Nasıl bir Üniversite Mezunu Üzerine-2

Genelci (generalist) ve uzman (specialist) eğitim şekli

Doç. Dr. İbrahim ORTAŞ

Uzun zamandır başta TUBA olmak üzere öğretim üyesi arkadaşlarımız nasıl bir üniversite mezunu konusunda değişik bakış açıları ile konuya zenginlik katmaktadırlar. Ülkemizin Ziraat Fakülteleri son birkaç yıldır kendi mezunlarının niteliğini iyileştirmek için yeni programaları üzerinde çalışmaktadırlar. Son olarak ta Doç. Dr. Kadri Yamaç CBT dergisinin 731 sayılı nüshasında değindiği konulara katılıyorum ve klasik üniversite eğitimi altında işlenen konunun bir bilimsel bakış açısı içerisinde irdelenmesi gerekir diye düşünüyorum.

Yüksek öğrenim (Üniversite Öğrenimi) tek boyutlu insan yerine çok boyutlu, çözümleyici, düşünen, değişik varsayımlar üreterek bunları test edebilen, üretimde ve yönetimde yer alabilen, uzak görüşlü ve stratejik düşünebilen insanların yetiştirilmesi hedeflenmektedir. Proje üretimi konusunda bilgi ve deneyim sahibi olacak şekilde eğitilmesi ve donatılması eğitimde beklenilen önceliklerdir. Bu bilgiler yanında bağımsız düşünebilen, üreten ve değerlendiren bilgiye ulaşabilen ve elde ettiği bilgiyi ve ürünü rasyonel kullanabilen çok yönlü olmalıdır üniversite mezunu. Üniversite mezunundan bu özelliğe sahip olması istenmektedir.

Bilim toplumunun şekillendiği ortamlarda yeni yeni bilimsel çalışma alanların oluşuğu görülmektedir. 1980’li yılarda bilgisayarın elektrik, elektronik, makine ve mekanik teknolojisiyle sinerjik entegrasyonu ile bilim ve teknoloji alanında yeni çalışma alanlarını oluşturmuştur. Bugün bir çok ülkede eğitim sistemi gelişen bilimsel ve teknik gelişmeler karşısında yeniden değerlendirilmektedir. Bu konuda ilk adımlar Japonya’dan gelmiştir. Teknolojik gelişme konusunda Japonya’da başlatılan tek yönlü ve dar bir alanda eğitilen mühendislik yerine daha geniş alanda makine, elektrik-elektronik ve bilgisayar yazılımı konusundaki bilgileri işleyen bir yeni alanın oluşumunu sağlamışlardır. Bu yönüyle de Japonlar (genelci (generalist)) diğer gelişmiş batı ülkelerinden (uzman (specialist)) temelde bir birinden farklı bir bakış açısı yaratmaktadır.

Japon eğitim modelinde bu ve benzeri konular genelci eğitim sistemini benimsemiş olup yetiştirilen elamanlar iş hayatında esneklik kazandırmak ve bir çok alanda kullanımına olanak kazandırmak için, bu şekilde eğitilen mühendis bir çok alanda iş bulma şansına sahip olduğu gibi bulunduğu iş yerinde bir alandan başka bir alana mobilize edilebilmektedir. Kendi çalışma alanım olan Tarım mühendisliği konusunda diploma sahibi mühendis, doğal kaynakları kullanarak, doğal, biyolojik ve çevre faktörlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla, gerekli mesleki teorik ve uygulamalı bilgi ve deneyim sağlayan disiplinler arası uygulamalı bir bilim dalı olarak çok boyutlu olarak donatılması beklenilmektedir. Bu dergide daha önce nasıl bir ziraat mühendisi konulu yazıma bir çok öğretim üyesi konunun bütün mühendisliklerini aynı kategoride değerlendirebileceğimizi belirtmişlerdi.

Peki biz ülke olarak nasıl bir profil istiyoruz. Bu konuda netleşmiş bir ulusal programız var mı? Varsa hangi kriterler dikkate alınarak hazırlanmıştır. Şahsen bilmiyorum, fakat benim gibi bir çok kişi ülkemizin bu konudaki programını bilmek ister. 

