanlı çağının gerisinde kalarak yıkılmış ve onun devamı olan Türkiye Cumhuriyeti halen bilim ve teknolojide batıya bağımlılıktan kurtulamamıştır. Acaba nedendir?
Eğitim Sitemi Kendisini Yenilemesini Bilmelidir
Her sistem canlı bir varlık gibi kendisini sürekli yenilemek zorundadır. Yenilenmeyen bir eğitim sitemi de elbette çağın gerisinde kalır. "Kendini sürekli yenileyen düşünce sistemi" olması için kendini değişen çağın ve değişen toplumun verilerine ve değerlerine açması gerekir.
Paradigma bir anlamda herhangi bir alanda yerleşik yazılı ve yazılı olmayan tüm kurallara ve uygulamalar bütününe verilen bir isimdir. Paradigma bir başka ifade ile bir bakış açısının, bir modelin, kavrayış ve anlayışın adıdır. Bir paradigma, uzun süren deneyimler ve başarısı kanıtlanmış süreçleri içerisinde barındırabilir. Paradigma değişimini “Eski köye yeni adet getirmek” olarak görüyorum. Eğitim sistemimize yeni bir yaklaşım getirilmesi gerekir bu da ancak bir anlayış değişimi ile sağlanabilir. Ancak önerilen paradigmanın başarılı olacağı garantisi yoktur. Yeni bir paradigma eski paradigmanın unsurlarını da bünyesinde taşıyabilir.
Helen ortalama ülkenin eğitim ortalamasının 5,5-6 yıl olduğu ülkemizde köklü değişimleri beklemekte kolay değildir. Mevcut hali ile eğitim sistemi değerler bilinci ve karakter inşa eden bir yapıda değildir. Hepsinden önce temel bir hedefi ve amacı tam olarak belirtilmemiştir. Bu durumu değiştirmek gerekir. Bu da yeni bir paradigma ile olacaktır. Günümüz iletişim teknolojileri çağında dijitalleşen günümüzde eğitim sistemini evrensel boyuta oturtmayan ve öğrencisini bu doğrultuda isteklendirmeyen yapı gelişmeyecektir.
Ne Paradigma Değildir?
Eski sistemi revize etmek değildir
Yeni bir buluş yapmak değil
Okullarda ders notlarını 5’lik sitem yerine 100 üzerinden not vermek değildir.
Yeni karne şeklini değiştirmek değildir
Okulun müdürünü değiştirmek, gibi geçici çözümler anlayış değişikliği değildir.
Eğitim paradigması eğitime yeni bir yaklaşım getirmeyi içermelidir. Probleme dayalı öğrenme sürecinde “Köy Enstitüleri Modeli” o dönemin önemli bir paradigmasıdır. Başarılı olmuştur. Ancak siyasi tercihlerden dolayı yaşatılamamıştır.
Paradigma değişimi temel üç eksende gerçekleşmesi gerekir. Şöyle ki;
Fiziki
Sosyal, düşünsel,
Eğitim Paradigma başlıkları altında işlemek gerekir.
Fiziki Alt Yapı Halen Çözümlenemedi
Eğitim alt yapımız ilköğretimden üniversiteye kadar her alanda mekân yetersizlik sınıflar sorunu yaşamaktadır. Sınıflar çağdaş ölçütlere göre düzenlenmeli. Bugün 3500 öğrencisi olan okulların bulunduğu bir ortamın eğitim için sağlıklı olmadığı ortada. AB standartlarında bunun 800 kişiyi geçmemesi gerekiyor. 20 kişi olması gereken sınıflar 104 öğrenci ile yürütülmektedir (Gaziantep Düztepe İlköğretim Okulu, NTV haber, 20 Eylül, 2006). Kamu okullarının tümünün önlerinde betonla çevrilmiş büyükçe kuru peyzajsız alanlar, öğrencilerin sosyal ve sportif faaliyetlerini yürütecekleri alanlarının olmaması insan gelişimi için göze çarpan en ciddi eksikliklerdir. Okulların duvarları siyah-gri renk yapısı ile insanın ruh hailini kısıtlayan bir yapıda olması ayrıca sorunlu. Okul koridorlarında tek bir çiçek ve iç açıcı fotoğraf ve resmin olmaması ayrıca genç beyinler için olumsuz fiziki ortamlardır. Kırsalda birleştirilmiş sınıflarda eğitim yapılmakta olup bu pedagojik olarak da sakıncalıdır. Okulların alt yapı yanında, bakım, personel, derslik, su ve elektrik sorunu bulunaktadır. İstisnasın kamu okullarının tuvaletleri hijyen koşullarından çok uzak konumdadır. Öğrenci başına kayıt ile birlikte 600 YTL ile 1 YTL arasında harcama yapılmakta olup buda bireyler arasında sınıf farklılığı oluşturmaktadır.
Eğitim-Siyaset-Ekonomi arasındaki ilişki bir bütünlük içinde gelişmektedir. Paradigma değişimi ancak anlayış değişimi ile sağlanabilir. Bireylerin değer yargıları, davranış biçimleri, paradigmaları değiştirmeden, algılama yeteneklerini geliştirmeden belirli konularda ilerleme sağlanamaz. Eğitmenlerin toplum içindeki konumu ne yazık ki artık geliri ile yansımaktadır.
Türkiye’nin eğitim sorunu temelde politika ve hedef belirleme ile sağlanabilir. Eğitim sistemi en kısa sürede yeni paradigmasını belirlemek üzere harekete geçmelidir. Adı üzerinden Milli Eğitim bakanlığı bakanlık düzeyinde siyasi temsili olmalı ancak, talim terbiye ve eğitim kadrosu özerk olmalı ve liyakat sahibi kişilerin yönetimine bırakılmalıdır.
Yeni eğitim paradigması doğa ve insandan yana, ülkenin aydınlık geleceğine ufuklar açacak yeni yaklaşımları içermeli. İnsanlarını öğrenmeye, araştırma ve keşfetmeye hazırlamalıdır.
2. EĞİTİM PARADİGMASI NEDİR?
Son zamanlarda eğitimde değiştirilmesi gereken paradigmanın milli eğitimi
özelleştirmekte aranmaktadır. Özel okullar, dershane, parası olanın eğitime
katkı yapması biçimindeki neo-klasik yaklaşımlar bir miktar taraftar bulmaya
başlamakla beraber halen devlet okullarına ve üniversitelerine olan ilgi çok
yüksek. Yeni paradigmayı eğitimi tabana yaymayı, çağına uygun insan yetiştirmek
için eğitim modellerini öğretmen, öğrenci sınıf kara tahta ekseninden çıkarıp
dinamik bir yapıya kavuşturmamız gerekir.
Türk Eğitim sisteminde kendi kendine yetebilen insan unsurunun olmamasının temelinde özgüven eksikliği bulunmaktadır. Özgüvenin olmamasının temelinde de kişinin kendisini gerçekleştirememesi gerçeği yatmaktadır. Erken çağlarda elin ve beyinin kullanılmasına müsaade etmeyen bir eğitim sisteminin bilim ve teknoloji yaratması beklenilemez.
Kişinin kendisini gerçekleştirmesi için elleri ile iş yapması ve yaptığı ile mutlu olması gerekir. Bu da sorumluluk yüklenerek olabilir. Köy Enstitüleri modeli bir fırsattı ancak ülkemiz bu fırsatı doğru zamanda ve koşulda değerlendirememiştir.
Bu anlamda eğitim mutlaka farkına varılabilirliği güçlendirmeli, bunun için el becerileri, resim, beden, müzik gibi dersler öncelikli olarak işlenmelidir. Kanada da yapılan araştırmada müzik eğitimi alan öğrencilerin hafıza kapasitelerinin daha kapsamlı olduğu belirlenmiştir.
Finlandiya eğitim sistemi son yıllarda başarılı bir eğitim sistemine sahip olmasına rağmen yeniden dijitalleşen yaşam karşısında program değişikliğine yönelmiştir.
Öğrenmeye Ve Bilime Duyulan Tutku Nedendir?
Öğrenme tutkusunun yaratılması işi önemli. Kim yapmalı? Devlet mi yoksa Özel sektör mü?
Goethe, “Anlayamadığımız şeyler bizim olamaz” diyor. Anlamak ve anladığından faydalanarak bilmediklerinin farkına varmak.
