Toprağı sınırsız ve sürekli üretken kalacağını düşünmeleridir. Anız yakılması ve tek yönlü ekim dikim ile toprağın kalitesinin ve sağlığının bozulacağını çok dikkatte alınması. Ancak son yıllarda toprağın üretkenliğinin azalması ile farkındalık artmaya başladı. Toprağın canlı bir varlık gibi topraktan bitkisel üretim ile topraktan alınan besin elementlerin başta organik gübreler ile gübrelenmesi, flora ve faunanı dengeli gelişimi için mono kütür yerine münavebe sistemi yanında, örtü bitikleri, azaltılmış toprak işleme ile korunarak geliştirilmesi. 

  Türkiye’de ve özellikle Çukurova Bölgesi’nde kentsel toprakların mevcut durumu hakkında genel değerlendirmeniz nedir?

Türkiye tarım topraklarının yaklaşık 4 milyon hektarı 1950’li yılardan günümüze amacı dışında kullanıma açılmış. Kenelerin nüfus artışı ile kentler sınırlarının 3-5 katı artarak çoğu tarım alanı arsa ve yerleşim alanına dönüştürülerek doğal yaşam üzerinde ciddi bir baskı oluştu.

Artan kentlerin başta insan kaynaklı faaliyetlerden kaynaklanan ve sistemlerin ürettiği her tülü çevresel kirlilik ve araç egzozlarının kentsel topraklarda “potansiyel toksik elementler” (kurşun (Pb), kadmiyum (Cd) gibi), çok halkalı aromatik hidrokarbonlar (PAH’lar) ve mikro plastikler (MP) gibi kirleticilerin varlığının artığı görülmektedir.

Artan kirlilikler toprağın su tutma, biyolojik aktivite, bitki-destekleme gibi doğal işlevlerini bozduğu gibi şehir ekosisteminin – yeşil alanlar, kentsel tarım, su döngüsü, hava kalitesi gibi bileşenleri koordineli olarak olumsuz etkilemiş görülüyor.

Çukurova gibi önemli tarım alanları üzerinde gelişen göç ve orta düzeyde sanayileşme ile geniş alüvyon topraklar yerleşim alanı altında tarımsal özelliğini kaybetmiştir. Bölgenin tarımsal topraklarım yerleşim, havaalanı gibi bölgedeki kentsel büyüme, özellikle tarım için çok değerli, verimli ova ve alüvyon alanları üzerinde yoğunlaşma ile bitkisel üretimin dışına çıkarılmıştır. Söz konusu alanlarda hem tarımsal üretim alanlarının daralmasına hem de toprak yapısının bozulmasına (sıkışma, fiziksel yapı kaybı vb.) sıklıkla işlenir oldu.

Aynı zamanda nehirler, su kanalları ve sulama altyapılarının kentleşme ve sanayi ile baskı altına girmesi ile kullanılamaz durma gelinmiş. Suların kirlenmesi toplum sağlığını bozmaktadır.

  Sağlıklı toprakları korumak ve iyileştirmek için belediyeler ve yerel yönetimler hangi uygulamaları hayata geçirmelidir?

Belediyeler ve yerel yönetimlerin planlı kentleşme ile daha fazla büyümesi yerine kentlerin sağlıklı işleyişine ekolojik yaklaşım eksenli yöntemleri gerekir. Kentlerin içlerinde daha çok yeşil alan yaratılmalı. Kentlerin içlerinde kalan toprakların organik maddece zenginleştirilmesi, ağaçlandırma ve diğer peyzaj düzenlemeleri ilkim değişimi ve kent refahı için yaratısı ekolojik projeler üretilmeli. Kentlerin organik atıklarını yerinde ayrıştırarak kompostlaştırarak yeşil alanlarda kullanıma sunulmalı. Hatta ilkim, kent ve sürdürülebilir yaşam için toplumsal farkındalık yaratan eğitim faaliyetleri geliştirilmesi gerekebilir.

  Kentsel toprak sağlığını artırmak için bireylerin ve toplumun yapabileceği en etkili katkılar nelerdir?

