Gıda Fiyatlarındaki Artış ve Küresel Açlık Tehlikesi

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ

Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Toprak Bölümü, Adana. iortas@cu.edu.tr

Son günlerde artan petrol fiyatlarına bağlı olarak bir anda uluslararası alanda tarım ürünlerinde başta buğday ve pirinç fiyatlarında ani bir fiyat yükselmesi yaşanmakta ve bunu takiben ekmek fiyatlarına da bu artış yansıyacağa benziyor. Yer yüzeyinde şu ana kadar 80000 bitki türü tanımlandı, bunlardan 3000 kadarının dokuları yenilebiliyor ve bunlardan 150 kadarı yaygın olarak tarım bitkisi olarak kullanılıyor. Bunlardan 9 tanesi de bitkisel üretime çok yüksek oranından geniş tarım alanlarında insan ihtiyacı için kullanılıyor. Bu bitkilerde nişasta ağırlıklı buğday, mısır, çeltik patates, yanında yağ bitkileri ve domates gelmektedir. Ülkemizin de içinde bulunduğu dünya kuşağının tükettiği stratejik bitki buğdaydır. Pamuk ve mısırı gibi yağ ve nişasta bitkileri konjüktürel olarak değişmektedir.

Bu bitkiler aynı zamanda küresel çapta biyoteknoloji şirketlerinin üzerinde oynadığı kritik bitkilerdir. Biyoteknoloji şirketleri bu bağlamda söz konusu bitkilerin tohumları üzerinde hastalık ve zararlılara karşı dayanıklılık ve daha fazla verim için yaptıkları değişiklikle dünyanın her tarafına aynı tohumu pazarlamaktadırlar. Doğal olarak yapılan eleştiride dünyanın değişik coğrafyalarında kendiliğinde doğaya adapte olmuş bitkilerin ortadan kalkmasına neden olmakta ve biyolojik çeşitlilik yok olmaktadır. Terminatör tohum olarak bilinen ve yalnızca bir defa ekilebilen ve bir sonraki ekimde ürün vermeyen kısır tohum ile biyoçeşitliliğin ortadan kalkacağı ve ileride olası bir durumda insanlığın gıda zincirinin tehlikeye gireceği kuşkusu tartışılmaktadır.

Kültüre alınmış bulunan bitkilerden buğday, mısır, çeltik, patates, pamuk en çok ekimi yapılan bitkiler olarak aynı zamanda biyo-yakıt olarak kullanılması nedeniyle en çok arana bitkiler olmaktadırlar. Biyo dizel için en çok yağlı nişastalı bitkiler kullanılmaktadır. Dünya yağlı tohumlar üretimi %17 artarken, aynı şekilde tüketimi de %21 oranında artış göstermiştir. 2007 yılında dünya yağlı tohumlar üretimi %4 oranında azalmış, tüketim ise %2 oranında artmıştır. Artan talep daha çok biyo-yakıt için kullanımdan kaynaklanmaktadır. Biyo yakıt olarak kullanılması durumu berberinde fiyat artışına neden olmaktadır. Başta ABD ve Güney Amerika olmak üzere yüz milyonlarca orta ve küçük üretici biyo-yakıttan dolayı ekecek tohum bile bulamaz hale getirildiği belirtiliyor. Başta mısır gibi temel gıda maddelerinden etanol ve biyo dizel gibi akaryakıt elde edilmesi için yapılan planlar sonucu yalnızca ABD’de, 2010 yılında 138 milyon ton 2017 yılına kadar bu miktarın 320 milyon tona mısırdan etanol üreteceğini belirtiliyor.

OECD Verilerine Göre Türkiye De Tarımsal Gıda İhracatı Düştü, Dünya Ölçeğinde Pazar Payı da Geriledi

Ekonomik işbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ile BM Uluslararası Gıda ve Tarım Teşkilatı (FAO) tarafından hazırlanan "2007–2016 Tarımsal Görünüm" raporu, Türkiye’nin tarımsal ürün ihracatında 2000'den itibaren yaşadığı gerilemeyi ortaya koydu. Rapora göre Türkiye 1985–1989 arasında dünyadaki önde gelen tarımsal gıda ihracatçısı ülkeler arasında yer alırken, günümüzde neredeyse tarım ithalatçı konuma gelmiş oldu.