Bir
ülkenin geleceğinde eğitim önemli ve tek belirleyicidir. Eğitim gelecek
kuşakları ve geleceğin toplumunu
hazırlar. Gelecek ancak bugünden yüksek hedefleri önüne koymuş bir anlayışla
sağlanabilir. Bu anlayış insan ve doğa merkezli olmalıdır. İnsanında en
küçüğünden başlamak gerekir. Eğitimine sahip çıkmayan, yeterli kaynağı
ayırtmayan, hatta eğitimden tasarruf yapan toplumlar geleceğe güvenle bakamazlar.
Mutlu ve sağlıklı olmayan bir toplumun geleceği de sağlıklı ve mutlu
olmayacaktır. Böyle bir toplumun beklenti içinde olmaması gerekir.
Sorun sadece kaynak ayırtma sorunu da değildir. "Nasıl bir insan tipi yetiştirileceğini" de belirlemeli ve eğitim sisteminin o insan tipini yetiştirip yetiştirmediği izlenmelidir.
Yeni Paradigma Neleri İçermeli?
Yeni paradigma öğrenciye temelde neyi kazandırmayı sağlamalıdır:
Kritik düşünmeyi öğretmek
Yaratıcı düşünmeyi öğretmek
Soru sormayı öğretmek
Analitik/soyut düşünmeyi öğretmek
Ayrıca,
Kültürel olarak yetkinleşmesinin sağlanması
Günlük yaşamda empati yapabilmeyi öğrenmesi
Çoklu okuma becerisi kazanmayı
Bilgi ve iletişim teknolojileri yeteneği kazanma
Geleceği kurgulama ve hedef koyabilme gibi yeni yaklaşımlar eğitim paradigmasının öncelikli alanları olabilir.
2. Eğitimde Paradigmalar
Eğitimde paradigma değişimi belki de dünyada üzerinde durulması gereken konuların başında gelmektedir. Yaşamdaki değişimin eğitim yolu ile kuşaktan kuşağa iletilmesi konusunda kullanılan teknikler ve yöntemler sürekli araştırma konusudur.
Son zamanlarda öğretimde paradigma değişimi (paradigma shift) yaygın olarak kullanılmaya başlandı. Belki de doğru bir zamanda kullanılmaya başlandı. Yeni paradigmayı anlamak için mevcut durumu veya eski sistemi bilmek gerekir. Çin Atasözü. “Geçmişinizi bilmek istiyorsanız, bugünkü şartlarınıza bakın. Eğer geleceğinizi görmek istiyorsanız, bugünkü yaptıklarınıza bakın”. Dünyada değişen bu paradigma anlayışı öğretici temelli (instructor based) eğitim yerini, öğrenen temelli (learned based) eğitime hedeflemektedir.
Ülkemizdeki mevcut paradigma nedir?
Mevcut öğretim ve eğitim programları
16 000 000 öğrenci ve 600 000 öğretmen ile yetmiş milyonluk Türkiye'de her beş kişiden biri okullu. Gerçekten birçok ülkenin birkaç katı nüfusunda öğrencimiz var. 16 Milyon ilk ve orta öğretim öğrencisine bir dönemde sunulan dersler ve bunlara ait müfredatlar şeklinde hazırlanmaktadır. İlk ve orta öğretimin ilk aşamasının birleştirilmesi ile 8 yıla çıkarılmış, lise eğitimi halen meslek liseleri ve düz lise olarak ayrılmıştır. Lise türleri; Düz Liseler, Anadolu Liseleri, Fen Liseleri, Süper Liseler, Özel Okullar. Meslek Liseleri; İmam Hatip Liseleri, Anadolu İmam hatip Liseleri, Askeri Liseler ve diğer Lise türleri. Ancak bütün lise türleri ve müfredatı kâğıt üzerinde farklı olmakla berber tamamen Üniversite sınavına hazırlanmak üzere yönlendirilmektedirler. Maalesef bugün eğitim üniversiteye girmek üzerine endekslenmiştir. Öğrenci de sınav, dershane ve servis üçgenine sıkıştırılmış durumdadır. Ayrıca ailelerin varlık durumuna göre farklılaşmış ve adeta gelir dağılımı ve sosyal statülerden dolayı gettolar oluşmaya başlamıştır.
Eğitim programları içerik ve nitelikten yoksun olduğu gibi bilimselliği dikkate almadığı için adeta dalga geçilir duruma gelmiştir. En son öğrencilere önerilen okunacak 100 eser kitaplarının acele olarak para kazanma esasına dayalı yalan yanlış, ahlaki değerlerden uzak oldukları görülmektedir. Program hazırlıklarının neye göre yapıldığı bilinmemektedir. Belirtildiği gibi ülke gerçekleri ve ihtiyaca göre bir istihdam politikası izlenmemektir. Programların hazırlanmasında ilgili bilim ve iş veya sanayi ve hizmet sektörünün istek ve beklentilerine dikkat edilmemekte ve danışılmamaktadır.
Dijitalleşen Çağa Uygun Eğitim Modeli Geliştirmek Gerekir
Günümüzde eğitim çağın iletişim teknolojilerine uygun olarak hızla şekil almaktadır. Beyaz Zambaklar ülkesi Finlandiya’da bugünlerde eğitim sistemi programı yeniden şekillendirilmiş ve gelişen teknolojiye uygun hale getirtilmiştir. Finlandiya’da eğitimin temel amacı kişiyi ruhen ve bedenen sağlıklı hale getirmektir.
Türkiye’nin hızla kendini yenilmesi ve gerekli bütün enstrümanları zaman geçirmeden devreye sokması gerekir. Finlandiya Helsinki Üniversitesi öğretim üyesi Sari Muhonen (Figen Atalay, aktardı Cumhuriyet gazetesi 13 Aralık 2016, sayfa 2) dünyanın ve çalışma koşullarının değiştiğini ve dijitalleşen dünyada eğitimde de değişime gidilmenin gerekliliğini belirtiyor.
Eğlenerek Öğrenme
Eğlenerek öğrenme, stratejik öğrenme, probleme ayalı öğrenme teknikleri konunun uzmanları tarafından işlenmektedir. Finlandiya’da değişen koşullara bağlı olarak eğitim dört ana etken üzerine oturtulmuş. Bunlar
Öğrencilerin ve öğretmenlerin değişen rolü
Eğlenerek öğrenme
Takım halinde öğrenme
Daha aktif öğrenci
Finlandiyalı yetkililer çağa uygun olarak insan yetiştirmeyi temelde yaşamı anlama, eğlenerek öğrenme ve aktif vatandaş olmayı hedefliyor. Eğlenerek öğrenme çocuğun ruh ve beden gelişmenin sağlandığı dönemde yapılması çok önemli. Sanırım günümüzdeki sorunlardan biride artık çocuklarımızın sağlıklı gelişmesidir.
Son yıların çağdaş eğitim sisteminin temelini oluşturan bu yaklaşımların iyi analiz edilmesi gerekmektedir. Dil bilgisi, matematik, fen, drama resim müzik ve diğer elişi faaliyetleri eğlenilerek öğretilebilir. Yaparak, eğlenerek öğrenilen bilginin kalıcı olduğu da bilinmektedir. Uzmanlar müzik eşliğinde yapılacak öğrenmenin daha sağlıklı olacağını belirtiyorlar. Söz konusu eğitim çok erken dönemlerde başlaması daha yarlı olmaktadır. Yalnız kişinin öğrenmesini değil, aynı zamanda beynin bazı asimetrik çalışmaları nedeniyle her iki tarafını da iyi kullanmasına neden olmaktadır. Erken yaşta bir müzik enstrümanı çalmayı becermesi çocuğun bazı motor becerilerinin gelişmesine de katkıda bulunmaktadır.
Müzik aleti çalması kişinin üretici olmasını, bilincinin gelişmesini ve yaşama farklı bakmasını sağlamaktadır. Ayrıca müzik yaşamdan ve çeşitli duygu ve farklılıkları da tatma özelliği kazandırmaktadır. Müzik yapabilen ve diğer eğitim faaliyetlerini de bu şekilde yaparak geliştiren kişinin öğrenme becerisi ve kalitesi farklı olacaktır.
Fen Okur Yazarlığı Ön Plana Alınmalı
Fen okuryazarlığı benimsetilmeli. Yaşam bilimi her yönü ile evrim kuramına göre işlenmelidir. Fatalizm ile determinizm arasındaki fark mutlaka lise aşamasında işlenmelidir. Yeryüzündeki her bir olayın, doğaüstü bir gücün iradesine bağlayarak, kaçınılmaz olarak "kader" diye açıklayan "fatalizm" almayışına karşın, doğa olaylarını ve insan davranışlarını sistematik olarak gözlemler sonucu izleyen ve sebep sonuç ilişkisi içinde bir "neden"e bağlayan ve hangi "neden"lerin, hangi "sonuç"ları yarattığını, deneylerden geçirerek doğal yasalarını formülleştiren "determinizm" anlayışının mutlaka anlaşılması gerekir (Çetin Atlan).
