İdam Kültürü

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi. iortas@cu.edu.tr

Doğu Kültürü İdamı Çok mu Seviyor?

Sık sık artan şiddet ve toplumun kendilerine göre benimsemediği konularda davranan kişileri ortadan kaldırmayı yeğliyor. Daha çok öç alma anlayışı doğu toplumlarında görülüyor. Batı'da da var; özellikle ABD'de, ancak diğer Avrupa ülkelerinde idam kaldırılmış gözüküyor. Batı'da özelikle de düşünce suçluları "giyotin" adı verilen yöntemle kelleleri uçurulurdu. Suudi krallığında da kelle uçurma yaygın. Çin, İran ve bir çok doğu ülkesinde idam çok yaygın.  Amerika'da elektrikli sandalyede can alma veya diğer yöntemler ile can alınıyor.

Ortadoğu kültüründe halen idam edilme öç alma anlayışı gün geçtikçe de artıyor gibime geliyor. Hasan Pulur'un ifadesi ile "DOĞU'da "idam kültürü" çok gelişmiştir, kime kızsak asarız: "İkisini sallandıracaksın, görürler günlerini!", "Asmayıp da ne yapacağız, besleyecek miyiz?"" gibi bildik söylemler bazıları için de çok anlamlı.

İktidarı Olmayana İtibar Edilmez

Yine Hasan Pulur'un penceresinden, Osmanlı sadrazamları padişahtan "mühür"ü alırken iki gömlekleri olurmuş, biri bayramlık, biri de idamlık... Sanırım Osmanlı padişahları emre uymayan toplumun sorunlarını çözemeyen, savaş kaybedenleri idam ile cezalandırılırdı. Tabii tahta göz dikenler de. Tahta göz dikenler her zaman olmaktadır. İktidar insanın içinde gelen güçlü bir istek. Erkek egemenliğinde iktidar ve güç gösterisi varlığının en önemli göstergesidir. Hayvanlar ile ilgili belgeselleri izlediğimizde erkeklerin harem kavgası bazen ölüm ile sonlanmaktadır. İktidar kavgası ve güç ilişkisi dün Osmanlıda olduğu gibi bugün doğuda da devam ediyor. Bizde de iktidar kavgasında Menderes ve iki arkadaşı Yassıadada idam edildi, onların öcü de üç üniversiteli gence ödettirildi. Bugün ciddi bir mahkeme kurulsaydı o gençler idam edilmezdi. Bir de 12 Eylül sonrası idamlar var ki ne yazık ki ciddi soru işaretleri ile yüklü.

Irak'ın Tarihinde İdam Eksik Olmamıştır

Irak'ta Saddam Hüseyin'in idamı ile gündeme gelen süreç insanı tarihi sürece götürmektedir. Irak genelinde idam, kılıçla kelle uçurma eskiden beri yaşanmaktadır. Hammurabi belgelerinde yanlışın bedeli ödettirilmektedir. Halifelik iktidarının varisleri olan Hazreti Hasan ve Hüseyin Irakta öldürüldü ve Hüseyin'in kellesi Şama getirtilerek sokakta insanlara gösterilerek iktidara biat edilmesi istenmekteydi. Aksi taktirde iktidarı ele geçirenin iktidarı her zaman kuşkulu olmaktadır. Yakın geçmişte yine batılıların etkisi ile iktidardan el çektirilen Irak kralı ve başbakanları Nuri Sait'i darbe ile iktidardan düşüren ve öldüren anlayış o zaman kafalarını keserek televizyonda göstererek iktidarı ele geçirdiğini halka gösteriyordu. Saddam'ın iktidarı sırasında başta dönemin, etkin din adamı ve Davet Partisi'nin kurucusu  Muhammed Bekir Sadr İran'a açılan savaşın ilk günlerinde idam edilerek İran ile ilişkilerin kesilmesi sağlanmıştı.

Bugünde iktidarı sallanan ve ne yapacağını bilmeyen ABD iktidar olduğunu dünyada büyük güç olduğunu göstermek için emrindeki Şii cellatlara öldürttükleri Saddam önce idam sehpasında hakaretler ettiler, görüntülerini cep telefonu ile kayıt ederek basına sızdırarak güç gösterisinde zaferle çıktıklarını göstermeye çalıştılar.  Tabii yayınlanan görüntüler Saddam Hüseyni küçük düşürmedi, dik başlılığı ile ve kararlılığı ile iktidar olduğunu, yüzünü kar maskeleri ile gizleyenlerin ise piyon olduklarını vurgulayarak süreçten daha haklı çıkmıştır. Bu görüntülerin dünyadaki yansıması iktidar kavgasının kirli yüzünü ve dönen entrikaları ortaya koyması bakımından önemlidir. 

 ABD İktidarını Korumakta Zorlandığı İçin Saddam Hüseyin'i İdam Etti 

Saddam Hüseyin'in idamı ABD ile AB arasında da bir miktar farklılık yaratmıştır. Almanya Başbakanı ve İngiltere Dışişleri Bakanı talihsiz bir açıklama ile ABD'nin yanında durarak içinde olduğu Ortadoğu savaşında taraf olduğunu vurguladı. Bir kısmı az çok karşıt açıklamada bulundular. AB, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine ek 6'ncı Protokol, idam cezasını barış zamanında yasaklıyor. Aynı sözleşmeye ek 13'üncü Protokol ise, idamı, savaş ve yakın savaş koşullarında da yasaklıyor. Türkiye de, AB reformları çerçevesinde Ağustos 2002'de barış zamanında idam cezasını kaldırdı. Savaş ve yakın savaş zamanında idamı yasaklayan 13'üncü Protokol ise, Ocak 2004'de imzalayarak idamı gündeminde kaldırmış oldu.

İşin ilginç yanı ülkemizin de bu konuda sessiz kalmasıdır. Ülkemiz idamı yakın geçmişte AB'nin baskısı ile kaldırmış bir ülke olarak sanırım ABD ile bozuşmamak için sesini çıkarmamıştır. Bölgenin ve ülkemizin güvenliği aşısından Saddam'ın dönemi daha  istikrarlıydı. Her ne kadar ABD Başkanı George Bush Saddam'ın ölümünü Irak'ın demokrasi yolunda ilerleyişinde bir başka 'köşetaşı' diye nitelese de,  kendisi de diğer bölge liderleri de biliyor ki Irak'ın giderek içine düştüğü mezhep çatışması bölge için ciddi bir tehlike. Bugün izlenen politika ileride başımıza çok iş açabilir diye düşünüyorum.

Beklerdim ki ülkemizin her şeye rağmen Müslüman Ortadoğu coğrafyasındaki gelişmiş devleti olarak batılıların peşine takılmaktansa daha bağımsızlıkçı bir politika izleyerek bölgenin toptan huzur ve güvenini savunabilsin.

 İdam Yer yüzeyinde Kalkmalı

İtalyan Hükümeti Birleşmiş Milletlere başvurarak idamın kaldırılmasını istemiştir. Ancak talihsizlik BM'nin yeni başkanı Ban Ki-Moon 1 Ocak 2007 tarihinde görevi devir alır almaz ilk açıklaması idam her ülkenin kendi iç işi diyerek ciddi bir talihsizlikle ABD'nin yanında yer alması olmuştur (zaten onlarca göreve getirildi). Her şeye rağmen binlerce yıllık idam ve öldürmelerin, caydırıcılık yaratmadığı anlaşılmıştır. Toplumları eğitmek, yaşam standartlarını iyileştirmek, sosyal güvenceye kavuşturarak suç unsurunu düşürebiliriz. Yoksa idam işlemiyor.