Nasıl Bir Üniversite İstiyoruz?

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Üniversite öğrencinin beynine format atan değil, özgür düşünme becerisini kazandıran kurumdur.

 “Nasıl bir üniversite?” sorusunu sormak kuşkusuz tek başına bir anlam taşımıyor. Üniversitenin neye veya kime hizmet ettiği sorularını da sormak gerekir. Eğitimin hizmet ettiği anlayışı iyi tanımlamak gerekir. Hepimizin anladığı “nasıl bir üniversite?” sorusunun yanıtı, nasıl bir gelecek ve nasıl bir toplum veya nasıl bir ülke istediğimiz soruları ile doğrudan ilişkilidir. Üniversite bilginin üretildiği, teknolojinin geliştirildiği, ülkenin nitelikli insan gücünün yetiştirildiği ortam olması nedeniyle ülkenin geleceği ile üniversitelerin işleyişi doğrudan bağlantılıdır (Ortaş, 2022). Onun içindir ki yüzlerce yıldır iktidar otoriteleri üniversiteleri kendi istekleri doğrultusunda tutmak istemişlerdir. Onun için 12 Eylül sonrası Anayasa yazılmadan önce 2547 sayılı Yükseköğretim kanunu (YÖK) çıkarılarak Türkiye’de üniversite özerkliği sınırlandırıldı. Akademik dünyanın taleplerine bağlı olarak tüm siyasi partiler iktidar olmadan önce YÖK’ü değiştirmek istemelerine rağmen iktidara geldiklerinde değiştirilememelerinin biricik nedeni iktidarların üniversite üzerinde nesil bir gelecek bekledikleri ile doğrudan bağdaştırılmaktadır. Bu bağlamda 10. Cumhurbaşkanı Sezer ODTÜ’de yaptığı konuşmada “Ülkenin ekonomik, siyasal, toplumsal ve kültürel yaşamında söz sahibi olan üniversiteler, çalışmalarıyla topluma yön gösterir, insanları aydınlatır, sorunlara çözüm üretirler” ifadesi ile üniversite toplumun geleceği konusu arasındaki ilintiyi ortaya koymuştur.

Üniversite Nedir?

Bilim “belli bir ereğe yönelen bilgi edinme ve yöntemli araştırma sürecidir” (Arat, 1990). Bilim akademi ve üniversitelerde yapılır. Birer üst kurum olan üniversiteler, bilginin en üst düzeyde üretildiği ve tartışıldığı kurumlar olmaları vesilesiyle insanlar tarafından büyük saygı ile anılmaktadır. Üniversite ise bir bilim dalının öğretildiği, tartışıldığı araştırıldığı ve bulguların yayınlandığı kurumlardır. Üniversite, farklı düşüncelerin, yeni görüşlerin yoğrulduğu tartışmaya açık bir ortamdır. Üniversiteler yaratıcı, tartışmaya açık, dönüşüme açık ve dinamik yapısı ile toplumun beynidirler. Üniversite bilgi üretir, öğretir, yayar ve yaşamı kolaylaştıracak dönüşüm sağlar. Modern araştırmaya dayalı üniversiteden önce bilgi felsefe yapılarak sorgulama ile sağlanmaktaydı.

Akademi; Plato okulunun toplandığı konumun adıdır. Zamanla bu çatı altında üst düzey tartışmaların yapıldığı yerin ve bu tartışmaları yapanların tanımı olarak akademi ismi kullanılmıştır. Örneğin antik çağda bilme, bilgiye ulaşma arayışı olmasaydı bugünkü modern bilim var olamazdı. Ancak o dönemde bilimin bugünkü anlamda uygulama ve pratik yarar amacından söz edilemezdi. Antik çağ bilimi insanın bilme ihtiyacını tatmin etmeye yönelikti. Fakat günümüzde bilginin bilgi ürettiği ve geçmiş bilginin anlamı ortaya çıkmış durumdadır. Bilimin amacı bu bakımdan olayları açıklamak ya da anlamaktır.