Fen okuryazarlığı mutlaka yaygınlaştırmalıdır. Örneğin "madenler ısıtılınca neden genişler" bunun yaşamdaki önemi nedir? "su, sıfır derecede neden buza dönüşür" bunun pratikteki önemi nedir? Suyun 100 derecede kaynamasının nedeni nedir? Bunun yaşantımızdaki yeri nedir? Gibi soruların deterministtik bir yaklaşımla açıklanması gerekir." Akıl ve bilgi çağında, algılamalarımız dışında yaşadığımız dünyanın gerçeklerini bilimsel bakış açısı ile sorgulayan, araştıran, düşünebilen, şüpheci bakan, olayları aklın süzgecinden geçirdikten sonra inandığı şeyleri savunan ve bu konuda kararlılık gösteren nesillerin yetişmesi için temel bir eğitim anlayışına gereksinim bulunmaktadır.
Eğitim, daha çok öğrenciyi heveslendirme, tartışarak ve sorgulayarak nedenlere inmeyi, anlama ve daha çok eleştirel düşünme öğretisini öğrenciye kazandırmayı hedeflemelidir.
Eğlenerek öğrenme. TÜBİTAK’ın düzenlediği çocuk yaz kampına katılan öğrencilerin söyledikleri oyun yolu ile daha çok öğreniyoruz. Burada çocuğun özgüveni ve hayali geliştiği için yaratıcı olabilmektedirler. Drama, müzik ve tiyatro ile birçok konu öğretilebilir. Bu tür aktivitelerin kişilerin analitik düşünme ve matematiksel zekâlarının gelişimine katkıda bulunduğu belirlenmiştir. Atatürk Cumhuriyetin ilk yıllarında 1925’de Almanya’dan getirttiği öğretmenler yolu ile elişi öğrenmesini, İsveç’ten getirttiği eğitmenler yolu ile jimnastik öğretilerek eğitimin zekâ ve beden gelişimine önem verilmiştir.
Uygulamalı eğitim bireylerin algılama güçlerini geliştirdiği için öğrenmeyi de kolaylaştırmaktadır. Mark Twain “Eğitim kafayı geliştirmek demektir. Belleği doldurmak değil” diyor. Goethe, “Anlayamadığımız şeyler bizim olamaz” diyor. Yaparak öğrenme kişinin olaylara boyutlu bakmasını da öğrettiği için analitik düşünme becerisi de gelişmektedir. Robert Frost. “Önündeki çitin oraya neden konulduğunu öğrenmeden onu aşağı indirme” diyor. Mutlak sebep sonuç ilişkisi kişinin kafasında oluşması gerekir. Bugünkü eğitim sistemi ezberci olduğu için anlama olanağını pek öğrenciye bırakmamaktadır.
Ülke olarak aydınlık yarınlarımız için gençlerimizi akılcı, gerçekçi, araştırıcı ve yaratıcı ruhlu yetiştirmek için mutlaka modern fen öğretimi ile yetiştirerek onların yeteneklerini bilim ve teknolojiye ve dolaylı olarak kültürümüze kazandırmak zorundayız. Yoksa dogmatik, otoriter ve ezberciliğe dayalı eğitim sistemi ile sürekli gelişen bilimi ve teknolojiyi dışarıdan alan bir ülke durumundan kurtulamayız. Atatürk’ün ileri görüşlülüğü ile “Çağdaş medeniyet ufkunda yeni bir güneş gibi doğacağız” anlayışı ancak fen okuryazarlığı ile gerçekleşecektir.
Eğitimde sorgulama ve algılama mutlaka öncelikli olmalıdır.
İnsanın algılaması dışındaki gelişmelerden haberdar olmasının yarattığı etkiden ne denli sorumlu. Her yönü ile küreselleşen ilişkilerden çıkan sonuçların topluma yansımasından ve bunu takip eden gelişmelerden kişi ne denli sorumlu? Bütün bulların erken dönemlerde öğrencilere öğretilmesi için felsefe, sosyoloji, psikoloji dersleri temelden işlenmelidir.
Dersler tamamen ezbere dayalı ve öğretmen merkezli pasif bir şekilde işlenmektedir. Öğretmen merkezli öğretimde, öğretmen anlatmakta, öğrenci ise not tutarak dinlemektedir. Süreç bu şekilde tamamlanmaktadır. Maddi durumu iyi olmayan ve kendisini geliştirmeyen öğretmenlerin geçmişteki bilgiye dayalı öğretme alışkanlığı halen yoğun olarak yürütülmektedir. Joseph Jaubert “Öğretmek, iki kere öğrenmek demektir” diyor. Öğretmek için öğrenmek gerekir. Okumadan çalışmadan öğrenilmez. Eldeki tek yeni kaynak Milli Eğitimin önerdiği kaynak ders notu. Yapılan Araştırmalar Türkiye’deki 600 bin öğretmenin önemli bir kısmı gazete ve kitap okumuyor, bir kısmı ikinci bir iş yaparak geçimini sağlamaktadır.
Ders Programı ve İçeriği Mutlaka Yeni Baştan Düzenlenmelidir
Ders programları dönem dönem iktidarların bakış açısına göre değişse de genelde Milli Eğitim belirli bir yapıya göre bir süreklilik içinde tanımlanmaktadır. Ancak ek ders veya ders yükü kaygısı derslerin çeşitlenmesini ve arzulanır bir şekilde işlenmesini engellemektedir. Klasik paradigmanın tüm öğrencileri aynı yetenekte ve algılama kapasitesinde olduğunu kabul ederek herkese aynı dersi yüklemektedir. Okul öncesi eğitim almışlar ve almamışlar ile zekâ düzeyi ve yetenekleri farklı öğrenciler aynı sınıflara alındıkları için çoğu zaman ders işleme ve verimlilik istenilen ölçüde olmamaktadır. Daha önceki alt yapısı, ilerleme hızı veya amaçları nedeniyle derslerde hızlı ve yavaş yol alabilecek öğrencilerle aynı anda aynı dersleri almaları diğer öğrencilerin psikolojik gelişimlerini de engelleyebilmektedir.
Dersler mutlaka sosyal ağırlıklı olarak işlenmelidir. İnsanın gelişimi ve verimliliği üzerine kurgulanmalıdır. Yurttaşlık bilgisi, hayat bilgisi dersleri içerikli olarak işlenmelidir. Tarih bilinci mutlaka yerli yerinde sebep sonuç ilişkisi içinde işlenmelidir.
Seçmeli ders anlayışı bu anlamda yaygınlaşmalı ve kişilik gelişimine katkı sunacak şekilde sağlanmalıdır. Seçmeli dersler öğrencinin yaşı, öğrenme seviyesi ve öğreticinin yetkinliğine bağlı olarak belirlenmelidir.
Ders seçiminde ekonomik kaygılar ve piyasa koşulları değil, tamamen ülkenin gelecekteki yetişmiş insan potansiyeli dikkate alınmalıdır.
Derslerin kredi saatlerinin düşüklüğü veya yüksekliği değil, öğrenme verimliği, öğreticinin zamanının ne kadarını hangi ve kaç kredilik kurs için harcadığı değil, geçen toplam zamanda ne kadar öğrenme işlemi için gerçekleştirdiği daha büyük önem arz etmektedir. Ayrıca öğrencinin mezun olması durumunda neyi bilmesi veya neyi bilmemesinin doğru tespit edilmesi gerekir.
Derslerin işleyiş biçimi verimliliğin artırılmasında önemli bir parametre. Öğretmen veya öğretici merkezli sistemde sınıflarda öğrenciyle karşılıklı etkileşimin yüksek olduğu ifade ediliyorsa da genelde pasif bir öğrenmenin gerçekleştiği belirlenmiştir. Verilen dersin kredisi ve içeriğinden çok etkileşim oranı, kalitesi ve etkileşim sonucunda oluşacak öğrenme çok daha önem araz etmektedir.
Verimliliği artırmak için etkileşimin kalitesinin artırılması gerekir. Buda teknoloji kullanımına bağlıdır. Gelişmiş birçok ülkede multimedya donanımı ile dersler interaktif olarak sağlanmaktadır. Bilginin iletilmesinde başlıca faktörler
· bilgiyi ileten, öğretici
· alıcı, öğrenci
· bilginin iletildiği platform veya altyapı (medya) ve okul atmosfer
· mesajın kendisi ve içeriğinin niteliği ve güncelliği
Günümüzde taşımalı bilgi hızla eskidiği için düzenli olarak ders yüklemek yerine bilginin nerde olduğunun ve nasıl ulaşılacağını iletmek çok daha anlamlı olacaktır. Birçok öğretici sıkı bir hazırlıkla çok kapsamlı konularda bilgi ile derse başlamakta bazen dört saat peş peşe konuyu bitirmektedir. Bu denli kapsamlı bilgi belki de kişi mezun olduğunda eskimiş veya kullanışsız hale gelmiş olacaktır.
