Tarım Ürünlerinden Kazanan Kim/Kimler?  Küçük Çiftçi ve Kırsal Mutlaka Desteklenmeli.

Prof. Dr. İbrahim Ortaş, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Son günlerde gündemde olan tarım ürünlerindeki yüksek fiyat artışları, başta gıdaya erişim gücü olmayan tüketiciler olmak üzere bütün toplumu etkilemektedir. Pazarda, markette alışverişe çıktığınızda yanınızda alış-veriş yapan insanların fiyatların pahalılığından şikâyet ettiklerini ve ihtiyaçlarından daha az miktarda almak zorunda kaldıklarını duyuyorsunuzdur.  Gerçekten ülkemiz üreticisi ve tüketicisi aşırı fiyat artışları altında ezilmekte.

Çiftçinin üretim feryadı yürek yakıyor. Bir dokunun bin ah işitirsiniz. Çukurova gibi her türlü meyve sebzenin üretildiği bir bölgede mevsimlik ürünlerin fiyatı yakıcı hale gelmiştir. Bu arada çiftçi ve üreticinin alın teri tarladan toptancı, simsar, aracılar üzerinden ucuza alınıp markete 3-5 katı daha yüksek fiyata satılmaktadır. Üreten kazanamayınca da üretimden çekilmek zorunda kalıyor. Aracı “elini sıcağa soğuğa” dokundurmadan üretenden kat kat daha çok para kazanıyor. Üreticiler isyan ediyor! Özellikle gübre fiyatlarındaki fiyat artışının oluşturacağı verim düşüklüğünü vurgulamakta yarar var. Gübre, tarım ilacı, yem gibi temel üretim girdilerinin yurt dışından ithal edilmesi fiyatların yükselmesine neden olmakta. Dövizin yükselmesi doğrudan enerji üzerinden girdi fiyatlarına yansımakta ve üreticinin alım gücünü sınırlamaktadır.

TÜİK verileri, tarımsal girdi fiyatlarının %21.15 arttığını, gübre fiyatlarının ise son bir yılda yüzde 41,78 arttığını belirtiyor. Ancak ürün fiyatlarındaki artış % 20-30 oranında artış göstermiştir. Tarımsal üretimde en önemli girdiler arasında yer alan gübre fiyatlarının son 1 yılda yüzde 100'ün üzerinde zamlandığı belirtilmektedir. Tarım ürünlerin son bir yıldaki artışı değişik ürünlerde % 1-24 aralığında değişmiştir.

2020 yılı Haziran ayı ile 2021 Haziran ayı arasındaki gübre fiyatlarının ton başına fiyat artışları ve oranları

Ayrıca kışlık sebze, buğday-arpa ekimlerin zamanı geldi geçiyor. Görünen kaygı ve beklenti önümüzdeki dönemlerde parası olmayan, yeteli kredi desteği olmayan küçük çiftçinin üretim yapmaktan çekineceğini veya tarlasını işleyemeyeceğini gösteriyor. Bu durum ileriki yıllarda gıda fiyatlarının daha da artmasına neden olacaktır. Özellikle de artan gübre ve petrol fiyatları (enerji fiyatları), üreticinin lehine düzenleme yapılmadığı takdirde kırsalda yaşayan geliri düşük çiftçileri ayçiçeği, buğday, arpa gibi bitkileri beslemek için gübre kullanamamaya itecek, bu da daha az ürün almaya yöneltecektir. Verim düşüşleri beraberinde gıda tedarikini de zora sokabilir.

Üretici üretim maliyetlerinin altında ürün satmak zorunda kalıyor. Tüketen gelirinin üzerinde bir fiyatla zorunlu gıda gereksinimine ulaşmaya çalışıyor.

Öneri olarak;

Özellikle kırsaldaki küçük çiftçinin korunması ve desteklenmesi kanunla güvence altına alınmış olmasına rağmen çiftçi sürekli gelir kaybı yaşadığını ve korunmadığını belirtmektedir. Oysaki devlet tarımı kamucu anlayışla ele alıp yurttaşların gıda güvencesini sağlayarak vatandaşın sağlıklı ve güvenli gıdaya erişimini doğrudan sağlayacak plan ve programları kâr amacı gütmeden yönetmek durumundadır.

Çok acilen,

1-çiftçiye gübre ve yakıt düşük hatta gerekiyorsa sıfır KDV ile sağlanmalı.

2-Fiyat artışlarına neden olan aracı ve tefeciler devreden çıkarılmalı. 

3-Ürünlerin ekim-dikiminden satın alınmasına kadarki süreçte devlet doğrudan planlayıcı ve destekleyici olmalı.

4-Çiftçilere verilen destekler yanında artı ürün maliyetleri sübvanse edilmeli.

5- Gıda üretimi ve tüketimi dâhil bütün süreçler denetlenerek gıda güvenliği ve güvencesi kamu eli ile sofraya kadar ulaştırılmalıdır.

6-Türkiye tarımının işletim ve üretim yönetimi “Yeşil Mutabakata” uygun hale getirilerek daha ekolojik bir yaklaşımla gıda güvencesi ve güvenliği tarladan-sofraya güvenle ulaştırılmalıdır.

Konunun doğası gereği tarım-su-orman ve gıda güvencesi konusunun kamu eliyle yönetilmesi zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.  Küçük çiftçi yüksek girdi maliyetleri ve düşük fiyat politikaları nedeniyle üretimde uzaklaşmaktadır. Bu durum üretimin azalması yanında tarımın tekelleşmesine yol açar.