İlk üniversite karmaşası aslında üniversitenin nasıl tanımlanması gerektiğinin kavranmasında yatıyor. Nasıl bir eğitim almalı. Eğitim süreci zincirinin hangi halkasında üniversite eğitimi verilmelidir. Üniversite eğitimi kendine has "özgün" bir yapılanma mı olmalı yoksa lise gibi genelci mi olmalıdır? Üniversitenin üstlendiği farklı rol ve misyon ile eğitim düzeyi onun ayrı bir yere oturtulmasını gerektirmektedir. Üniversite tartışması ülkemizde ve dünyada yaşanan süreçlerden bağımsız bir şekilde ele alınmamalıdır. Dünyada ve ülkemizdeki toplumsal yapı nasıl bir üniversite anlayışının egemen kılınmak istendiği konusunda ipuçları vermektedir. Üniversiteler hem toplumsal yapının analizini yapma hem de toplumsal değişme ve dönüşme için itici güç olarak algılanmalıdır. Üniversitelerin bu işlevlerini yerine getirmesinde içinde bulundukları ortam ve bu ortamın gelişimine neden olan dinamikleri bilmek önem kazanır.

Üniversite; insan, toplum ve doğa yararına gerçeği araştıran ve derinleştiren, bilgiyi derleyen, düzenleyen, çoğaltan ve yayan bir bilim kurumudur. Üniversiteler; evren ve insan ve bunlar arasındaki ilişkiler hakkında bilinmeyen sorular sorar ve bilinmeyenleri aydınlatmak ve topluma ulaştırmak için sistematik bilgi edinme yöntemleri ile bilim yapar ve bilgi üretir. Üniversite elde ettiği bilgiyi tekniğe dönüştürerek insanlığın yararına sunar.

Üniversiteler bilgi (bilim) üreten kurumlar olduğundan üniversitenin anlamı bilgi ile ilişkisinde ortaya çıkar. Bilgi, başta bilimsel bilgi doğa + kültür bilimleri olmak üzere, felsefi bilgi, sanatsal bilgi ve disipline edilmiş diğer bilgi türlerinin tümünü kapsamaktadır.

Üniversitenin fonksiyonu bilinmeyeni bilir duruma getirmek ve yaratıcılığa dönüştürmektir. Üniversitenin öncelikli amacı, bilgi için bilgi olmalıdır. Eğer, pratik yararların gözetilmesi amacına öncelik verilirse, fen bilimleri, felsefi bilgi, sanat bilgisi gibi bilgilerin araştırma alanları gereksiz uğraşlar olarak görülür ve bir süre sonra üniversite bilgi üretemez, teknoloji kendisini yenileyecek yeni bilgiyi üretemez. Teorik bilim anlamında bilim etkinliğinde bilim adamının amacı, esas itibariyle, olayları ve olguları anlamak ve de açıklamaktır. Doğa bilimleri temeline dayalı mühendislik bilimleri de uygulamalı bilimler olarak sonradan pratik amaçlar için çalışırlar.

'Nasıl bir üniversite' sorusunu yanıtlamak için evrensel değerlere bakılmalı. Hedef, hukuk dışı davranışa geçit vermeyen, demokrasinin egemen olduğu, adem-i merkeziyetçi bir yapı olmalı.

1-  Hukuk ilkesi gözetilmeli. Yetkilileri kendi başına karar vermemeli, sistem kişilere bağlı olmaktan kurtarılmalıdır.

2-  Şeffaflık: Akademik yükseltmeler ve kadroya atamalar şeffaflık çerçevesinde yapılmalıdır.

3-  Adem-i merkeziyetçilik: YÖK’ün merkeziyetçi yapısına son verilmeli. Her üniversite bulunduğu konumda yetkileri, demokratik biçimde oluşturduğu kurulları kullanmalıdır.

4-  Katılımcılık: Bilim yuvalarında katılımcılık bilimsel temelde sağlanmalıdır. Bu anlamda seçim sisteminin yeniden düzenlenmesi gerekir.

5-  Demokrasi üniversitede seçim değildir. Yöneticiler, rektör, dekan, bölüm başkanları bilimsel liyakate göre ve belirli ilkelere göre seçilmelidir. Bu duruma ilişkin denetim gereksinimi giderilmelidir.

6-  Vizyonu ve Misyonu olan bir üniversite

Vizyonu; özgürlükçü bir üniversite olmak. Misyonu: Özerk, özgüven sahibi, çok boyutlu ve bağımsız düşünebilen, toplumsal sorumluluk bilincine sahip bireyler yetiştirmek, bilimsel ve teknolojik gelişmelere katkıda bulunmak, üretilen bilgileri topluma yaymak.