OECD ve FAO, Tarımsal Görünüm Raporu'na göre Türkiye tarımsal gıda ihracatçısı ülkeler arasında 13'unculükten 14'uncüluge düştüğü belirtilerek Türkiye tarımda SOS' veriyor ifadesi kullanılmıştır. Önemli bir Bahçe bitkileri ihracatçısı olan Türkiye ABD, Hollanda, İtalya'dan sonra 4. sırada olan Türkiye 2000'den sonra yüzde 5.6'lik yerden yüzde 4.10 pazar payında gerileyip 7. düştüğü belirtiliyor. 2000–2004 yılları arasında ihracat miktarı 4.15 milyar dolara çıkmasına karsın tarımın ihracattaki aldığı pay yüzde 1.25'e düştü. 2000–2004 yılları için yapılan sıralamaya göre ise Türkiye tarım ihracatçılar arasında 14'uncülüge duştu. Hindistan ve Endonezya Türkiye’nin önüne geçti.

Türkiye'de Tarımsal Üretim Veriler ve Küresel Boyuttaki Yoksullaşma Boyutu

Bu arada dünyadaki nüfus artışına paralel ülkemizin de nüfusumu artıyor. Tarımda üretim nüfus kadar artmıyor. Başat doğala alanların tahrip edilmesi, iklim değişimleri olmak üzere yaşanan olumsuzluklar gıda ürünlerinin miktarını yılar itibarı ile sınırlayabilmektedir.

Artan tarım ürünleri talebinin yeterince karşılanmaması nedeniyle, tarım ürünlerinin ve dolayısıyla gıda maddelerinin fiyatı yükseliyor.

Hayvancılık Politikaları Sağlıksız Et Tüketimini Teşvik Etti

Uygulanan tarım ve hayvancılık politikaları nedeniyle hayvan sayısının aşağı çekilmesi beraberinde et fiyatlarının pahalılaşmasına neden oluyor. Bitkisel üretimin planlı yapılamamsı nedeniyle meyve ve sebze fiyatları pahalılaşıyor. Hayvansal gıda kaynaklarından et üretimi, yağ bitkilerinden ayçiçeği ve mısır üretimi, pamuk üretimi yetersiz olunca ithalat zorunluluğu ortaya çıkıyor. Tarım ürünlerinden meydana gelen plansız ve üretim düşüklüğü sonucu fiyat dengesizlikleri oluşmaktadır. Artan ithal sonucu içeride daralan üretim yetersizliği berberinde işsizliği tetiklemektedir. Kendi olanaklarını harekete geçirmeden dışarıdan ithal etmekle ile üreticimiz işsiz iken, başka ülkelerin üreticilerine iş imkânı yaratıyoruz bu da içeride işsizliği ve doğal olarak yoksulluk ve açlık süreci başlamaktadır. Dışarıdan borçlanarak bulduğumuz dövizleri ile ithal yapmak ile dışarıdaki ülke gelişirken siz kaybeden taraf oluyorsunuz.

Günümüzde uygulanan tarım politikalarının sonucu oluşan filli durum sonucu ülkemiz en pahalı eti tüketiyor: Son yılda sığır eti fiyatı yüzde 50,  koyun eti yüzde 100 artığı görülmektedir. Yurt dışında et ithal edilmekte ve buda yetmiyor dışarıdan canlı hayvan ithal edilmiş bir kısmı koşulara uymadan ölmüşler. Ülkemizde insanlara hastalıklı manda etti at ve eşek eti yedirtmiştir. Sağlıksız et tüketimi toplum sağlığını olumsuz etkilemiştir.

Emniyet Genel Müdürlüğü Kaçakçılık ve Organize Suçlarla Mücadele Daire Başkanlığı’nın 2010 yılında gerçekleştirilen mali suçlarla ilgili raporunda, kaçak et miktarının 2009 yılına göre yüzde 1564 arttığı bildiriliyor. Emniyete verilerine göre,2008’da 710 kilo, 2009’da 4,5 ton kaçak kırmızı et yakalanırken, bu miktar 2010 yılında 74,9 tona yükseldi.

