İlköğretimden Üniversiteye Eğitim-Öğretimin Sorunları

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi

Yeni öğretim döneminin yaklaşması ile birlikte bir taraftan yeni YÖK yasası, diğer taraftan ilk ve orta öğretim okullarına alınacak öğrencilerin sorunları, paralı eğitim, devlet okulları ve özel okullar derken üniversite sınavlarını yeni kazanan öğrencilerin kayıtları ile birlikte ortaöğretimden üniversiteye taşınan eğitim sorunları yeniden gündeme gelmeye başladı. Üniversite sınavını kazanmak için ezberci bir yapı içerisinde yarışıp eşdaşlarını geçip %10’luk bir sıraya girmeyi becererek kayda gelen gençlerin gözlerindeki pırıltı ve gelecek beklentisi bizleri yeniden umutlandırmakla beraber üniversitelilik bilinci ve gerçek anlamda üniversite eğitimi ve öğretimi konusundaki kaygılarımızı yeniden hatırlatmış oldu. Uzun zamandır üniversite öğretim üyeleri olarak liseden üniversiteye gelen öğrencilerin performansından memnun olunmadığı sık sık konuşulmaktadır. Bu konudaki temel görüş; Milli Eğitim okullarından ve özel okullardan gelen öğrencilerin yeterince tam bilgilerle donatılmamış, çağın gereklerini ve değişimlerini kavramakta yetersiz, hobileri olmayan, geleceğini nasıl belirlemek istediği konusunda yetersiz olan, yabancı dil eksikliği ve kendini ifade etme yetersizliği olan kişiler olduğu yönündedir. Milli Eğitim Okulları üniversitelerin aradığı küreselleşen dünya ölçeğinde yabancı dil bilen, kendini ifade edebilen, lider özellikli, yaratıcılığı kazanmış, kendini yönetebilen ve güzel sanatlar konusunda gelişkin bir bilgisi olan insan tipini eğitebiliyor mu? Cevap hayır. Peki bu ülke gelecekte yetişmiş insan kaynaklarını, bilim adamını, politikacısını, yöneticilerini ve diğerlerini nerede bulacak?

Yapılan yanlışlardan biri de sorunun doğrudan öğrenciye yüklenmesi ve sorumlu kişi olarak yalnızca öğrencinin algılanmasıdır. Olayın bilincinde olanlar sorunun bir sistem sorunu olduğunu söylemekte ve çözüm yolları da önerebilmektedirler. Belki de üniversitelerin bu bağlamda her yıl Milli Eğitim Bakanlığına gelen öğrencilerin performansları ile ilgili bilgi sunması gerekir.

Milli Eğitiminin amacı topluma yaratıcı, lider, girişimci, kendine güveni olan ve kendini yönetebilen insanlar sağlamaktır. Bunun için insan kaynakları konusunda olası temel konuların başında 1. Sorumluluk sahibi ve sağlıklı kararlar verebilen kişiler yetiştirmek, 2. İyi yabancı dil bilgisi, 3. Teknoloji kullanımına hazır olmak, 4. Güzel sanatlar özellikle de müzik ve resim, iş eğitimi konusunda eğitime önem vermektir. Bugün acaba bu beklentinin neresindeyiz? Bu bağlamda üniversite çalışanları olarak liseden gelen öğrencilerin performanslarını sorgulamakta haksız mıyız?

Yaklaşık 18 milyon öğrencisi olan genç nüfuslu ülkemiz maalesef geldiği noktada eğitim ve öğretimini devlet eli ile yürütmekte zorlanmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığına bağlı devlet okullarının şimdiki hali gerçekten içler acısıdır. Okul yöneticiler; maddi yetersizlik ve ilgisizlikten şikayetçi. Bir çok okul müdürü velilerin desteği ve bağışlarla ayakta durduklarını belirtmektedirler. Vatandaşlar eğitim kurumları adına alınan ek vergiler, katkı payları ve bağışları seve seve vermektedirler. Ancak yine de istenilen seviyede hizmet alınmadığından şikayetçidirler. Eğitim gönüllüleri ve hayırseverlerde daha ne kadar okul yaptırmaları beklenmelidir.

Okulların hemen hemen tamamına yakınında gri bir renk tonu içerisinde insanın içini karartan bir yapı hakim. Okulun bahçesinde çoğu yerde yeşillik adına bir tek bitki yok. Müdürün odasının dışında okul koridorlarında bir tek salon bitkisi bulamazsınız. Sınıflar aşırı kalabalık. Okulların tuvaletleri ve hijyenik koşulları son derece kötü. Kışın ısıtma başlı başına bir sorun. Bazı okulların suları akmıyor, temizlik yapacak elaman bulamıyorlar. Bu sorunları Milli Eğitim Bakanı da kabul etmektedir. Öğrencilerin sosyal ve bedensel açıdan geliştirecek hiç bir fiziki durum yok. Okul yöneticileri zorunlu olarak her yıl öğrencilerden bağış adı altında kayıt parası almaktadırlar.