7-  Özerklik: Özerklik, en kısa anlatımla "bilimsel düşünebilme özgürlüğü" şeklinde tanımlanabilir. Özerklik konusunda yapılan çeşitli tanımlamalarda yükseköğretim kurumlarının eğitim, öğretim, araştırma, geliştirme faaliyetlerinde tüm ekonomik ve politik güçlerden bağımsız olmasına değinilmektedir. Özgürlük ve özerklik, tüm öğretim elemanlarının bilimsel ahlak kurallarına titizlikle bağlı kalması koşuluyla derslerinde, üniversite içinde ve dışındaki araştırmalarda ve araştırma sonuçlarını tartışmakta, yorumlamakta veya yayınlamakta özgür olmalarını ifade etmektir (Aras, 1994). Üniversiteler her yönü ile özerk olmalıdır. Ancak hesap da verebilmeli. Yeniden şekillenen özerk üniversiteler saydamlığın ve hesap verilebilirliğin en açık olduğu ortamlar olarak etik sorunu olmayan ancak etik kaygısı olan kurumlardır.

Üniversite Nasıl Bir Ortamdır?

Üniversite; öğrencisi ve öğretim üyesi ile bilimsel ve akademik yeteneğin en üst düzeyde sergilendiği felsefi tartışma ortamlarıdır. Üniversiteler, yetiştirdiği öğrenciye dünyaya geniş açıdan bakabilme özelliği katan ve kendi özgürlüğünü kazandıran bir yapıda eğitim sunmalıdır. Öğrencisine sistematik, soyut ve analitik düşünen, analiz ve sentez yapabilme becerisi kazandıran bir kurumdur. Öğrencilerine her türlü ön yargıdan arınmış soru sormanın, tartışma yaparak özgür düşünceye dayalı bilgi üretmenin ortamını yaratan kurumlardır. Üniversite ortamı, aklın üstünlüğünün “dogmalardan üstün tutulduğu pozitif bilimin işlendiği alanlardır. Üniversiteler demokratik yaşamın öğretildiği ve uygulandığı alanlar olarak aktif yurttaşların yetiştirildiği ortamlardır.

Üniversite; makam ve mevkie bakılmaksızın bilimsel hiyerarşinin akademik hiyerarşiden üstün tutulduğu bilimin yol göstericiliğinde, yeniliğe kapı açan, her türlü fikrin tartışılabildiği, yaratıcılığın gerçekleştirildiği, bilimsel özgürlüğün ve bilgi birikiminin şekillendiği ortamlardır.

Üniversiteler insanlığa açık, sosyal ve evrensel kurumlar olarak her türlü iletişime açık alanlardır. Üniversiteler ürettikleri fikirler ve sordukları sorular ile toplumun gerisinde değil önünde olmak ve yeni dinamikler yaratarak toplumu ileriye taşımak zorundadırlar. Üniversiteler, bilinenlerin değil bilinmeyenlerin tartışıldığı alanlar olarak bilinirler. Toplumun sorunlarını çözmek ve refah düzeyini yükseltmek için toplumun hizmetinde olan kurumlardır.

Uluslararası ilişkilere açık, karşılıklı bilimsel işbirliği kuran kurumlardır. Mesai saati veya çalışma zamanı sınırı yoktur. Normal devlet memurlarının tabi olduğu kurumlar değildir. Bilgi 24 saat üretilmek üzere araştırılır. Üniversite ortamı dinamik ve diyalektik bir yapıda fonksiyon yürütmektedir. Herakleitos’un “her şey akar” tanımıyla süreklilik arz eder. Akademik hayat da süreklilik arz eder.

Kâr amacı gütmeyen, uzun vadeli ürettiği bilginin teknolojiye veya topluma yansıması sonucu katma değer yaratan kurumlardır. Üniversitelerde verilen dersin ücreti, bilginin ağırlığı ile ölçülemeyecek kadar düşüktür. Öğretim üyesi bu anlamda bilgisini para karşılığı satmaz, ancak geçimi için yeterli maaş aldığı kurumlardır. Üniversiteler, mutluluğun üretilen bilgi ile ölçüldüğü alanlardır. Üniversiteler salt derslerin sıralarda işlendiği kurumlar değil, bilginin analiz ve sentez edildiği kurumlardır. Üniversitelerde bilim ve felsefe tartışılarak öğrenilir, meslek öğrenme bir yan ürün olarak değerlendirilir.