Toprakların korunması için farkındalık geliştirmek, park ve yeşil alanlar sahip çıkması. Topraklın üzerine gelişi güzel moloz, kirlilik taşıyan atıkları bırakmamaları. Bireyler yeşili geliştirmek için her boş alan değerlendirilebilir. Evlerinde kompost yapabilir, organik gübre kullanılabilir.

 Toprak kalitesini artırmada çiftçilerin bireysel ve kolektif olarak yapabileceği en etkili uygulamalar nelerdir ve bu uygulamalar şehirlerin sürdürülebilirliğine nasıl katkı sağlar?

1. Çiftçilerin Bireysel Olarak Yapabileceği En Etkili Uygulamalar:

1) Ekim Nöbeti Uygulaması: Mono kültür ile sürekli aynı bitki ekilmesiyle oluşan toprak yorgunluğunu ve besin elementi tükenmişliği uygulamaları yerine toprağın sağlığını geliştirecek münavebe ve örtü bitkileri ekimi yapılmasının sağlanması gerekiyor. Aralıklarla ekim nöbeti sistemine baklagil bitkilerinin ekimi gerçekleştirerek şekilde bitki desenleri oluşturulmalıdır.

Tek yönlü ekim ile ortamda artacak zararlı ve hastalık etmenleri baskısı azaltılarak dengelemeyi sağlayan diğer organizmalarından sitemde kendilerine yer bulması için örtü bitkileri ve diğer çeşitlerin ekim dikime dahil edilmesi sağlanır. Besin elementlerinin daha dengeli kullanımı için aralıklarla toprak bitki analizleri yapılarak amaca uygun doğru zamanda, doğru yerde doğru bitki ile doğru uygulamalar yapılması sağlanmalıdır.

Şehir topraklarında daha verimli tarım, su ve gübre kullanımını azaltır; gıda arzının sürdürülebilirliğini desteklenmesi ile kentin toprak sağlığı gelişir.

2) Toprak Organik Madde Uygulaması Artırma (Kompost, Hayvan Gübresi, Yeşil Gübreleme, Biyoçar) ile Toprağın OM içeriğini Artırmak

Artan küresel iklim değişimi ve ısınma ve buna bağlı olarak toprak meydana gelen organik maddenin ayrışması ile azalan OM’nin artırılması ile toprakların fiziksel, kimyasal ve biyolojik verimliliği başta su tutuma, besin elementi takviyesi ve mikrobiyal aktivite artırılması ile toprak kalitesi ve sağlığı iyileştirilir.

Böylece kentlerdeki sel ve taşkınları azaltır, organik karbon toprakta depolama artar, sera gazları konsantrasyonu düşürülür.

3) Minimum veya Azaltılmış Toprak İşlemesini (Minimum / sıfır toprak işleme)

Toprak yapısı korunması, ayrışmanın azaltılması ile tarım ve kent topraklarının organik karbon kaybı ve erozyon azaltılır. Şehirlerin üzerindeki bölgesel toz fırtınalarının azalmasına ve hava kalitesine katkı sağlar.

4) Aralıklar ile Örtü Bitkileri ve Ekoloji/Organik Tarım Uygulamaları Kullanmak

Kışın toprağı çıplak bırakmamak, toprakta biyolojik aktiviteyi artırmak için içinde baklagil bitkisi bulunan örtü bitkileri sistemi ile toprakların kalitesi ve sağlığı iyileştiği gibi atmosferden karbon tutulması ile OM arter ve erozyonu büyük ölçüde azaltır.

5) Su Yönetimini İyileştirilme (Damla Sulama, Yağmur Hasadı)

Kentlerin en ciddi  sorunu olan temiz içme suyu sağlamsı ve kent içlerindeki yeşil alanların susuz kalmaması için su yönetimi kaçınılmazdır. Kentlerin su kaynakları üzerindeki baskısını azaltmak için çok yönlü su planlanması başta kamu, yerel yönetimler ve bireylerin planlama ve su kulanım tercihleri ile toprağın korunması önem oluşturmaktadır.