Bilgi Edinme Yolları ve Kaynakları Çeşitlendirilmeli
Atom hızı ile gelişen bilimsel buluşlar, yapılan yayınlar ve hızla güncellenen bilgiye erişimin hızı artık kolay kolay hiçbir üniversite kütüphanesi tarafından erişim sağlanmamaktadır. Kısa sürede önemini kaybeden ve yerine yenisi ikame edilen bilginin hamallığı artık geçen yüzyılda kalmıştır. Günümüzde eğitimin yapması gereken, ders içeriğine ve kaynakları belirten yol haritası ile birlikte öğrenciye her ders için belirli amaçlar tanımlayıp, öğrencinin bilgiye kendi kendine erişmesini sağlamak veya istediği şekilde bilgiye erişmeyi veya elde etmesinin yolunu açmak daha anlamlı olacaktır. Öğretme merkezli kurs ve ödeve dayalı sistemden, öğrenci temelli yaparak öğrenmeye geçiş sağlanmamaktadır. Böylece öğrenci kendi kendisini gerçekleştirme şansına sahip olmuş olacaktır. Bu modelde çıktı daha çok bilgiye erişme şansına sahip olduğu gibi yaşam boyu öğrenme ve bilgiye erişmeyi de öğrenmiş olmaktadır.
Yeni paradigma burada “öğretici temelli eğitimden öğrenen temelli eğitime geçiş yapmış olmaktadır”. Geleneksel paradigma anlayışı ile belirli sınıflarda ders yerine, öğrenci daha hareketli, bilgiye her yerde ulaşabilmektedir. İnteraktif bir eğitim modeli sağlanmış olacaktır.
Yarınlar öğrenmeyi bilenlerin olacaktır. Öğrenmeyi bilmeyen öğrendiğini dönüştüremeyen geleceği yakalayamaz. Bilgiyi analiz edemeyen yeni bir şey yaratamaz ve dönüştüremez. Eğitim mutlaka öğrenmeyi ve bilgi kaynaklarının nerede olduğunu göstermelidir.
3. BİLİŞİM DEVRİMİ VE YENİ PARADİGMA
İnsanlık tarihinin önemli süreçlerinden olan tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş beraberinde yeni yaşam biçimleri ve eğitim sistemini de getirmiştir. Tarım toplumundaki medreselerde eğitim ağırlıklı olarak felsefe ve tıp üzerindeyken, sanayi toplumunda bilim disiplinlerin gelişmesi ile daha geniş bir aralıkta çeşitli alanlarda eğitim verilmeye başlanmıştır. Bilim disiplinleri beraberinde teknolojinin gelişmesini sağlaması sonucu teknik eğitim değişik disiplinlerde verilmeye başlanmıştır. Eğitim bu aşamada yer yer üretim ilişkilerine göre şekillenmiştir. Üretim şekli ham maddenin işlenmesi ve katma değer katılarak geniş alanda kullanılabilir ürün elde edilmekteydi. Bilgi ve iletişim çağında teknoloji eğitimi daha çok yazılım, bilgiden bilgi üretme, bio-teknoloji, nano-teknoloji çerçevesinde yürütülmektedir. Sanayi toplumunda üretim şekli daha az iş gücü ve daha çok üretimi hedefliyordu. Ağırlıklı olarak sanayiye dayalı üretim bilginin yoğun işlendiği, yetişmiş insan gücünün olduğu batı toplumlarında yüksek yatırım ve işletme maliyetleri ile yapılıyordu. Geçen çeyrek yüzyılda bütün dünyada yoğun bilginin artık durağan değil, iletişim araçları kullanılarak dağılımı dinamik hale gelmiştir. Bilgisayar ağırlıklı ve erişimi kolay ve etkili bir süreç yaşanmaya başlanmıştır. Hindistan’da iyi bir bilgisayarcı yazacağı bir yazılım programı ile anında ABD’deki üretime yön verebilmektedir. Programının maliyeti bir CD disketi ücretine kadar düşmüş bulunmaktadır. Ayrıca son birkaç yıldır sanrayi-4 devrimi ile teknoloji eğitimi çoklu disiplinlerin birlikte yapılmasını zorunlu kılmıştır. Geçmişte birkaç bilim disiplinin bir araya gelerek yarattığı π tipi (Ortaş, 2001) bilimlerin doğmasına neden olmuştur. Böylece hem yeni bir sınıf doğmuş olmaktadır hem de yeni eğitim alanları. Artık çok sayıda mekanik bilgisi olan mühendis yerine, yaratıcılığı olan bir tek mühendis çok daha fazla üretim yapabilme yeteneği kazanabilmektedir. Bilgisayara ve modellemeye dayalı yüksek bilgi ve teknoloji kullanımı beraberinde yeni süreçlerde yaratmıştır. Bu arada yoğun iş gücü gerektiren üretim sistemleri ve/ya süreçleri gelişmekte olan ülkelere kayarken, bilgiyi değerlendiren, bilgiden bilgi üreten ve birim kg başına maliyeti yüksek üretim sistemleri üreten ülkeler artık hizmet sektörüne kaymış durumdadırlar. Gelişmiş ülkelerin ürettiği fikri yazılım kolayca anında yüksek değer ile satılabilir bir nitelik kazanmıştır. Her üretim ilişkisi kendi sosyal ve eğitim üst yapısını oluşturacağı için yeni bir eğitim modeli doğmuş durumdadır.
Bilgi çağının yeni paradigmasının da buna göre yapılanması gerekir. Artık kalabalık sınıflarda herkese ezberleyerek öğretmek yerine, kişiye yüklenilmiş amaca yönelik bilgiye ulaşması ve yeryüzünde özgürce dolaşarak her türlü bilgiye erişiminin önünün açılması gerekir. Dün yalnızca yüksek eğitim görmüş, ileri okur-yazar olan kişilerin sahip olduğu bilgi bugün yer yüzeyinin her hangi bir köşesinde okuma yazma bilen herkes tarafından ulaşılabilmektedir. Eğitim de artık mobil kütüphaneler de işlenmektedir. İnteraktif eğitim, uzaktan eğitim, sanal eğitimi gündeme gelmiştir. Gelişmiş bazı üniversitelerin artık derslerini uzaktan veya online eğitimine dönüştürdükleri, sınavların online üzerinden yaptıklarını görüyoruz. Okul-sınıf, sıra kavramlarının tartışıldığı bir konuma gelinmiş ve öğretmen, öğretim üyesinin rolü ve fonksiyonu değişmiştir. Öğretme ders anlatma şeklinde değil daha çok yönlendirme ve danışmanlık düzeyine indirgenmiş konuma gelmiştir. Bilişim devrinde çağı yakalamak ve çağa yön vermek için her şeyden önce toplumlarına, devletlerin ve beyinlerin yeniliklere hazır olması gerekir.
Bilişim ve iletişim teknolojileri çağında bilgi çok hızlı bir şekilde
· Üretilmekte,
· Yayılmakta ve
· Güncellenmektedir.
Bilişim çağında bilgi üretiminin hızla güncelleşmesi ve yayılması eski bilginin sorgulanmasını gündeme getirmektedir. Geçmişte öğretilen bazı teknik bilgiler artık kullanılamadığı için birçok anlayışın ve alışkanlığın yeniden sorgulanması ve değiştirilmesi gerekiyor.
Çağımızdaki bilişim çağı artık eğitim sistemini farklılaştırdığı gibi bilgi kaynaklarını da farklılaştırmıştır. Kütüphaneler artık kitapların biriktirildiği yerler değil, artık dokümantasyon merkezleri durumuna gelmişlerdir. Kişisel elektronik veri tabanlı kütüphaneler üzerinden daha çok bilgiye ve dokümantasyona ulaşılmaktadır. Ders içerikleri ve programlar temelden değişmiştir. Bilişim çağında eğitimin bütünlük içinde kendisini yenilemesi ve sorgulaması gerekmektedir.