Üniversite yalnızca daha çok öğrencinin amfilere yerleştirildiği ve dört yılsonunda meslek diploması veren kurumlar değildir. Üniversiteler halktan kopuk değildir. Üniversiteler, toplumdaki kopukluğu giderecek dinamik çalışan bilim kuruluşlarıdır; statik, gelişmeyen, içine kapanık, kendi kendini aklayan ileri liseler değildirler.

Maalesef bugünlerde ülkemizde üniversiteler düşünme, araştırma, inceleme yapılmadan, öğretim üyesinin kürsü arkasında okuduğu notları ezberleyen ve sınavlarda tekrarlanarak başarının sergilendiği kurumlar haline gelmiştir. Bu sürecin gideceği yer “medreseleşmedir”.

Toplum yararına faaliyet yürüten, üniversitenin tüm unsurlarının yönetimde yer aldığı, özgür ve özerk” bir üniversite.­ “Üniversiteler bilimsel çalışmaları, yanı sıra, ulusun gelecekteki yetişmiş nitelikli insan kaynağı için öğrenciler ve akademisyenlerin biçimlenmesine önem vermek zorundadır. Üniversite fidanlıkları bütün dünyada bilimsel gelişmeye büyük katkıları olmuştur”. Üniversite eğitiminde; demokrasiyi bir yaşam biçimi olarak benimseyen, bilgiyi üreten, uygulayan ve paylaşan; girişken ve sorgulayan özgür genç kuşaklar yetiştirmek hedeflenmelidir. Üniversite mezunlarının, felsefi sorgulama ve tarih bilinci gelişmiş, çalışma konusunda bilgili ve net; evrensel, demokratik, kurumsal ve toplumsal iletişime açık; sosyal, kültürel ve sanatsal değerlerle beslenip dinamik ve rekabetçi yaklaşımla bilimi ve teknolojiyi benimsemiş; ulusal ve uluslararası ilişkileri ve stratejileri biliyor olması önemli.

Üniversitenin Amacı Nedir?

Üniversitenin temel hedefi ve amacı, bilimsel bilgiyi üretmek, bu bilgiyi üretecek insanlar yetiştirmek ve üretilen bilgiyi toplumla paylaşmaktır. Bu hedefler; araştırma, eğitim, yayın ve uygulama araçlarıyla bir kamusal hizmet olarak paylaşılarak gerçekleşir. Bunun birincil koşulu ise “kurumsal düzeyde özerklik ve bireysel düzeyde akademik özgürlüktür" anlayışının egemen kılınmasıdır. Bu duygular ile yeni eğitim-öğretim yılınızı kutlar; üniversitemize, geleceğimiz olan öğrencilerimize, Türkiye’ye ve tüm insanlığa aydınlık günler getirmesini dileriz.

Üniversitenin görevi, doğal ve insani olgu ve olayların ve bunların ardındaki gizemleri anlamak için araştırmak, bunları insanın yararına teknolojiye dönüştürmek, bu bilgi ve dönüşümü sağlayacak yaratıcı, sezgili ve özgür insanı yetiştirmektir. Üniversite yetiştirdiği sezgili, yaratıcı ve hümanist insan gücü ile insan ve doğadan yana tarafı ile yaşama önem ve anlam katan bir bilim kuruluşudur.

Günümüzde üniversiteye salt bir meslek edinme ortamı veya araştırma yapan anlayışla bakan bir başka tanımda üniversite: “değişik programlarda, yüksek düzeyde eğitim-öğretim vererek ülkenin ihtiyaç duyduğu uluslararası niteliklere sahip insan gücü yetiştiren, uluslararası ölçütlerde araştırma-geliştirme ve yenile(n)me yapabilen, bilim ve teknoloji üreten; ulusal ve uluslararası yayın organlarında yayım yapan ve toplumun sorunlarına bilgi ve danışmanlık desteği verebilen, fakülte, enstitü, bölüm ve benzeri birimlerden oluşan, kamu tüzelkişiliğine sahip; özerk, özgür, yetkin ve etkin bir yükseköğretim kurumudur” şeklinde tanımlanmıştır.