Et fiyatlarının yükselmesine bağlı olarak 2010 yılında ülkemizdeki piyasa faaliyetlerinde hayvan sayısındaki azalmaya da bağlı olarak kırmızı et fiyatlarının önceki yıla oranla artmıştır. TUİK verilerine göre ülkemizde koyun sayısı 45 milyondan 22 milyona, keçi sayısı 16 milyondan 5 milyona düştüğü belirlenmiştir. Buların sonucu kaçak et satışının artması beraberinde kaçak kırmızı et operasyonu da artmıştır. Emniyetten yansıyan bilgilerden gümrüklerde yurtdışından gelen araçların bagajlarında dahi kaçak etin ülkemize giriş yapılmaktır.

Dünyada da benzer durum yaşanmaktadır. Gelişmiş ülkelerin et ve süt ürünleri tüketimi gelişmiş ülkelere göre çok daha yüksek düzeydedir. Dünya nüfusunun en zengin kesiminin et ve balık tüketiminin % 45’ni, en yoksulunun ise ancak % 5’ini tüketmesi şeklinde gelişmektedir. Yetersiz ve dengesiz beslenme, dünyada her yıl meydana gelen 5-7 milyon çocuk ölümüyle doğrudan ya da dolaylı biçimde ilişkilidir. Beslenme beden ve zihinsel gelişim için çok önemli bir parametre olarak karşımıza çıkmaktadır.

Tarım Ürünleri İthal Eder Duruma Geldik

Ülkemiz son yıllarda hızla tarım ürünleri ithal eden bir ülke durumuna gelmiştir. Tarım üretiminin (ürünler itibariyle değil, bir bütün olarak) artıp artmadığı gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) rakamları ile belirlenebilir. GSYH ülkede bir yıl içinde değişik kesimlerde üretilen mal ve hizmetlerin parasal (katma) değerini gösterir.
Her yılın fiyat değişimlerinin rakamları etkilememesi için, GSYH rakamları sabit fiyata dönüştürülür. TÜİK  verilerine göre 2000-2009 yılı arasında tarım üretimindeki değişime göre Türkiye nüfus 2000 yılından 2009 yılına kadar 6.8 milyon arttı. Nüfus yüzde 11.9 oranında büyüdü.
-  2000 yılından 2009 yılına kadarki dönemde, tarım kesiminde sabit fiyatlarla üretim (katma değer) artışı ancak yüzde 9.5 düzeyinde gerçekleşmiştir. Nüfus artışı gıda üretimi artışından fazla gerçekleşmiştir.

-  1998 yılı fiyatlarıyla tarım üretiminin (katma) değeri 2000 yılında 8.6 milyar TL iken, sonraki yıllarda, yıllar itibarı değişmekle 2009 yılında küçük bir farkla 9.4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bütün bu sonuçlar tarım üretimi yeterli ölçüde artmıyor ancak nüfus artıyor ve gıda talebi karşılanamıyor.

Ürünlere Olan Talep Artıyor Ancak Üretim Resmi Veriler İle GeriliyorAşağıdaki TUİK verileri tablosundaki verilerde. Tarım kesimi üretiminin GSYH içindeki payı da düşüyor. 2000 yılında tarım üretimi geliri GSYH’nin yüzde 11.9’u iken, bu oran 2008 yılında yüzde 7.0 ve 2009 yılında yüzde 8.0 düzeyinde gerçekleşiyor.
-  2008 yılından 2009 yılına sabit fiyatlarla gıda harcamaları (15.4/20.0 milyar TL) yüzde 30 oranında artmıştır.

-  Nüfus yüzde 11.9 artarken, gıda harcamaları yüzde 30 oranında artıyor, gıda üretimi sabit kalınca arz talebi karşılayamadığı için tarım ve gıda ürünleri fiyatı artıyor bu da ithalatı tetikliyor.

2010 Yılında Tarım Ürünlerinde Verim Düşüşü Yaşandı

Güngör Uras 8 Nisan 2011 tarihli köşesinde “2003 yılında (1998 yılı sabit fiyatlarıyla) tarım üretiminin milli gelire katkısının 8.6 milyar TL olduğunu fakat 2010 yılında ise 9.5 milyar TL olarak gerçekleştiğini belirti. 8 yılda sabit fiyatlarla tarımdaki büyüme yüzde 10.4 oranında. 2010‘da ise sanayi % 13.6 büyürken tarım ise % 1.2 büyüdü ancak nüfus ise yüzde 1.3 artarak aradaki farkı devam etmiştir.