6) Biyolojik Zararlı Yönetimi (IPM) ile başta kimyasal madde (her tür ilaç, plastik, gübre) kullanımını azaltılmalı. Toprakta toksik birikme önlenmesi ve halk sağlığı ve su kalitesi için riskler azaltılır.

2. Çiftçilerin Kolektif Olarak Yapabileceği En Etkili Uygulamalar

1) Kooperatifleşme, Birlik  ve Dernekler üzerinden birlikte kaynak kullanma ve bilgi paylaşımı ile ortak girdi ve kaynak kullanımı (gübre, tohum, ekim dikim ekipman ortak kullanımı) ile maaliyetlerin düşürülmesi, çevre kirliğinin azaltılması, sürdürülebilirliğin sağlanması.

2) Ortak Su Kaynakları Yönetimi, taşkınların azaltılması, su hasattı ile su israfını en aza indirilmesi sağlanabilir.

3) Bölgesel Toprak İzleme Programları ile arazi planlanması, üretim planlanması ile hastalık zararlı ve gübre önerileri toprak sağlığı koruması ve  ihtiyaç dışı kimyasal kullanımının önüne geçilir.

5) Yerel Tohum ve Biyoçeşitlilik Ağları, Yerel Üretim Teşvik edilmesi ile bölgeye uyumlu çeşitlerin kaybolmadan ekosistemin çeşitliliği korunabilir.

Özet olarak kamu ve çiftçi ve üreticilerin birlikte çalışması ile

1) Gıda Güvenliği artırılarak kentlerin dışa bağımlılığı azalır; yerel, taze ve sağlıklı gıda erişimi kolaylaşır.

2) İklim Değişikliğine Dirençli bitki ve hayvan türlerinin belirlenmesi ile toprak organik maddesi artırılarak karbon depolanır, temiz hava su yanında şehir sıcaklıklarının düşülmesi sağlanır.

3) Sel ve Kuraklık Riskleri Azaltmak için toprak kalitesi ve sağlıklı ile suyu sünger gibi topraktan tutması sağlanır.

4) Hava ve Su Kalitesi İyileştirilmesi için daha fazla kent için yeşil alan oluşturmak, az çevre kirletici kimyasal kullanım, atık su yönetimi ile daha sağlıklı toprak canlı az toz taşınımı, daha temiz su döngüsü sağlanır.

Antropologlar, sosyal yapılar ve fiziksel mekânlar arasında bir aidiyet duygusu olduğunu savunurlar. Bir kişi toplumsal bir gruba, coğrafyaya, dile, iklime ve hatta yemek kültürüne aidiyet hissedebilir. Özellikle yerli halk çalışmalarında, "ait olduğu ülke" kavramı, aidiyetin doğayla ve toprakla güçlü bağlar olduğunu göstermektedir (Rose, 1996).

Toprak verimliliği ile tarımsal potansiyelin daha istikrarlı hale gelmesi daha güçlü yerel ekonomi ilişkisi ile bölgesel ve ülke ekonomisinin gelişmesi ve toplumun gıda güvencesi sağlanması ve toplumsal refah arasında da güçlü  ilişki bulunmaktadır.

İçilen temiz sudan, teneffüs edilen havaya kadar toprağın ekosistem hizmetlerine bağlı bir kent-toprak ilişkisi bulunmaktadır.

Şehir–Kırsal Döngüsünün yeniden sağlanarak kentlerin yükü kırsal kaydırılarak kentlerin toprakları üzerindeki baskı azaltılabilir. Kentlerin varoşlarına birken geniş alanları gecekondulaştıran zorunlu göçlerin önlenmesi toprak insan aidiyet durgusunu güçlendirmek.

Bu bağlamda torak ile kent ilişkisi bilineninde ötesinde derin fiziki, sosyal, ekonomik ilişkiler yanında psikolojik ve duygusal ilişkileri de bünyesinde barındırmaktadır. Kentlerin sağlıklı geleceği için torağın sahip oluğu potansiyelinin kentin gelişimi ile ilişkili olarak planlanması gerekmektedir. Toprak varsa yaşam vardır!