Bilim İnsanı Kimdir?

Üniversiteler doğal görevleri gereği araştırmalara bağlı olarak bilimsel düşünceye üreterek özgün yayınlar yaparak toplumsal sorunları çözmesi yanında, bilim insanı ve aydın kuşaklar yetiştiren, üst düzey eğitim yolu ile geleceğin nitelikli donanıma sahip yetişkin bireylerin önüne yeni ufuklar açan evrensel boyuta katkı sunan kurumlardır. Bilim insanı; kendisini anlama işine veren, araştırma ve öğrenmeyi bir yaşam biçimine dönüştüren kimsedir. Üniversitelerin akademik kadrolarını oluşturan bireylerin bir araya gelerek üniversitenin işleyişini ve özerkliğinin nitelikli şekilde yürütülmesini sağlamaktadırlar. Bu bağlamda bilim insanının işi özel bir meslek ve sorumluluğu çok yüksektir.

Üniversite, temelde nitelikli ve değerli öğretim üyelerinden oluşmalıdır. Bilim yapan bir üniversitede değerli öğretim üyesi, gerçek anlamda bilim yapan, ürettiği bilimi toplum ile paylaşman kişidir. Öğretim üyesi bilinmeyeni ortaya çıkaran ve bu yeni bilgileri uluslararası alanda yayın yapan, bilgiyi toplumla paylaşan kişidir. Bilim adamı çağı yakalamaya çalışan, duyarlı aydın tavırlıdır.

Üniversite kendi akademik kadrolarını niteliğe ve işin liyakatine göre kendi akademik mevzuatına uygun olarak kendisi belirler. Üniversiteye akademik yükseltmelerde bilimsel liyakat esasına göre şeffaf biçimde alanın belirlediği niteliğe göre bilim insanı seçimi yapılır. Üniversitede olması gereken kapalı kapılar ardında akraba, dost, fikirdaş kollaması beklenmediği kurumlardır.

Üst Yönetim Organlarının Kendi İçinde Demokratik Esaslara Göre Belirlendiği Bir Üniversite

Bugün ülkemizde üniversiteleri en çok meşgul eden sorunun, yönetsel özerklikte ve yetkilerin kimin elinde olacağı çevresinde yoğunlaştığı ve bu kısır döngünün de siyasilerin adam sendeci anlayışı nedeniyle bir türlü sağlıklı bir yapıya dönüşemediği belirtiliyor. Üniversitelerin temel ve asli görevi, uluslararası düzeyde bilime katkıda bulunmak ve bunu öğrencilerine aktarmaktır. Üniversitelerin uluslararası bilimsel mükemmeliyeti sağlamak için ne yapacağını bilmesi ve buna uygun yönetsel yapının nasıl işleyeceğini belirlemesi gerekir. Dünyada hızla gelişen bilgi çağına nasıl ayak uyduracağını, nasıl öğreneceğini bilen, iyi iş yapmaktan mutluluk duyan bireyler yetiştirmenin sağlanmasına yönelik tartışmaların çoğalması gerekir.

Üniversiteler her türlü otoriteden uzak görevlerini özgürce yerine getirebilme ve eleştirilmekten çekinmeden ve korkmadan, düşüncelerini rahatlıkla açıklayabilen aydın nitelikli kişilerin olduğu özerk, demokratik katılım ve seçim esaslarına bağlı, üst yönetim organları doğrudan siyasal iktidar tarafından atanmayan kurumlardır.

Üniversitelerde sıkça tartışılan konu, rektörlerin seçimle mi, atama ile mi gelmesi gerektiğidir. Ancak seçilen kişi nasıl gelirse gelsin mevcut yasa kişiyi krallaştırıyorsa sorun değişmiyor. Çok yönlü görev yüklenen rektörün hem idari, mali amir, hem de akademik temeli olması gerektiğinden bu niteliklerin tümünü taşıyan adayların bulunması için mutlaka nitelik taraması gerekir. Seçilecek adayın bilgi birikimi, akademik alt yapısı önem taşımaktadır. Üniversite yönetimlerinin ve güvenin sağlanması için demokrasi adına seçimle gelen rektörün de denetlenmesi gerekmektedir. Ancak bunun yolunun ve kıstaslarının yazılı mevzuata geçmesi gerekir. Üniversite üst yönetimi için yapılacak seçimler mutlaka kriterlere bağlı olmalı, bilim üretme, insan yetiştirme boyutu ön plana çıkarılmalı, seçimler popülist kampanya ortamına dönüştürülmemelidir.