Doğal olarak tarımdaki düşük düzeyde gelişmenin tarım politikalarını sorgulatır duruma getirmiştir. Aynı dönemde TÜİK tarafından 2010 yılının bitkisel üretim rakamları da yayınlandı ve genelde bitkisel üretimde 2009 yılına göre gerileme olduğu belirtiliyor.

2010 yılında meyve üretimi de artmadı.

Toplam 16.6 milyon tonluk meyve üretiminde 4.2 milyon ton üzüm üretimi önem taşıyor. 2010 yılında üzümden sonra gelen meyveler, 2.6 milyon ton ile elma, 1.7 milyon ton ile portakal. 1.4 milyon ton ile zeytin, 858 bin ton ile mandalina, 787 bin ton ile limon. 450 bin ton ile kayısı, 417 bin ton ile kiraz üretimi. 2010 yılında 600 bin ton fındık, 168 bin ton ceviz, 128 bin ton Antep fıstığı üretildi. Çay üretimi bir önceki yıla göre üretimde yüzde 18.3 oranında artarak 1.3 milyon ton oldu.

2010 yılının bir tek yağlı tohumlardan ayçiçeği üretiminde yüzde 24.9 artış ile 1.3 milyon tona üretilmiştir.  Tütünde büyük üretim gerilemesi var. Tütün üretimi 55 bin tona düştü. 2010 yılında pamuk üretimi arttı. Yüzde 246 artış ile 2.1 milyon ton pamuk ürettik. Ne yazık ki gene de talebi karşılayamıyoruz. İthalat devam ediyor.

Sebze üretiminde genelde yüzde 2.9 azalma görüldü.

Toplam 25 milyon ton olan sebze üretiminde 10.0 milyon ton ile domates önde geliyor. Domates üretiminde yüzde 6.5 oranında gerileme görüldü. Domatesten sonra en fazla üretilen sebzeler 1.9 milyon ton ile soğan, 1.7 milyon ton da hıyar üretimi gerçekleşmiştir. Karpuz ve kavun üretiminin de verimin gerilediği TUİK verileri ile belirlenmiştir. 2010 yılında 1.6 milyon ton kavun ve 3.2 milyon ton karpuz üretildiği belirtilmiştir.

Patlıcan üretimi yüzde 3.8, kuru soğan üretimi yüzde 2.7, kabak üretimi yüzde 2.3 oranında artış gösterdiği belirtilmiştir.

Baklagillerde üretim artışı sağlanmış.

2010 yılında baklagillerden kuru fasulye üretiminin yüzde 17.4 oranında artarak 212 bin 758 ton, kırmızı mercimek yüzde 53.4 oranında artarak 422 bin ton olarak gerçekleştiği. Yağlı tohumlardan ayçiçeği üretimi yüzde 24.9 oranında artış göstererek yaklaşık 1.3 milyon ton, soya üretimi yüzde 125.1 oranında artarak 86 bin 540 ton oldu.

Aynı şekilde kütlü pamuk üretiminin geçen yıla oranla yüzde 24.6 oranında artığı belirlenmiştir. Her ne kadar pamuk üretimi artsa da geçmişle kıyasla halen istenilen düzeyde olmadığı biliniyor.

2010 yılında tahıl üretimi 2009 yılına göre yüzde 2.5 oranında geriledi.

Buğday üretimi yüzde 4.6 oranında, arpa üretimi binde 8 oranında azaldı. Tahıl denince bizim için önemli olan, buğday, arpa, mısır, çavdar, çeltiktir.  4.3 milyon ton mısır, 7.2 milyon ton arpa, 860 bin ton çeltik, 365 bin ton çavdar, 203 bin ton yulaf üretiyoruz. 2010‘da 1.2 milyon ton kuru baklagil ürettik. Bunun içinde 530 bin ton nohut, 422 bin ton kırmızı mercimek, 212 bin ton fasulye var.

Tahıllarda Üretim Düşüşü Ciddidir.

Ayrıca uygulanan politikalar sonucunda dünyanın en palı şekeri tüketilmektedir.  Dünyanın en pahalı benzini Türkiye'de kullanılmaktadır. Petrolün pahalı olması da bitkisel üretimi sınırlandırmaktadır. Petrol fiyatına bağlı olarak artan gübre fiyatı bitkisel üretimi düşürmüştür.