Özel okullara gelince, eğitimin niteliği, öğrenci disiplini konusundaki zaaflar yanında, öğrencilerin kapasitelerine göre sınıflara ayrılarak doğal çeşitliliğin birbirinden etkilenmesinin yolunu kesmeleri en çok eleştiri alan konuların başında gelmektedir.

Bugüne kadar yapılan ÖSYM sınav sonuçlarına göre, devlet okulları kötü koşullarda olmalarına rağmen yine de özel okullardan daha başarılı oldukları resmi kayıtlara geçmiş durumdadır. Bu da kamu eğitimine ve öğretimine cumhuriyet dönemi ruhu ile devam etmemiz gerektiğini belirtmektedir. Bütün göstergeler ve uzmanların görüşü Fen ve Anadolu Liseleri gibi önem verilen kurumların okulları başarılı. Eğer biraz daha ilgi gösterilir, öğretmenlerin özlük hakları yanında ortak katılımcı bir yönetim şekli maddi yapı ile desteklenirse daha başarılı sonuçlar alınabilir.

Bugün bir çok alanda ara eleman bulunmaz iken bir çok alanda işsiz üniversite diplomalılardan geçilmemektedir. Ülkemiz Milli Eğitiminin ilk ve orta öğretimini batılı anlamda yönlendirme ile öğrencilerinin zeka ve yetenek türlerine göre alanlarını belirlemesi gerekir. Bu anlamda daha çok temel bilimler alanında analiz ve sentez yeteneğine uygun olarak, analitik düşünebilen, soru sorabilen, matematiksel zekaya sahip kişiler üniversiteye uygun bilgiler ile donatılacak şekilde normal lise programlarına yönlendirilir, diğerleri ise daha çok el becerisi ve teknik bilgi gerektiren dersler ile yüklenilen meslek okullarına yönlendirilir. Böylece her yıl üniversiteye girmeyi bekleyen milyonlarca öğrenci yerine daha iyi temel bilimler almış ve üniversite okuyabilecek şekilde yetiştirilmiş kişilerden seçme ile öğrenci alınır. Teknik liseye giden öğrencide üniversiteye girmenin zor olduğunu bilir ve ona göre geleceğini belirlemeye çalışır. Bu şekilde hem ülkenin ara eleman ihtiyacı karşılanmış olur hem de üniversiteye alt yapısı hazırlanmış öğrenci gelmiş olur. Bütün dünyada böyle yapılmaktadır.

Eğer gelecekte dünyada söz sahibi olmak istiyorsak, güçlü olmak zorundayız. Artık çağımızda güç silahta değil, çağcıl beyin ordusunun gücünden geçtiği gerçeği ile en büyük seferberliği eğitimde ve bilimde başlatmamız gerekir. Bu anlamda ilk ve orta eğitim-öğretim sistemi ve bununla bağlantılı olarak üniversite eğitimi-öğretim çağcıl olarak geleceğin beyin ordularını yetiştirmek üzere yeniden düzenlenmelidir.

Üniversitenin ilk yılarında dersi olan hocalarımızın dikkatinden kaçmamıştır. Genelde birinci sınıf öğrencilerinin ezberci ve test sisteminin bir sonucu olsa ilk ve ortaöğretimin yol açtığı düşünce tembelliklerini ilg günden sergilemektedirler. İlk ve Ortaöğretim müfredatı felsefi olarak yeniden düzenlenmeli daha özgürlükçü, daha kişiye dönük, öğrenciyi düşünmeye, eleştirmeye teşvik etsi ve, biz birincinin kazandırılması üzerine kurulmalıdır. Eğitimin amacı kendine güvenen, bilgiyi sorgulayabilen, tartışabilen, eleştirebilen kişiler yetiştirmek olmalıdır. Bugün bu anlayışın kıyısından köşesinden geçilmemektedir. Yüksek Öğretim Eğitimin amacı ise gencin her yönden gelişmesine yardımcı olmaktır. Her yönü ile kendisini çevresini ülkesini, dünyayı bir bütünlük anlayışı içerisinde anlamasın ve olaylar ve olgular arasında ilişkiler kurabilmesini sağlamaktır. Eğitimde temel hedef beyinsel zenginliktir. Beyinsel zenginlikte korkutarak, yasaklayarak sağlanamaz. Binlerce yıllık insanlık ve deneyimi beyinsel zenginlik, özgürlük, güven ve bilgi vererek yaratılır. Bugün batı biliminin gelişmişliğini buna borçludur.