Böcek profesörünü böcekler uğurladı

Prof. Dr. Erdal ŞEKEROĞLU’NUN anısına

Her ölüm erken ölümdür derler, doğrudur; hele hayatın en verimli çağında Erdal Şekeroğlu gibi zeki bir bilim insanının ölümü daha da ağır oluyor.

Erdal Şekeroğlu üniversitemizde genellikle şöyle bilinir: aykırı ve dernek başkanı olarak. Tabii Erdal bey bu kadar değil di. Artıları ve eksileri ile bu üniversitede farklı biriydi. Her şeyden önce bir hümanistti, ülkesinin sorunlarına son derce duyarlı bir aydındı. Kendisine değil, başkasına yapılan haksızlığı kendisine yapılmış sayardı, Sözünü esirgemez, dobra dobra yanlışa yanlış derdi. En sevdiği can dostu ve hemşehrisi merhum Prof. Dr. Mahmut Sayın’ın ölümü ile birlikte kahrolmuş; onun sakalının şerefine sakal bırakarak “Kastro” lakabını almıştı. Çok duyarlı ve hassas olan hoca en son yine sevdiği arkadaşı ve yine hemşehrisi olan şair Adnan Yücel’in ölümü ile iyice sarsılmıştı. 

Erdal Bey öğrencilik yıllarımda derste hocam değildi, ancak Bitki Koruma bölümündeki arkadaşlarım bölümlerinde hayatı paylaşan, onlara ödünç kitap veren, zaman zaman öğrencilerini evine davet eden, onlara arkadaş gibi davranan hocayı duyardık. Öğrencileri kendisine hayrandılar. Yıllar sonra üniversitede öğretim üyesi olduktan sonra örgütlülüğün, çağdaşlığın ve yurttaşlık bilincinin önemli bir göstergesi olduğuna inandığım için kendisinin o dönemde başkanlığını yaptığı Ç.Ü. Öğretim Elemanları Derneği ne üye oldum. Daha sonra birlikte temel Ziraat Fakültesi derslerinden olan “Tarım Çevre” dersi veriyorduk. O günden sonra hocayı daha iyi tanımaya başladım. İri cüssesi, "Kastro" tipi sakalı ile heybetli görünen hocanın bir o kadar da yumuşak huylu olduğu kısa sürede anlaşılıyordu. Hocanın bu denli yumuşak huyluluğu ve hümanistliği nedeniyle sorunlara tahammül edemediği, içine attığı zaman zaman da kendisini içkiye verdiği yakın arkadaşları tarafından bilinirdi. Bu olumsuzluğu ve ardından gelen ve kendisine yakıştırılamayan bu ölüm şekli hocanın bir çok önemli yönünü gölgeliyordu.

Hoca korkunç bir okurdu, iyi bir hiciv sanatı ile olayları anlatma yeteneği son derece yüksekti. Müthiş bir fıkra ustasıydı. Eski dekanlardan Rahmetli Şefik Yeşilsoy hocamdan dinlemiştim. Yoğun iş yükü ve uzayan toplantılarda kendisini telefonla arayıp bir iki fıkra dinleyerek stres attıklarını söylemişti. 

Hoca yaman zekiydi, olayları çabuk kavrayan ve alternatif sunabilme özelliğine sahipti. Çok iyi bir gözlemci ve ülkemizin önemli ekologlarındandı. İyi bir evrimciydi. Doğa ve Doğal Sistemler hakkında derin bilgi sahibi idi. Özellikle, ekosistemlerin yapı ve işlevleri  hakkında modern  ve pozitif yaklaşımlara çok yatkın bir bilim adamıydı. Karıncaların sosyal yaşamı ve trafik kazasına neden olmadan hep beraber kolektif yaşamını insana örnek gösterme sanatı ile küçük canlıların belki de insandan daha önce evrimleştiğini anlatmaya çalışıyordu. Tırtıl yazıları özgürlüğün, paylaşımın ve sosyal adaletin doğanın bir parçası olduğu ve bunu küçücük canlıların bize yaşamaları ile öğrettiğini anlatıyordu. Küçücük canlılarda bencilliğin ve öğünmenin olmadığını göstermeye çalışıyordu. Böceklerin dünyasına ilişkin seminerleri ve gazete köşe yazıları diyalektik bir bakış açısı içerisinde mükemmel bir şekilde işlenmiştir. Hocanın Evrensel yayınlarda Çıkan "Tırtıl Yazıları, Ezop masalları gibi, doğayı perde olarak kullanmaya çalışmayan, doğayı insanın dünyasını anlamak için bir kaldıraç olarak kullanırken tam anlamıyla özgür bir bilim adamına yakışır şekilde kimsenin ilgi duymadığı ancak yüksek bir sosyal yaşamın olduğu börtü-böceklerin dünyasını insanın dünyası ile bütünleştirmiştir.