Gelişen yeni konsepte özellikle sanayi- 4 devrimi yaklaşımı ile öğrenme ve öğretmede yeni yaklaşımların yaratılması gerekir. Bu arada eğitmenlerin yerinin ve konumunun değişilmesinde yarar görülmektedir. Yeniliği yaratıcı ve dinamik kafalar ile yürütmek gerekir. Ancak eski alışkanlıklar nedeniyle yeniliklerin yakalanması bazen zor olabilir. Mutlaka yeni yaklaşım ve yeni yüzler ile yakalanması gerekir. Eski sistem içinde yer alan kişilerin uzun süren deneyimler sonucu oluşan alışkanlıklarından, anlayışlarından kolay kolay kendilerini kurtaramadıkları sıkça görülmektedir. En çok da büyük işletmelerde yapılan çalışmalarda, değişimden uzak, duygusal zekâya sahip olmayan yöneticilerin yönettiği işletmelerin zamanla gerilediği ve çalışamaz olduğu görülmüştür. Özellikle de bizim gibi duygusallığı yüksek olan toplumlarda eski alışkanlıklardan kurtulmak çok zor olduğu için yeni paradigma için yeni bir anlayış, ruh gerekir.
Yeni paradigma değişimi ancak dışarıdan gelen paradigma öncüleri tarafından sağlanacağına inanılmaktadır (Barker, 1993). Üniversitelerde öğretim üyelerin yerlerinin değişilmesi gerektiğinin bilinci batı toplumlarında belirginleşmiştir. Yeni bir paradigma yeni bir atılım demektir; bunun için enerji ve irade gerekir.
Paradigma öncülerinin önemli özellikleri nelerdir? veya neler olmalıdır? (Barker,1993)
a) Faklı eğitim süreçlerinden geçmiş yeni mezun gençler. Genelde yeni gençler ilk heyecanları ile farklı fikirler üretebilmektedirler.
b) Özgür düşünebilme kapasitesine sahip, bağımsız ruhlu kişiler. Farklı alanlara geçiş yapmak isteyen değişik konularda geniş bilgi birikimi ve deneyim olan gelişmeye açık kişiler.
c) Aykırı bakabilen, sorgulayabilen, tabiri caiz ise her şeye burnunu sokan, bilmediklerini tamir etmeye veya kurcalamaya çalışan kişiler.
• Ülkemizdeki eğitim sistemi maalesef, farklı düşünen, aykırı, unsurları bünyesinden uzaklaştırmış, muhafazakâr ve dar görüşlü, entelektüel alt yapısı olan değil, sığ her söyleneni yapan ve var olan ile yetinen insanları sistemin kilit noktalarına getirmiştir. Bilginin yaygın olarak üretildiği üniversitelerin üniversite özerkliklerinin kısıtlanması sonucu üniversitelerin bilgi üretme kısıtlanmıştır. Özellikle sosyal bilimler alanında bilgi üretimi son yılarda iyice teknik boyuta indirgenmiş durumdadır.
• Farklı bakış açısına sahip, biraz aykırı, kontrolü zor kişilikler olduğu anlaşılan bu dinamiklerin tek bir kalıba sokulması da zor görülüyor. Yeni buluşçular ve kâhinler biraz eski köye yeni adet getiren kişilikler olarak görüldüğü sürece yenilik ve yaratıcılık yakalanmamaktadır.
• Ülkemiz paradigma yaratacak kişilere pek önem vermiyor ve beyin göçüne uğratıyor. Dinamik ve yaratıcı beyinlere sahip çıkılmadığı için ülkemizin iyi yetişmiş insan gücü (gen kaynaklarını) erozyona uğramaktadır.
Einstein’ın “Karşılaştığınız sorunları, o sorunları yarattığınız düşünce düzleminde kalarak çözemezsiniz” anlayışı yeni paradigma yaratmak için çok anlamlıdır.
Robert Frost “Önündeki çitin oraya neden konulduğunu öğrenmeden onu aşağı indirme” diyor. Her konuda mutlaka içinde geçtiğimiz durumu sorgulamak ve yeni paradigmalar yaratmak zorundayız. İnsanlığın gelenekçi ve tutucu yanlarının ağır basması bazen sorun çözmede kısırlıklar yaratabilmektedir. Soruna boğulmadan farklı bir yaklaşım getirmek, yer değiştirmek başkasına danışmak, konu hakkında yaratıcı düşünceleri derlemek sorunun çözümüne katkıda bulunabilir. Özellikle de eğitim kurumalarında zamanla köhneleşen ve bir süre sonra alışkanlık haline gelen düşüncelerin yarattığı verimsizliği ortadan kaldırmak için mutlaka yer değişimi sağlanmalıdır. Özellikle akademik kadroların kendilerini özgür olarak ifade edebilmeleri için yeni mekânda yaratılacak yeni düşünceler kişiyi daha üretken ve mutlu kılacaktır.
Stephan Zweig “Bilimde körlük yanılgı değil, ”korkaklık ”tır. Bilim adamının korkaklarla, ürkeklerle ya da saygıdan ötürü gerçeği görmemeye hakkı yoktur.
Hedef Koymak Yeni Paradigmanın Öncüsü Olmalıdır
En iyi eğitim modelini de devreye soksanız, eğer yeni amaç ve hedefler ortaya konulamıyorsa ve o hedeflere uygun motivasyon sağlanmıyorsa hiçbir ilerleme sağlanmayacaktır. Hedef koymak “ne istediğini bilmek” önemlidir. Modern dünyada yeni trend insan odaklı akıl ve bilimin öncülüğünde yaratıcı ve kritik düşünmeyi öne alan, öz güveni gelişmiş, etik değerlere saygılı, öğrenme isteği yüksek, sorumluluk sahibi insan yetiştirmektir. Fen okuryazarlığı kadar teknoloji okuryazarlık bilgisi ve bilincine sahip olmak özellikle önemlidir.
Eğitim öğrenci odaklı olması, kişinin örtük potansiyelini ortaya çıkaracak, kişinin kendisini geliştirmesi ve yaşamdan hoşlanarak yaşama anlam katması önemsenmelidir. Bunun için empati yaparak, yaratıcı drama dahi, etkileşimli öğrenme, deneyerek öğrenme, yaratıcı öğrenme kavramları ve yönetimleri devreye sokulmalıdır. Hepsinden önemlisi kişinin kritik düşünme ve okuma-yazma yeteneği gelişmiş ve paradigma değişimine ayak uyduracak bilgi ve bilince sahip olması önemli.
Eğitimde Yeni Paradigma Ne Olmalıdır
Günümü iletişim ve biyo-nano teknoloji çağının kendine özgü eğitim ve öğretim farklılığı yaşanmaktadır. Günümüzde öğrenmek için yer ve zaman sınırlayıcı olmaktan çıkmış olup, artık insanlar aradıkları bilgiye yeryüzünün her alanında ulaşabilmektedirler. Bilişim çağının güçlü organı WEB tabanlı internet erişimi sayesinde bulunduğunuz coğrafyada bilgi alabilir veya sağlayabilirsiniz. Kitap, gazete, dergiler online üzerin taşınmış, kalem, boya ve diğer kırtasiye girdileri rafa kalkmış durumdadır. Dersler eğitim kurumları arasında interaktif olarak sağlanmaktadır. Dünyanın en iyi üniversitesi veya hocasından ağ üzerinden veya video üzerinden ders almak mümkün duruma gelmiştir. Bilgisayar ağları üzerindeki dersi öğrenci istediği zaman videobanttan izleyebilir, ileri geri giderek not alabilir duruma gelmiştir. Günümüzde batının gelişmiş üniversiteleri değişik paket programlar aracılığı ile hocayı ayağına çağırmak yerine hocanın derslerini anında diğer bir sınıfa yansıtabilmektedirler. Türk yükseköğretimi bu teknolojiyi kullanarak hem yurtdışından ders aldırtabilir hem de Anadolu'daki pek çok üniversitede öğretim elemanı eksikliğini bu şekilde tamamlayabilir.
Muhtemelen önümüzdeki dönemde tek tek üniversiteler yerine değişik üniversitelerden alınmış ders kredileri toplamı üzerinden multi- üniversitelerden alınmış diploma veya sertifikalar daha revaçta olabilir. Bu da bazı üniversitelerin ortak programlarından mezunların olacağı şimdiden görülmektedir. Sandviç programlar, yan dal ve ortak alanlar şimdiden bazı üniversitelerde işletilebilmektedir. İleride bu lise ve orta öğretim düzeyinde de uygulanabilir.