2006 yılına göre tahıl ürünlerinde üretim miktarları 2007 yılında %15,5 oranında azalarak yaklaşık 29 milyon ton olarak gerçekleşti. Bir önceki yıla göre buğday üretimi %13,9 oranında azalarak yaklaşık 17,2 milyon ton, dane mısır üretimi %7,2 oranında azalarak yaklaşık 3,5 milyon ton, arpa üretimi %23,5 oranında azalarak yaklaşık 7,3 milyon ton, çeltik üretimi %6,9 oranında azalarak yaklaşık 648 bin ton olmuştur. 

Baklagil ürünlerinden fasulye %21,3, nohut %8,4, kırmızı mercimek %12,4, yeşil mercimek %36,7 oranında azalmıştır. Yumrulu bitkilerden patates %3,2 oranında azalış göstererek yaklaşık 4,2 milyon ton olarak gerçekleşmiştir.

Yağlı tohumlardan ayçiçeği %23,6 oranında azalarak yaklaşık 854 bin ton olurken, yerfıstığı yaklaşık 86 bin ton ile %11,6 oranında artmıştır.

Tütün %18,5 oranında azalarak 80 bin ton, şeker pancarı %14,1 oranında azalarak yaklaşık 12,4 milyon ton, kütlü pamuk üretimi %10,8 oranında azalarak yaklaşık 2,2 milyon ton olmuştur.

Kaynak TUİK verilerinden üretilmiştir. Güngör Uras, Milliyet Gazetesi

Gıda Fiyatındaki Artış Sosyal Sorun Yaratabilir.

Stratejik bir bitki olan buğday, mısır, pirinç ve buna bağlı olarak katma değeri yüksek unlu ürünlerin fiyatındaki artış toplumun doğrudan beslenme maliyetini artıracağı için ciddi sosyal sorunların da yaşanmasına neden olabilir.

Tarım ürünlerinin üretimine veya tarıma son yıllarda ilgisiz kalınması ile başlayan süreçte oluşan arz talep dengesindeki sorunlar özellikle nişasta kaynaklı buğday ve mısır fiyatının artması ve ekmeğe yansıyacak fiyat artışları yoksullar ile zenginleri karşı karşıya getirebilir. Özellikle ekmek fiyatlarındaki artışın yoksullara anlatılması hiçbir gerekçeye bağlanamaz.

Gelişmiş Batı ülkelerinde bir ailenin gıda harcamaları için ayırmak zorunda olduğu para, bütçesinin % 10-15’i kadarken; yoksul ülkelerde bu oran % 80-90’ı buluyor.

Gelir dağılımındaki dengesizlik gibi gıda dağıtımındaki dengesizlik her geçen gün genişlemektedir. Gelişmiş ülkelerde varsıllaştıkça gelişmiş ülkeler sürekli veren ve fakirleşen ülke konumuna gelmektedirler. Bunun sonucu yoksulluk ve açlık dünya nüfusunun yüzde 10’u düzeyinde, yaklaşık 900 milyon insan kapsamaktadır. Çoğunluğa Afrika ve Asya’da olmak üzere yılda 11 milyon çocuk açlıktan ölüyor.

Gelişmiş ülkeler içinde de varsıllar ile yoksullar arasındaki gelir dağlımı ve milli ekonomilerde aldıkları paylar farklılaşmaktadır. Açlık ve yoksulluk sadece en geri ülkelerde yaşayan insanların değil, orta düzeyde gelişmiş ülkelerinde Dünya Bankası ve IMF’nin veya AB’ denin rekabetçi politikaları nedeniyle zaman zaman krizlerin ve iflasların yaşandığı görülmektedir. Dünyanın en büyük sığır eti, buğday ve soya fasulyesi üreticisi olan Arjantin’de yaşanan ekonomik kriz ile başlayan yağma ile açlık ve yoksulluğun boyutları ortaya çıkmıştır. Ekonomik krizi il 36 milyonluk ülkenin yarısının fakirlik sınırının altında olduğu ve her 10 çocuktan altısı sefalet içinde yaşadığı belirlenmiştir.

Amerika, Rusya ve Çin gibi devasal ülkelerde toplumun önemli kısmının yoksulluk sınırının altında beslendiği belirtiliyor.