İngiltere’de 800 yıllık bir akademik geleneği temsil eden Cambridge Üniversitesi “üniversite parlamentosu” adı verilen The Regent House tarafından yönetilir. Cambridge’in yönetim ve seçim organı niteliğindeki The Regent House, üniversitenin mevcut idari ve akademik personelinden oluşan geniş bir yapıdır. Üniversitenin web-sayfasından edinilen bilgiler üzerinden akademik ve idari yönetim görevini üstlenen başkan yardımcısını (The Vice-Chancellor) ve 21 üyeli senatonun 19’unu doğrudan bu parlamento seçmektedir. Temsili bir statü niteliğindeki başkan ise doğrudan senato tarafından seçilir. 21 üyeli Senato, başkan ve başkan yardımcısının yanı sıra 16’sı Regent House ve üçü de öğrenciler tarafından seçilmiş üyelerden oluşur. İngiltere’nin diğer önemli bir üniversitesi ve dünya çapında ilk 10 sıradaki üniversiteden biri olan Oxford’da benzer şekilde seçime dayalı bir sistem yürürlüktedir. Glasgow Üniversitesinde ise rektör öğrenciler tarafından seçilmektedir (Doğramacı 2000) Fransa’da rektör, öğretim üyeleri, öğrenci ve idari personel temsilcilerinin oluşturduğu konseyde seçilir ve Milli Eğitim Bakanınca atanır.

Üniversiteler Nasıl Yönetilmeli?

Üniversite yönetimi katılımcılık ve hukukun üstünlüğünü esas almalıdır.

• Alınan tüm kararlarda şeffaflık olmalı, bilgi paylaşımı ve geri bildirimi kendi içinde tabandan tavana, tavandan tabana eşgüdümle gelişmelidir.

• Üniversite yönetimi temelde iki eksende yönlendirilmeli; günlük yönetim hizmetleri veya belediyecilik hizmetleri ile bilimsel ve stratejik hedefler yönetimi.

• Üniversite sorunlarının hızlıca çözülmesi için yönetim organları daha fazla yardımcı ve danışmanlık sistemini geliştirerek kurullar şeklinde yürütülmelidir.

• Bütçenin adil ve verimli kullanılması

•Yönetimin düzenli olarak öğretim üyeleri ile toplanması, kararların özgür ve demokratik ortamda alınması sağlamalı

• Üniversitelerin Yönetim Kurulu ve Senato kararları kamuoyu ile paylaşılmalıdır.

Yapılan araştırmada birçok akademisyenin özlediği üniversite modelinde, bilime saygının egemen olduğu, insanların birbirleri ile uyum içinde çalıştığı, karşılıklı olarak birbirlerini ötekileştirmedikleri, iftira ve yanlı soruşturmalara uğratılmadığı, özlük haklarının kısıtlanmadığı, çifte standardın hüküm sürmediği, erk yetkisinin adil, eşit kullanıldığı ve yönetildiği bir ortam arzulanmaktadır.

Evrensel Ölçüde Beklenen Çağdaş Bir Üniversite Nasıl Olmalı?