Ülkemizde üniversiteli enflasyonu, başta plansız açılan fakülteler, yetersiz eğitim sonucu mezunların mesleğini ve kendilerini yeterince ifade edememeleri, yabancı dil bilmemeleri gibi bir çok temel nedenden dolayı mezunlar, kamuda ve özel sektörde iş bulamaması neden olmuştur. İşsizlik oranının yüksek olması ve gerek kamuda ve gerekse özel teşebbüste ihtisaslaşmış elamana olan ilginin düşük olması, mezunların büyük çoğunluğunun başta öğretmen, pazarlamacı ve diğer özel kuruluşla da iş bulması gerçeği, bir çok mühendislik eğitiminin genelci yaklaşımın bir zorunluluk gibi görüldüğü anlaşılmaktadır. Yukarıdaki tanımlamalardan mesleğin doğası gereği çok boyutlu ve geniş bir alanda bilgilendirilmesi gerekmektedir. Örneğin herhangi bir çiftçi tarlasında bitkinin yetiştiriciliği, beslenmesi, hastalık ve zararlı ve toprak işlemeden sulamaya kadar bir çok disiplinin bir tek bitki yetiştiriciliğinde gereksinim duyulduğu düşünüldüğünde konu ile ilgili mühendisin bir bütünlük (holistik bakış açısından) içerisinde bütün bilgilerin kullanacak şekilde donatılması gerekmektedir.

Ayrıca söz konusu disiplinlerin bir araya gelerek oluşturdukları yeni alanlar ve bakış açıları yeni yeni disiplinlerin ve öğretim modellerinin doğmasına katkıda bulunmaktadır. Bu şekildeki öğreti disiplinleri bir araya getiren yeni programları olan bir yaklaşım olarak çok geniş bir alanda bilgi birikimi kazanımı ve sunumu yaratmaktadır. Bizde ise daha çok batı türü eğitim sistemi benimsenmiş olup sistemin sonuçları, toplam kalite unsurunu içerecek şekilde toplumumda ve iş hayatında nasıl karşılandığı hiç bilinmemektedir.

Fakat zan ederim her düzeyde kurum 2000’li yılların diplomalısında aşağıdaki ilkeleri kazanmış olarak görmek ister. Üniversite mezunu diplomalı doğanın kurallarını çok iyi kavramış, diyalektik düşünen, tarihi bilinci olan, çevre bilinci sorumluluğu ile eğitilmiş olması gerekmektedir. Çevre bilinci gelişmiş, sevecen, hayatın renkliliklerini yaşayacak ve çevresine yaşatacak bir eğitim için;

1.   Kendi konusunun tarih bilincini kavramış olmak

2.   Mesleğinin gereği olan dersleri iyi öğrenmiş olmak

3.   İyi bir meslek ahlakına sahip olması

4.   Proje yapabilme becerisini kazanmış olmak

5.   Ülke coğrafyasını ve doğal kaynakları iyi bilen

6.   Problemleri tanıyacak ve çözümleyecek

7.   Öğrenme arzuları ve motivasyonu yüksek ve sürekli olması

8.   En az bir yabancı dili biliyor olması

9.   Bilgisayar kullanım özellikle de İnternet kullanım yeteneğinin yüksek olması

10. Bilgiye nasıl ulaşacağını öğrenmiş olması,

11. El becerisi ve teknikleri kazanmış olmak

12. Çevresi ile iyi ilişki kuracak niteliklere sahip olması

13. İyi yazabilen ve konuşma ve ikna yeteneği yüksek olması

14.Yeni fikirlere açık, ileri görüşlü, bencilliği aşacak, kendi çıkarlarından çok uzun vadede ülkesini ve doğanın kurallarını koruyacak

15.Evrensel kültür anlayışına sahip olması

16.Yöneticilik ve liderlik yetenekleri gelişmiş

17.Ekonomi biliminden anlaması

gibi konularda eğitilmiş yüksek performanslı ‘iyi kafa iyi vucutta bulunur’ öz deyişine uygun olarak her coğrafyada çalışabilecek insanların yetiştirilmesi bir gerçekliktir. 

Nasıl bir eğitim profili veya nasıl bir diplomalı yetiştirmek bir politika olup bunun sonucu toplumun kültürü bakış açısı yanında söz konusu diplomalıların bir üst eğitim kurumu akademisyenlerde benzer bir eğilim oluşmaktadır. Uzman temeli olarak üniversite eğitimi almış bir bilim adamının çalışma disiplini aldığı eğitimden faklı olmayacaktır. Genelci eğitim almış bir diplomalıda bu bağlamda çalışma prensiplerini ve yetiştireceği öğrencisinde aynı yönde yönlendirecektir. Tabii bunun toplum üzerinde yaratacağı başka unsurlar da vardır. Her toplumun eğitim düzeyi o toplumun insan kalitesi kriterlerini belirler.