Günümüzde 2 milyar insan temiz su bulamamakta ve bayat su tüketmektedir. Afganistan’da günlük ortalama gelir 44 cent, Etiyopya ve Kongo’da ise 27 cent. Doğu Asya ve Pasifik ülkelerinde yaşayan 267.1 milyon kişi, Doğu Avrupa ve Orta Asya ülkelerinde yaşayan 17.6 milyon kişi, Latin Amerika ve Karayipler’de yaşayan 60.7 milyon kişi, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da yaşayan 6 milyon kişi, Güney Asya’da yaşayan 521.8 milyon kişi, Sahraaltı Afrika’da yaşayan 301.6 milyon kişi, günde 1 dolardan daha az gelirle yaşamını sürdürmektedirler.

Türkiye’de 20 milyon insan yoksulluk sınırının altında yaşamaktadır. Dünyada var olan oburluk ve alabildiğine tüketim israfı adeta açlığın aleyhine işlemekte. Üçüncü Dünya ülkelerinde her yıl binlerce insan açlıktan ölürken; Amerikalıların % 30’u, Avrupalıların % 25’i şişmanlık sorunu yaşamaktadırlar. Dünyada üretilen gıdaların üçte birinin de bu arada çöpe gittiği belirtiliyor. Dünyada yaşanan beslenme dengesizliği geri kalmış ülkelerde gıda-ölüm; gelişmiş ülkelerde ise gıda-diyet ilişkisi şeklinde şekillenmektedir.

Ortadoğu’da Neden Peş Peşe Ayaklanmalar Yaşanıyor

Gıda üretimi yetersizliği yanında, dünyada gıda dağıtımı dengesizliği en ciddi sorun. Dengesiz gıda dağılımı özelikle as gelişmiş ülkelerde toplum sağlığını olumsuz etkilemektedir.

Dünyanın petrol ve doğal gaz zengini Ortadoğu bölgesi aynı zamanda dünyanın en bozuk gelir dağılımının olduğu yoksulluğun ve işsizliğin en yaygın olduğu bir bölgedir. Dışarıda görülüğü gibi petrol zengini ve herkesin zengin olduğu ülkeler değillerdir. Bu bağlamda orta doğuda ve Kuzey Afrika’da başlayan halk ayaklanmaları toplamalardaki gelir dağılımı dengesizliği, yönetimde halkın rolünün olmaması ve artan küresel krizlerin yoksullar üzerine yıktığı etkiler sonucunda halklar sokaklara çıkmışlardır. Konunun bu bakımdan sosyo-ekonomik boyutu da holistik bir bakış açısında izlenmelidir.

Dünya Bankasının “Gıda Fiyatı İzleme” raporuna göre, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'da devam eden ayaklanmalar, bu yılın ilk çeyreğinde enerji fiyatlarındaki artışla özellikle petrol fiyatlarını yüzde 21 artırış ile bağlantılı olduğu ve bu durum gıda fiyatlarındaki dalgalanmanın ve birçok ülkede enflasyonun yükselmesine yol açtığı belirtilmiştir. Gıda fiyatlarındaki artış başta tahıl ihracatçısı ülkelerdeki olumsuz hava koşulları, ihracata getirilen kısıtlamalar, bioyakıt üretiminde kullanımın artması ve küresel stokların düşük olması ile daha da ciddi boyuta ulaştığı belirtilmiştir.  Dünya Bankası'na göre, işsizlik, baskı ve yolsuzluğa tepki gösteren kitlelerin Arap dünyasında özellikle Suriye ve Mısır, İran ve diğer ülkelerde çift haneli enflasyonundan etkilerken Bahreyn, Tunus ve Ürdün'de ise enflasyonun daha düşük düzeyde değiştiği ve yinede kitleleri sokağa döktüğü belirtilmiştir.

Son günlerde ayaklanmaların başladığı ülkelerin tümünde gelir dağılımının bozulduğu, yoksulluğun, işsizliğin kol gezdiği ülkelerdir. Son yıllarda artan gıda fiyatlarındaki artış, yoksulların gıdaya ulaşmada ve yerli beslenmede yaşanan sorunların da bu sürecin tetiklediği gözden uzak tutulmamalıdır. Sosyal bilimcilerin tarım ekonomistlerinin bölgemizde olup bitenleri tarım ve gıda ekseninde alıp uluslararası boyuta kadar tartışmaları yaralı olacaktır. 