İnsanların bilim yapıp bilgi ürettiği, ürettiği bilgiyi teknolojiye dönüştüren toplumun yaşam kalitesi yükseltmek için ticarethaneye dönmemiş özerk kurumlara sahip olmak. Üniversiteler, her yönü ile akademik bilgi yetkinliği olan, soyut ve analitik düşünme becerisi kazanmış yetkin hocaların yanında, farkındalığı yüksek, akademik temel bilgisini lisede tamamlamış olarak gelen, okuma ve araştırma isteği yüksek öğrencilerin eğitim aldıkları kendine özgü bilim ortamlarıdır. Makam, mevki ve çıkar ilişkisi gözetmeksizin yalnızca ve yalnızca topluma hizmet etmek için bilim ve bilgi üreten, kendini geliştirme yanında diğer insanlarında aydınlanması için çalışan temiz duygulu inşaların bir arada toplandığı ünik ortamlardır. Üniversite bilen ile bilmeyenin bir tutulmadığı, çalışanın korunduğu, kadrolarının bilimin işleyişine uygun olarak en iyiler içinden selekte edilerek belirlendiği bir hakkaniyetin ortamının kurulduğu kurumlardır. Üniversitelerin yöneticilerinin rektör, dekan, anabilim dalı başkanları ve müdürlerin üniversite bileşenlerinden hoca, öğrenci ve çalışanlarının demokratik ortamda nitelikli çoğunlukla belirli süreliğine seçimle belirlendiği ortamlardır. Üniversite ortamındaki herkesin, öğrenci ve öğretim üyesinin düşünmekten korkmadan görüşlerini araştırarak ve sonuçlarını açıklık içinde sunabildiği, derslerin her yönü ile tartışma kültürü içinde işlendiği alanlardır. Üniversite ortamı aynı zamanda sanatsal ve kültürel etkinliklerin eleştirel bakış açısı ile işlendiği ve insanı özgürleştiren ortamlardır.

Çağdaş üniversitede bilim ekonomik ve politik güçlerden bağımsız olarak özgürce yürütülür. Öğretim üyeleri hiç kimseden izin almadan, bir araştırmayı yapmalı, bilgiyi üretmeyi ve verilerini toplumla ve uluslararası kurumlar ile paylaşma özgürlüğüne sahip olmalıdır.

Bilimsel liyakate dayalı akademik kadroların oluşmuş güçlü akademik alt yapının sağlanması. Katılımcılık, saydamlık ve hesap verilebilirlik temel ilke olarak özerklik işleyişini güçlendirir olmalı. Akademik rekabet etik ve nitelik temeline dayalı olarak yapılmalı. Üniversitelerde demokratikleşme ve yönetim organlarında temsil yetkinliğine göre belirlenmesi.

Nasıl Bir üniversite? Sorusunun Özet Cevabı Olarak;

- Yükseköğretimin kamusal ve herkes için ulaşılması gereken bir hak olması bakımından parasız BİR ÜNİVERSİTE,

- Topluma dönük eğitimin yerleştirildiği BİR ÜNİVERSİTE,

- Tüm tarafları ile öğretim üyelerinin, çalışanların, öğrencilerin karar süreçlerine katıldığı, katılımcı, paylaşımcı hukuka saygılı BİR ÜNİVERSİTE,

- Üniversitenin bütününde çeşitli kademelere seçimle gelinen BİR ÜNİVERSİTE.

- Sevgi, saygı, barış ve hoşgörünün hakim olduğu, özerk ve demokratik BİR ÜNİVERSİTE,

- Bilim ve teknoloji üreten, üreteni teşvik eden, ödüllendiren BİR ÜNİVERSİTE,

- Ekonomik sorunu olmayan yalnızca tek kaygısı bilim ve felsefe yapmak olan BİR ÜNİVERSİTE,

- Her türlü düşüncenin serbestçe tartışıldığı, çağdaş ve uygar BİR ÜNİVERSİTE,

- Öğretim üyesi değerli olan BİR ÜNİVERSİTE,

- Öğretim üyesine ve öğrencisine sahip çıkan BİR ÜNİVERSİTE.

Kısaca aradığımız üniversite, eğitim ve araştırma yolu ile insanı insanlaştıran, doğayı koruyarak yaşamın sürdürülebilirliğine katkı sunacak yetişkin insanlar yetiştiren yapılardır.

Kaynakça:

Arda B. 1994. Etik açıdan bilimsel araştırma ve yayın ettiği. Dermatopatoloji 3;s149.

Doğramacı I. 2000. "Günümüzde Rektör Seçimi ve Atama Krizi" Türkiye'de ve Dünyada Yükseköğretim Yönetimine Bir Bakış. “www.dogramaci.org/index.html”.

Hircsh E. 1950. Dünya Üniversiteleri ve Türkiye'de Üniversitelerinin Gelişimi. Cilt, İstanbul, s. 310-319.

Ortaş, İ. 2022. Dünya ve Türkiye’de Üniversite Olgusuna Yaklaşımlar: Çukurova Üniversitesi Örneği. 278 s.  Anı Yayıncılık. Ankara