Bilginin Ölçme Değerlendirilmesinde Yeni Paradigmalar
İletişim teknikleri ile bilgiye ulaşım kolaylaşmış, diğer taraftan temel bilimlerdeki araştırmalar evreni ve dünyayı anlamamıza ve yeni ufukların doğmasına yol açmakta ve yaşamı yeniden sorgulatmaktadır. Yeni paradigma öğrencilerin ders seçme ve isleme esnekliği kazandırmaktadır. Öğrencinin kendisine uygun dersleri seçmesi ve başarılı olması sorumluluğunu öğrenciye yüklemektedir. Öğreticinin sorumluluğu yalnızca dersin içeriğini, amacını ve işleyiş ilkelerini sunmaktadır. Böylece öğrenci merkezli eğitimde hocaya genel bilgi sunmak yanında sınav yapmak ve denetlemek görevi düşmektedir. Yeni eğitim modelinin amacı olan istenilen çıktının kalitesinin kontrolü başlı başına bir konu. Eğitim kurumlarının öz değerlendirme ve stratejik planlama unsurları bu konuda Dünya tecrübelerini değerlendirmeleri yararlı olacaktır. Ne aranıyordu, ne bulundu? sorusu artık çok daha sık sorulmakta ve sorgulanmaktadır. Beklentiler ne ölçüde karşılanıyor? Çıktı fonksiyonel midir? İhtiyaç karşılanabiliyor mu? Sorularının sorulması ve cevaplarının aranması gerekir. Bu kriterlerin oluşması için kurumun kendi kriterlerinin olması gerekir. Ayrıca kendisini iyi tanımlaması ve misyon vizyon tanımlamasını ortaya koyması gerekir.
Amacı, vizyonu ve misyonu belirlenmiş ve yol haritasını çizmiş bir eğitim kurumu belirlediği politikaya göre çıktılarında aradığını sorgulama şansı olacaktır. Amacı ve görürlük hedefi olmayan hiçbir eğitim kurumu bu bağlamda nitelikli insan yetiştirmede başarılı olamamaktadır. Çıktılarının verileni alma kapasitesi, bilgiyi pratiğe dönüştürme kapasitesi, bağımsız düşünebilme, yaratma, sorgulama, analiz ve sentez yeteneği değişik ölçümler ile belirlenebilir. Bu konuda bilişim programları da geliştirilebilir. Son yıllarda ölçme değerlendirme modelleri ve teknikleri bilgi teknolojileri ile zenginleştirilerek daha sağlıklı sonuçlar çıkarabilmektedir.
Sınav sisteminin değerlendirilmesi için ölçme değerlendirme (quiz, test, yazılı, ödev vs), paydaşların anket sonuçları ve diğer önlemler alınabilir. Yukarıda da belirtildiği gibi değerlendirme online üzerinden otomatik olarak değerlendirilip her bir öğrenci için elektronik olarak hazırlanan portföye ulaştırılabilir. Sonuçta öğrencinin kendi iradesi ile aldığı seçmeli dersler sonunda doldurduğu kredi ile mezun olması ve iş bulması bu portföy üzerinden değerlendirilebilir.
Sınav sistemini mutlaka gözden geçirilmeli, ezbere veya teste dayalı bilgi hatırlama gücünü ölçme yerine, “daha çok alternatif düşünce üretebilme nitelikleri taşıyan, bilgiyi analiz ve sorgulamaya ve eleştirel düşünme becerisi ölçme ve değerlendirmeye dayanmalıdır. Sorular daha çok kişinin hayatta karşılaşabilecekleri durumları içerecek şekilde hazırlanmalıdır. Eğitim sınava odaklı yapısından kurtarılmalı, öğrencinin sınıf başarısı, zekâsı ve olgunluk sınavında kazandığı birikim esas belirleyici olmalıdır. Derslerde ve değerlendirme sınavları yaratıcılık ve merak güdülerini dürtükleyen ve çözümleme esasına göre yapılmalıdır. Ölçme değerlendirme, kalite kriteri ve seviye yükseltilmesi tamamen eğitim kurumunun ne aradığına bağlı olması gerekir. Bütün bunların yapılabilmesi belirli bir alt yapı, donanımı ve yetişmiş insan kaynağına gereksinim bulunmaktadır.
Derslerin web ortamında hazırlanması, değişik kursların online geçmesi, pratik uygulamaların videoya alınması ve uygulama öncesi öğrencilere izletilmesi anlamlı yeni paradigmanın esaslarını oluşturacaktır. Dersler ile ilgili her türlü sunu, multimedya dosya, başka sayfalara link gibi kaynak dosyalardan öğrencilerin ve öğreticilerin anında ulaşması etkin bir öğrenmenin sağlanması açısından önemlidir.
Proje üretimi ve ödevler (Assignment) gelişmiş ülkelerin eğitim sisteminde kendi kendine öğrenmede önemli bir öğretim yöntemidir. Sohbet odaları (chat rooms) olanakları öğretici ve öğrenci arasındaki iletişimin kurulması ve diğer öğrencilerin sistemden yararlanması önemli bir öğretme yöntemi olacaktır. Değişik konularda öğretici-öğrenci ve öğrencilerin kendi arasında canlı tartışma ortamları yaratmaları öğrencilerin öğrenme düzeylerini yukarı çıkaracaktır. Forumlar, münazara ve diğer serbest tartışma ortamları yine iyi birer öğrenme metodu olarak yaygın bir şekilde bilişim çağında uygulanmaktadır.
Zengin multimedya destekle canlı dersten daha etkili olabilir. Örneğin, laboratuvarlardaki deneyler sırasında çekilen bir video önemli bilgi sunacaktır. Elinin altındaki bilgiye anında ulaşma, tekrar izleme yararlı olacaktır. Verilerin açıklamalı olması ayrıca veri tabanlı olması daha da yararlı olacaktır.
En iyi öğrenme öğretmektir veya sınav olmaktır anlayışı ile hareket edilebilirse yapılacak küçük quizler veya ara sınavlar kendi kendine öğrenmeyi anlamlı kılacaktır. Günümüz iletişim çağında sınav başarısı yerine kişinin kendini geçerletme ve iş yapma becerisi daha anlamlı olabilir. Yaşam boyu öğrenme modeli devreye sokularak, ezbercilikten uzak, anlamaya, kavramaya dayalı yaratıcı eğitim modeli ile kişinin sürekli çağın yaratığı bilgi birikimi ile kendisini güncellemelidir.
Ne Yapılmalı
Öncelikle ne aradığımızı bilmemiz gerekiyor. Ülkenin öncelikli hedefi geleceğin büyükleri olan bugünün çocuklarının ana karnında 18 yaşına kadar ruhen ce bedenen sağlıklı gelişimi öncelikli eğitim hedefi olarak görmesi gerekir. Okulun amacı çocuğun okul ortamında yaşdaşları ile oynayarak eğlenerek yaşamı öğrenmesi, spor yaparak beden sağlığını geliştirmesi en büyük eğitim amacı olmalıdır. Geleceğe ilişkin ulaşılmak istenen amacımızı ve hedeflerimizi belirlememiz gerekir. Ülke olarak bir siyaset üstü evrensel ölçekte eğitim ve bilim politikasının belirlenmesi gerekir. Gelişmiş ülkelerin onlarca yıllık tecrübelerinden da yararlanarak sağlıklı bir toplum ve çok yönlü eğitilmiş ve bilgiye erişebilen ve ondan yaralana insanlar yetiştirmek temel amaçlardan biri olmalıdır. Öncelikli olarak eğitim parasız olmalı ve ülkenin bir milli eğitim ve bilim politikası belirlenmeli ve kararlılıkla yürütülmelidir. Eğitim ezberci, sınava endeksli anlayıştan uzak evrensel nitelikte, bilgiye erişmek, öğrenme öğrendiğinde zevk alma ve bilgiyi yaşam uygulayacak şekilde gerçekleştirilmelidir. Öncelikle insan beyninin çalışma prensipleri, öğrenme ve algılama şekillerine uygun bilimsel bir anlayış ile eğitim programlarının hazırlanması gerekir. Eğitim Köy Enstitüleri modeline benzer şekilde “yaparak öğrenme” veya problem çözmeye dayalı anlayışı ile yürütülmelidir. Atölye, işlik, laboratuvar, alan çalışmaları ve WEB üzerinde karşılıklı bilgi aktarımı ve kazanımı modelleri mutlaka devreye sokulmalı.
Kısa vade de;
Zorunlu eğitim 12 yıla çıkarılmalı,
Okul öncesi eğitime yurt genline mutlaka yayılmalı. Okullara doğaya açık alanlarda olmasına dikkat edilmeli ve çocuğun toprakla, bitkiyle hayvanla tanışması karşılaşması sağlanmalıdır.