Gelir darlığı, Gıda Fiyatlarının Artması Temel Tetikleyici Faktörler Arasındadır

IMF’nin Finance ve Development dergisinde yer alan IMF danışmanı Thomas Helbling ve ekonomist Shaun Roache imzalı makalede (http://ekonomi.milliyet.com.tr/imf-gida-fiyatlarinda-yukselis-surebilir/ekonomi/ekonomidetay/06.03.2011/1360511/default.htm), gelişmekte olan ülkelerde gelirin artmasının et ve süt ürünlerine talebi desteklediğine, canlı hayvan beslenmesi için daha fazla hububat ve hayvan otlatması için arazi ihtiyacı ortaya çıkardığını” belirtmiştir. Makalede FAO’nun tahminine göre, yakın gelecekte dünya nüfusu 9 milyara ulaşacağı ve artan gelirlerin et ve süt ürünleri talebini destekleyeceği için gıda üretiminin 2010 ve 2050 yılları arasında yüzde 70 artması gerekiyor. Artan gıda fiyatları ve yolsuzluk Kuzey Afrika ve Ortadoğu’da siyasi ayaklanmaları ateşlemiş”  ifadesi kullanılmıştır.

Dünya Bankası son ekonomik raporuna göre petrol fiyatlarındaki yüzde 10'luk yükselişin küresel gıda fiyatlarını yüzde 2,7 artırdığı belirtilenmiştir. 2011 yılı itibarı ile bir yıl önceye göre mısır fiyatları yüzde 74, buğday fiyatları yüzde 69, soya fasulyesi fiyatları yüzde 36 ve şeker fiyatları yüzde 21 yükselirken, pirinç fiyatları istikrarlı kalmayı sürdürmüştür.

Dünya bankası rapora göre, küresel gıda fiyatlarında yüzde 10'luk bir artış 10 milyon kişinin, yüzde 30'luk bir artış ise 34 milyon kişinin daha yoksulluğa itilmesine yol açabilir. Dünya Bankasının tahminlerine göre, bugün dünyada 1,2 milyar kişi günde 1,25 dolar olan yoksulluk sınırının altında yaşıyor.

Dünyanın Diğer Bölgelerinde Artan Gıda Fiyatları Artışı ve Açlık Sorunu Yaratmıştır

Son yıllarda bir tarafta artan iklim değişimlerine bağlı çevresel felaketler diğer tarafta üretim yetersizliği veya maliyetlerin artması başta katma değeri yükseltilmiş gıda ürünlerinin fiyatını artırmıştır. Buna bağlı olarak Afrika, Asya ve Güney Amerika’da çok sık toplumsal muhalefet sokaklara dökülmüştür. Aynı şekilde girdi fiyatlarının artması başta Fransa, İrlanda ve Portekiz’deki çiftçilerin tarım politikalarını protesto etmesine yol açmaktadır.

Bütün bu gelişmeler bütün dünyada başta işsizlik ve yoksulluğu ciddi oranda artırmıştır. Batının gelişmiş ülkeleri ileri tarım teknikleri ile Endüstriyel tarım teknikleri ile GDO ve biyo teknolojik ürünler veya desteklemeler ile fiyatları düşürerek yoksullarına gıda sağlamaya çalışıyor. Ancak bu ülkelerde de sağlık sorunları bir başka boyuta baş gösteriyor.

Önümüzdeki dönemlerde gıda pahalılığı kadar kalitesi de konuşuluyor olacaktır. Bu bağlamda toplumların gıda üretimi konusunda tekrar sürdürülebilirlik ilksine uygun hareket ederek geleceğin gıda güvencesini kontrol altına alması gerekir. Bunun için mutlaka her toplumun kenedi öz tarımsal sermayesini tanıması ve potansiyeli ekolojik kullanımını sağlaması gerekir.

Dünya Bankası Başkanı Robert B. Zoellick, yaşanan yoksulluk ve buna bağlı ayaklanma ve başkaldıralrı da dikkate alarak ''yüksek ve dalgalı gıda fiyatları yüzünden daha fazla yoksul insan sıkıntı çekiyor ve daha fazla insan yoksullaşabilir. Gıdayı ilk sıraya koymalıyız ve gelirinin büyük bölümünü gıdaya harcayan yoksulları korumalıyız'' ifadesini kullanmıştır.