Hocanın tırtıldaki yazıları yalnızca doğa ve insan toplumu arasında bağlar kuran bir mekik değildir; bu yazılar bir doğa bilim kitabının önemli bir parçasıdır da. Bu yazılar eğer bir batılı yazara ait olsaydı eminim şimdiden bütün dünyaya best seller olarak sunulurdu. Olayları o kadar güzel anlatıyordu ki algoritmik olarak bir bütünlük içerisinde işlemekteydi. Hiç kimse onun gibi karıncanın sosyal yaşamını ülkemizin trafik sorunu ile eşleştiremezdi. Kuşların sevişmesini bu kadar güzel anlatamazdı. Böceklerin dünyasındaki yazılarını toplumsal yaşam biçimimizle örnekleyerek süslemesi ile oluşturulan “TIRTIL” adlı kitabı mutlaka okunmalıdır.

Hoca, tam bir sanatçıydı, elinden iyi iş gelirdi, iyi bir marangozdu. Makrema konusunda da usta idi.  Doğa fotoğrafçılığında da değerli çalışmalar yapmıştı, fakat bunları bir düzene sokma ve değerlendirme fırsatı bulamadı.

İyi bir hoca idi. Zeki idi, çözümleme ve analiz yeteneği çok yüksekti, Ne öğretmesi gerektiğini iyi bilirdi. Bilimsel olarak kendi konusu olan böceklerin ekolojisini iyi kavramıştı. Arkadaşları, Bitki Korumanın ve Entomolojinin bütün konularında, bilimsel araştırmanın temel konularında tam bilgi sahibi olduğunu söylemektedirler. Kendi bilim dalı dışında Türkiye orkideleri üzerine de çalışmalar yapmış, bilimsel kongrelerde tebliğler sunmuş; ancak  ne yazık ki tam değerlendirmeye fırsat bulamadı... Üniversitemize ilk bilgisayarı hoca bir proje sayesinde getirtmişti. Bilgisayar konusunda teknik elemanların üzerinde bir bilgi birikimine sahip olduğu bilinirdi. İngilizcesi çok mükemmeldi, YADEM ilk kurulduğunda, üniversitemizin dil bilen öğretim elemanları ile öğrencilerine gönüllü olarak İngilizceyi sevdirterek öğretmeyi sürdüren hocaların başında geliyordu. Bilimsel makalelerinin dil ve içerik yönünden bir çok kişiye yardımları olmuştur.

Kendisine yapılan eleştirilerin başında içkiye düşkünlüğü ve fazla kaçırınca da kontrolünün zorluğu idi. Ancak onu tanıyanlar çok hassas ve kırılgan olan hocanın ölen bir kuşa ve kurda acıyan karıncanın incitilmesine bile tahammül edemeyecek kadar duyarlı biri olarak elinden gelmeyen çaresizliğe içtiğini söylemektedirler.

Hoca gerçek bir paylaşımcıydı. Bilgisini sevgisini paylaşırdı. Doğadan yana insandan yana, bilimden yana taraftı. Onun için ayrımcılığa karşıydı. İyi bir aydındı ve çevresini aydınlatmaya çalışmıştı.

 Bilgili ve ne anlatacağını bilen biriydi. Cübbesinin arkasına saklanan, söylediğim her şey doğrudur, ben ne dersem o olur diyen  okumuş cahillerden hiç değildi. Yemeyi içmeyi seven biri olarak hiç davetlere icap edenlerden değildi. Başkasının sırtından geçinmek, yük olmak yalan dolan, alavere-dalavere, ayak oyunu, ayrıcalık yaratmak gibi gayri insanı düşüncelerin etrafında hiç gezinmezdi.  Bir hocamız onun hakkında kul hakkı yemedi, hep zararı kendisine oldu dedi.

Hoca gerçekten dürüst, yalanı yanlışı, bir yerlere gelmek için elli takla atanlardan değildi. İsteseydi çok farklı yerlere gelebilirdi. Kendisini tamamen bilime motive etmişti. Kendisini anlatma gereksinimi duymazdı. Mesai kavramı yoktu; sürekli labaratuvar, arazi ve masasında yazılarının başındaydı. Okuyan yazan ve üreten biriydi. Ölüm döşeğinde bile öğrencilerinin tezlerini, ponjelerini izlerdi.

Erdal hoca ne parada ne de makamda gözü olan, son derece gururlu, doğal ve mütevazı yaşamaktaydı. Ailesini de öyle yetiştirmişti. Ölümünden birkaç gün önce durumunun ağırlaştığını bilen bazı doktorlar kendisinin emekli edilmesini önerdiklerinde, ailesi biz zaten devletin bütün olanaklarından yaralanıyoruz, bunu yapamayız demiştir. Erdal bey de sağlığında haksız ve yanlışa müsaade etmezdi.

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Yarıda kalmış projeler, tamamlanmamış eserler... Ne yapsak, yaşamı planlayamıyoruz. Hayat böyle bir şey olsa gerek