İlkokul 1 ve 2 sınıfta resim, müzik ve oyun ağırlıklı bir ortam sağlanmalı,
3, 4, 5 sınıfta temel kavramalar, dil bilgisi ve matematik örneklerle sevdirilerek öğretilmeli, beden eğitimi ve müzik ve görsel sanatlar eğitimi, el işi becerileri ağırlıklı bir ortamda eğitim sağlanmalı.
Orta öğretimde kişiye fen-okuryazarlığı kazandırılmalı,
Her yaş grubunun gelişme düzeyinde göre derslerin ve içeriğinin hazırlanması
Kişilerin yetenek ve eğilimlerine göre temel lise eğitimi ve mesleki alanlara yönlendirme ile kişinin kendisini gerçekleştirmesi ve ülkenin ihtiyaç duyduğu ara eleman yetirtilmesine yönlendirilmeli,
Lise eğitimi temel bilimler yanında başta felsefe, tarih, sosyoloji ve psikoloji olmak üzere sosyal içerikli olarak temelden işlenmeli,
Üniversiteye giriş öncesi öğrenciler olgunlaştırma sınavından geçirilmelidir. Yeten sınavlarına göre öğrenciler üniversiteye tercihen alınmalı. Üniversite eğitimi, kişiyi olgunlaştırmayı, metodoloji, kritik düşünme ve okuma yanında tartışmayı, irdelemeyi ağırlıklı olarak hedeflemelidir. Eğitim seküler ve bilimsel olmalıdır.
İlköğretimin ilk iki yılında okuma yazma yanında mutlaka resim, el işi, sanat ve beden eğitimi ağırlıklı olarak işlenmelidir. Ninniler ve müzik ile dil eğitimi ve kavramlar öğretilerek çocukların beyinlerinin doğru yönlendirilmesi sağlanmalıdır. Bir odaya 100 kutunun gelişi güzel bırakılması durumu ile düzenli olarak istiflendiğini düşünün. İnsan beyninin desen gibi işlenmesi ve sistematik olarak çalışması erken çağda sağlanmalıdır. Öğrencilerin resim ve el işi becerileri geliştirilerek güzel yazma ve anlatabilme becerilerinin gelişmesi sağlanmalıdır. Güzel yazabilen, kendini ifade edebilen kişinin öz güveni gelişecektir. Resminin kendisi tarafından yapıldığını gören, üretici öğrenci artık öz güvenlidir. Bugün ülkemizin yönetim sorunun en önemli nedeni öz güveni olmayan çok sayıda kişiden kaynaklanıyor.
Okul Öncesi ve İlköğretimin Yapılandırılması yeniden günün koşullarına göre değerlendirilmeli, Okul öncesi eğitimin aşamalı olarak (72- 61ay, 60- 49ay ve 48- 36 ay) zorunlu hale getirilmeli,
Eğitim İlköğretim ve Ortaöğretimi 12 yılı tamamlayacak biçimde zorunlu hale getirilmeli. Fırsat ve olanak eşitliğinin sağlanmalı. 1–9 sınıflar arası bir bütün olarak temel eğitim içinde ele alınmalı 7. 8. ve 9. sınıfların çocuğun yeteneklerinin tanındığı yönelme sınıfı olarak değerlendirilmelidir. Ortaöğretimin Yapılandırılması tek bir yapı olarak, çok programlı bir yapılanma oluşturulmalı. Matematik ve dil ağırlıklı bir program oluşturulmalı. Fen okuryazarlığı yaygınlaştırılmalı. Orta öğretimde sosyal içerikli dersler psikoloji, felsefe, mantık, sosyoloji, beşeri coğrafya ve tarih bir bütünlük içinde verilmelidir.
Köy Enstitülerinde olduğu gibi çocuklarımıza, kendileri olacak, onların yaratıcılığını geliştirecek, kültür sanat ders ve etkinlikleri, kitap okuma – tartışma saatleri, beden eğitimi dersleri yaygın bir şekilde programlarda uygulamaya sokulmalıdır.
Eğitim kurumlarında kamusal sevgi eksikliği giderilmelidir daha yaşanabilir ortamlar yaratılmalıdır. Sınıfların kalabalıklığı, okulun kalabalıklığı çocukların öğrenmesini engellediği gibi sıkmakta, psikolojik baskı oluşturmaktadır. Bugün eğitim kurumaları şehir merkezlerine sıkıştırılmış. Simsiyah beton yığınları ile inşa edilmiş okul ve sınıfların iç mekânları da sevimsiz. Türk büyükleri diye koridorlara asılan resim ve fotoğraflar kılıç, silah ve savaş görüntüleri ile öğrencilerin ruh hallerini karartacak nitelikte görüntü vermektedir. Öğrencilerin resimleri ile süslenecek duvarlar, yeşil bir mekân, ağaçlar, değişik hayvanların bulunduğu geniş okul mekânları öğrenciler için daha anlamlı olacaktır. Okullar mutlaka şehir merkezlerinin kalabalıklığından kurtarılmalıdır. Okula mekânlarında yeşilliğin olmaması, doğal canlılarının bulunmaması çocukların doğa sevgisi ve bilinci gelişmemektedir. Yer yüzeyindeki bitki ve hayvan türlerini yalnızca ders kitaplarında göstermek öğretici olamadığı anlaşılmış olup görselliğin ve dokunma ile öğrenmenin önemi önerilen bir metot olarak kuzey Avrupa ülkelerinde benimsenmiştir. Mutlaka duyguların devreye girmesi ve çocuğun kafasında his edilmesi gerekir.
Öğretmen yetiştirme sorunumuz mutlaka gözden geçirilmeli, ülkemizin özgün öğretmen yetiştirme modellerinden yararlanarak öğretmen yetiştirme ile ilgili yeni arayışlar geliştirilmeli, öğretmen yetiştirme üniversitesi kurulması tartışılmalıdır.
Meslek liselerinin uygulama ağırlıklı bir yapıya bürünebilmesi için enstitü kapsamında değerlendirilerek yeniden yapılandırılmalı, öğrencilerin yeteneklerine göre meslek liselerine yönlendirilmeleri sağlanmalıdır.
Eğitim dili Türkçe olmalıdır. Ancak başta İngilizce olmak üzere ikinci ve üçüncü dil öğretilmelidir. Çocuklarımıza ilk ve orta öğrenimde mutlaka iyi bir yabancı dil öğretilmelidir. Yabancı dil öğrenme amaç değil bir araç olarak görülmelidir ve dil öğrenme süreci yükseköğretime taşınmamalıdır.
n Öğretme – Öğrenme Süreci
Öğrenme kuram(lar)ının belirlenmesinde Köy Enstitüleri modeli benimsenmeli. Öğrenen merkezli, işbirliği, eleştirel, yansıtıcı, yaratıcı düşünme ve problem çözme becerileri ile sorgulayıcı ve yapılandırmaca öğrenme modelleri üzerinde beyin jimnastiği yapılması gerekir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin eğitim sorunlarını ülkenin gerçekleri ve gereksinimlerini göz önünde bulundurarak; bilimin ışığında öğrenciyi temel alan, onu koşulsuz kabul eden, gizil güçlerinin keşfedilmesini önemseyen, başarısızlığı değil, başarıyı değerlendiren ülkemize özgü Köy Enstitüsü modelinin dayandığı felsefe kapsamında yeniden şekillenmelidir.
Köy Enstitüsü modelinin dayandığı temel felsefe çerçevesinde aşağıdaki öneriler geliştirilmiştir:
Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) Hizmetlerinin Yaygınlaştırması. Öğrenci merkezli eğitim anlayışına dayalı ve öğrenci akışını düzenleyen etkili bir yönlendirme yaklaşımıyla ders geçme ve kredi modeli esas alınmalıdır. Okul Temelli PDR Hizmetleri modeli geliştirilmesi, her okulda öğrenci oranına göre psikolojik danışman istihdam edilmesi hedefi korunmalıdır. Bu oran gelişmiş toplumlarda önerilen; ilköğretimde 1/500, ortaöğretimde 1/250 olması tercih edilmelidir. Mutlaka okullarda psikolojik danışman kadroları ihdas edilmeli ve etkili bir iletişim sağlanmalıdır.
