Bilim Adamı Yetiştirme Sorunu-6

Merkezi Araştırma Sınavı İsteği

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi, e-mail asportas@mail.cu.edu.tr

Üniversitelerimizin dinamik bilim temellerini oluşturan her yönüyle gelişmiş iradeli, çok yönlü bilimci nitelikteki eleman bulma isteği ne yazık ki sistem sorunu nedeniyle bir türlü aşılamaktadır. Değişik ülkeler akademik kadrolarının nasıl oluşacağını belirlemişler ve doğal olarak bütün süreçlerden başarı ile geçenler, kendi başına proje üretebilen, yayın yapabilen, öğretme yeteneği olan kişiler yüksek lisans, doktora ve doktora sonrası post-dok süreçlerinden geçen birikimli kişiler üniversitelere kadrolu elaman olarak alınmaktadır. Bizde akademik kadrolar başlangıçta tespit edilmektedir. Bir kısmı Dekanlıkların sürekli kadrolarında başardıkları için başarısız olasalar da bir daha uzaklaştıramamaktadırlar, bir kısmı da Enstitü kadrolarında kayıtlı Yüksek Lisans öğrencileri arasından seçilmektedir. Bir kısmı da bir çok kişi hiç tanınmadan, bilinmeden burslu olarak geleceğin öğretim elemanı olarak yurtdışına gönderilmiş ve bir kısmı da araştırma görevlisi olarak daimi kadroda öğretim görevlisi olarak görev yapmaktadırlar. Söz konusu kişiler Doktoralarını bitirir bitirmez doğal olarak Yardımcı doçent veya doçent kadrolarına atanmak istemektedirler. Tabii duygusal bir toplum olduğumuz için özlük hakları kaybolmasın diye hemen kadro olanakları sağlanmaktadır. Fakat bunun yerine gerekirse bir başka kurumda belirli dönemlerde doktora sonrası çalışmalara katılmış ve bu konuda kendisini ispatlamış kişilerden yararlanılmalıdır.

Bildiğiniz gibi geçen hafta sonu Lisansüstü Eğitim Sınavı (LES) yapıldı. Son sınıf öğrencilerimizin gelecek ile ilgili kaygıları nedeniyle sınav öncesi çok heyecanlı olduklarını gözledim. Öğrencilerin ve mezunlarımızın en büyük şikayeti üniversitede bir yakınlarının olmaması nedeniyle Araştırma görevlisi kadrosuna alınmadıkları, büyük bir çoğunluğu ise çok erken dönemlerde böyle bir isteği olsa bile bunun gerçekleşmeyeceğini düşündüğü için bu arzusundan vazgeçmektedirler.Üniversitelilik bilincinin ve bilim heyecanının öğrencilik yıllarından başlamak üzere Ar-Gör ve Doktora döneminde şekillenip geliştiği için öğrencinin yeteneği ve becerisi doğrultusunda nepotist yaklaşımlara müsaade etmeyecek sistemlerin güvencesini görmesi gerekir.

  Konuya ilişkin bir diğer ciddi sorun ve eleştiri de Ar-Gör olacak kişilerin mutlaka bağlı bulunduğu Enstitüde kayıtlı olmaları zorunluluğudur. Örneğin bir kişi eğer Ar-Gör. kadrosu ilanına başvurması için o Üniversitenin ilgili ana bilim dalının bağlı olduğu Enstitüye öğrenci olarak kayıtlı olmuş olması gerekiyor, aksi taktirde kişinin Ar-Gör olma şansı hiç olmayacaktır. Bu da inbreeding’in en büyük nedenlerinin başında gelmektedir. Aynı zamanda bu eşitlik ilkesinde de aykırı düşmektedir. Umarım bu konuda YÖK ve üniversiteler konuyu çok boyutlu olarak tartışarak bir çözüm yolu bulabilirler. Açıkçası yetenekli, çalışkan bilim yapabileceğini düşünen biri, onun bunun adamı olmadan kendi yeteneklerinin ve çalışmasının karşılığını alacağına inanması ve görmesi için merkezi bir sınav ile Araştırma görevlileri alınabilmelidir. Bu şekilde alınacak kişilerin gelecekte üniversitelerin omurgasını oluşturmaları nedeni ile mutlaka bilimsel araştırıcılarda aranan bazı kriterlerin mutlaka ölçecek düzeyde bir sınavdan geçirilmesi gerekir.

Üniversite çeşitliliği sağlamak için başarılı kişiler lisansını hasbel kader bir başka üniversitede bitirmiş olabilir. Eğer kişi yetenekli ise bir şans daha vererek yeteneğini istediği gibi değerlendirebilmelidir. Her tür rüşvet, adam kayırma ve nepotist zihniyetlerin önüne geçmek için yapılacak bir sınav kamuoyu tarafından büyük destek görecektir.

Şeffaf bir toplum için, üniversitelere daha yetenekli öğrencilerin alınması için benzer bir sınav şimdilik doğru bir tercih olacaktır.

Türkiye’de bilim Adamı yetiştirme konusunda bazı öneriler:

1.   TUS benzeri bir sınavla geleceğin bilim insanları seçilebilir. Özellikle kuşkuculuk, esin ve düşleme ve  analitik düşünme gibi kapasitesi yüksek kişilerin seçilmesi için ilgili Eğitim Bilimleri fakültelerinin hazırlayacağı sınavlardan geçen kişilerin akademik çalışmanın ilk aşamaları olan Yüksek Lisans ve Doktoraya alınarak yarınların bilim adamı kadroları oluşturulabilir. Einstein bilimin kökeninden esin ve kuşku bulunmaktadır demektedir. Bilim insanı olarak seçileceklerin mutlaka çok yönlü ve sezgili olmaları gerekmektedir.

2.   Araştırma görevlisi unvanı kaldırılmalı, bunun yerine Proje asistanlığı getirilmeli. Bu şekilde projesi olan öğretim üyesi projelerinde yararlanmak üzere asistan alabilmeli. Projesi olmayan asistan almamalıdır. Bu şekilde Yüksek Lisans ve Doktora çalışması da yapılabilir. 

3.   Doktorasını bitirmiş öğrenciler yine projesi olan öğretim üyeleri ile doktora sonrası araştırma için çalışabilirler. Bu mümkünse başka birimlerde yapılmalıdır.

4.   Üniversiteye atanacak öğretim üyesi bu şekilde usta-çırak ilişkisi ile projelerde yetişen doktoralı öğretim üyelerinden atanmalıdır.

Bu şekilde kayırma ve duygusallıktan kurtulmuş olunur.