Bilgi Edinme Yolları ve Kaynakları Çeşitlendirilmeli
Işık hızı ile gelişen bilimsel buluşlar, yapılan yayınlar ve hızla güncellenen bilgiye erişimin hızı artık kolay kolay hiçbir üniversite kütüphanesi tarafından erişim sağlanmamaktadır. Kısa sürede önemini kaybeden ve yerine yenisi ikame edilen bilginin hamallığı artık geçen yüzyılda kalmıştır. Günümüzde eğitimin yapması gereken, ders içeriğine ve kaynakları belirten yol haritası ile birlikte öğrenciye her ders için belirli amaçlar tanımlayıp, öğrencinin bilgiye kendi kendine erişmesini sağlamak veya istediği şekilde bilgiye erişmeyi veya elde etmesinin yolunu açmak daha anlamlı olacaktır. Öğretme merkezli kurs ve ödeve dayalı sistemden, öğrenci temelli yaparak öğrenmeye ve bilgiye erişmenin öğretilmesi sistemlerine geçiş sağlanmalıdır. Böylece öğrenci kendi kendisini gerçekleştirme şansına sahip olmuş olacaktır. Bu modelde çıktı daha çok bilgiye erişme şansına sahip olduğu gibi yaşam boyu öğrenme ve bilgiye erişmeyi de öğrenmiş olmaktadır.
Yeni paradigma burada “öğretici temelli eğitimden öğrenen temelli eğitime geçiş yapmış olmaktadır”. Geleneksel paradigma anlayışı ile belirli sınıflarda ders yerine, öğrenci daha hareketli, bilgiye her yerde ulaşabilmekte ve interaktif bir eğitim modeli sağlanmış olacaktır.
Yarınlar öğrenmeyi bilenlerin olacaktır öz değişi ile bilgiye ulaşmasını bilen gelecekte daha çok bilgi sahibi olmuş olarak tanımlanacaktır. Öğrenmeyi bilmeyen öğrendiğini dönüştüremeyen geleceği yakalayamaz. Bilgiyi analiz edemeyen yeni bir şey yaratamaz ve dönüştüremez. Eğitim de yeni paradigmalar öğrenciye mutlaka öğrenmeyi ve bilgi kaynaklarının nerede olduğunu gösterme temelli olacaktır.
Hedef Koyabilmek
Eğitim sistemimizin en eksik yanı, sorumluluk alamamak, hedef koymamak ve program yapmamak gibi ciddi bir sorunu bulunuyor. Hedefi olmayan bir kişinin bir şeyi gerçekleştirme şansı olabilir mi?
Çok erken yaşlarda aile içinde ev ortamında çocuk sorumluluk almayı öğrenmeli ve okul ortamı bunu pekiştirmeli. Hedef koyabilmeyi öğrenmeli.
Her koşulda günlük, haftalık, aylık, yıllık ve yaşam boyu hedeflerin belirlenmesi ve bu hedeflere ulaşmak için çalışılması. Okul ve/ya üniversite bunun için olmalı. Kişi hayata hazırlanmalıdır.
Düşünmeyi Öğretmeli
Okul ortamı özellikle liseli yıllarda kişilere yaşamı sorgulamayı ve sorduğu sorular üzerinden düşünmeyi örenmelidir.
Kültürel etkinliği ve kültürel yetkinlik kazanmak. Yorum yapabilmeyi kazanmak için okul ortamının kişiye ortam hazırlaması gerekir.
Yüksek Öğretim Yeniden Yapılanmalı
Yükseköğretim sorunları başta üniversiteler ve bilimin içinde olduğu durum başlı başına ele alınması gerekir. Türkiye’nin bugün ki sorunlarının çözümsüz kalmasının bir nedeni de üniversitelerin özerk olmaması ve özgürce çözüm üretememesidir. Ülkemizin devlet katında belirlenmiş bir bilim politikasının olmadığı gibi üniversitelerinde belirlenmiş bilim ve eğitim politikaları yok denecek düzededir. Üniversite yönetimleri doğrudan üniversite bileşenleri tarafından belirlenmediği için kendini özerk hissetmiyor. Bu durum birçok sorunun çözülmesini engelliyor.Ernst Hirsh “Devlet, kamusal kaynakları kullanan üniversiteyi denetler ancak işine ve işlevine karışmaz” diyor.
Üniversite eğitimi orta eğitim gibi yapılmakta, felsefi tartışma ve araştırmadan uzak bir yapıda olması nedeniyle mezunların diploması sürekli sorgulanmaktadır.
Üniversite ve bilimsel çalışmalarda yeni paradigmalara gereksinim olduğu çok açık.
Üniversiteye Nitelikli Öğrenci Alınmalı
Ülkemizde ÖSYM tarafından yapılan sınav sonuçlarına göre yapılan sıralamaya göre en başarılı öğrenciler halen tıp ve mühendislik fakültelerini tercih etmektedirler. Ancak iyi mühendisleri ve doktorları çoğu zaman ülkemizde tutmak mümkün olmadığından çoğunluğu beyin göçüne uğrayarak ülkede ayrılmaktadır. 2012-2015 ÖSYM sınav sonuçlarına göre 100 soru üzerinden soruların yarısını çözebilen öğrencilerin sayısı son derece düşük. 40 soru üzerinden fen sorularından çözülen soru sayısı 3.4, Matematik 6.5. Türkçe 15 soruya cevap verilebilmektedir. Dershane sektörüne yapılan yatırım ile bu ülkede bütün üniversiteler geliştirilir. Plansız ve programsız açılan çoğu üniversite ile birlikte düşük puanla çok sayıda öğrenci üniversitelere kayıt yaptırmaktadır. Akademik donanımı yetersiz öğrencilerin yapılan ALES sınavlarını başaramadıkları için bazı alanlarda nitelikli lisansüstü öğrenci bulunamadığı için ileriye yönelik nitelikli akademik kadrolarında oluşması da şimdiden sorgulanır olmaktadır.
ÖSYM sınav sonuçlarına göre yıldan yıla öğrencilerin akademik düzeyinin açık göstergesi (Kaynak ÖSYM verileri).
|
Yıllara göre 180 YGS baraj puanını geçemeyenlerin oranı (%) |
|||||
|
2010 |
2011 |
2012 |
2013 |
2014 |
2015 |
|
%17,17 |
% 20,40 |
27,68 |
% 31,70 |
% 27.01 |
31.11 |
Adayın 4 yıllık bir programa girebilmesi için önce 180 YGS baraj puanını aşması gerekiyor. 180 YGS puanının altında kalan aday sayısı ne kadar fazla olursa, üniversitelerin boş kontenjanları da o ölçüde fazla olmaktadır. Ayrıca üniversite öğrenci kaliteleride düşmektedir.
Orta öğretimden üniversiteye geçişte öğrencilerin yıllar içindeki başarı durumu gün geçtikçe kötüleştiğinin açık ifadesi. (Kaynak veriler ÖSYM verilerinden derlenmiştir).
YÖK kaldırılmalı ve yerine yeni paradigmaya uygun çağdaş ve katılımcı bir modelin geliştirilmesi kaçınılmaz görülüyor. Yükseköğretime geçişte olduğu gibi olgunlaşma sınavı uygulanması yapılmalı. Başarısız olanlar mesleki ve teknik yükseköğretim ile yaygın öğretime yönlendirilmeli. Eğitim fakültelerinin stratejik planlama dâhilinde oluşturulmalı ve üniversitelerin dışında ayrı bir kurum olarak öğretmen yetiştiren okullar olarak değerlendirilmedir. Öğretmen Okulları yeniden açılmalı ve öğretmenlik mesleğine uygun eğitim ve beceriler kazandırılmalıdır. Mevcut paradigmada öğretmenler otoriter, okul kışla gibi disiplin içinde görülmektedir. Öğretici öğrenci arasında hiçbir bağ bulunmamaktadır. Öğrencinin aşağılandığı sistemde öz güven ve yaratıcılık beklenilmemelidir.
Galileo öğrenmenin en kolay yolunu şöyle açıklıyor “bir insana bir şey öğretmenin yolu, öğrenmeyi ancak kendi içinde bulabileceğini öğretmektir”. Kişinin önce kendisini tanıması ve sonrada öğrenmeyi kolaylaştırması gerekir.
Temel Slogan da *Öğretmeyi bırak öğrenmeye bak! olmalıdır.
Sonuç olarak ülkemizin eğitim ve bilim politikasını yeniden evrensel ölçütlere uygun olarak belirlemeli. Çağcıl bir yapılanmaya uygun geleceğin insanı yetiştirmek için yeni paradigma yaratmalı. İlk, orta ve üniversite eğitimi yenden bilim politikasına uygun olarak şekillenmeli. İlk ve orta öğretimin amacı sağlıklı ve iyi insan yetiştirmeyi hedeflemeli. Üniversiteleri mutlaka özerk olmalı. Üniversite geleceğin iyi donanımlı yetişmiş insan gücünü yetiştirmeyi hedeflemelidir.