Nature Dergisinde Yayın Yapan Ülkeler Sıralamasında Türkiye 43. Sırada

Prof. Dr. İbrahim Ortaş.

Çukurova Üniversitesi, iortas@cu.edu.tr

Nature Kendi En İyi Üniversite Sıralaması Geliştirdi

Yeni Dünya’nın en iyi üniversiteleri sıralaması ilk kez 2003'te Çin'de Jiao Tong (ARWU) sıraladı. Sıralamada Nobel ödülü almak, Nature dergisi veya dergilerinde yayın yapmak ve diğer bilimsel çalımalar gibi daha çok Anglosakson ülkelerinin yapısına uygun ölçütler dikkate alındı. Sonra İspanya'da, üniversitelerin sitelerine odaklanan Webometrics sıralaması 2004'te yayınlandı. Aynı yıl Times dergisi ve QS (Quacquarelli Symonds) firması, anket ağırlıklı “En İyi Üniversiteler” listesini ilan etti. İki kurum, 2010'da ayrılınca THE ve QS adlı iki ayrı sıralama çalışması yaptı. Tayvan'da HEEACT, bilimsel çıktılara dayanan sıralamayı 2007'de yayınladı. Hollanda'nın Leiden Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Çalışmaları Merkezi, yayın kalitesine dayalı sıralamayı 2008'de yayınladı. İspanya'daki Scimago, 2009'da bilimsel çıktılara göre bir sıralama yayınladı. Böylece son yıllarda değişik kategorilerde üniversitelerin en iyileri belirlenmeye çalışılmaktadır. 

En son 2013 yılı ”Nature Publishing Index 2012” adlı çalışma ile aşağıda tabloda belirtilen 18 Nature markalı dergilerinde yayın yapan dünyadaki en iyi 200 üniversite sıralaması yayınlandı. İlgili çalışma derginin Haziran 2013 tarih 498 cilt ve 7454 nolu sayısının ekinde ve http://www.natureasia.com/en/publishing-index/pdf/NPI2012_Global.pdf#page=4 çalışma web sayfasında erişilebilir. Nature dergisi tarafından ilk defa 2009 yılında Asya-Pasifik bölgesinde yoğunlaşan değerlendirme 2012 verileri ile bütün dünyadaki diğer ülkeleri de kapsayacak şekilde genişletilmiştir. 

İndeks için kullanılan Nature dergiler

Nature dünyada impact faktörü en yüksek ( 36.280) olan dergidir. NPI değerlendirmesinde bütün dünyadaki en iyi üniversite sıralaması yalnızca Nature adı altında yayınlanan değişik disiplinlerdeki 18 dergideki yayın sayıları ve araştırıcıların dağılımı kullanılmıştır. 2012 en fazla Nature'de yayın yapan üniversiteler sıralamasında beklenildiği gibi Amerikan üniversiteleri önde ve NPI’de ilk on araştırma kurumundan beşine sahip dünya liderliğini elinde bulunduruyor. ABD’yi İngiltere, Almanya, Japonya, Fransa’dan sonra da Çin sıralamada öne çıkıyorlar. Ancak Almanya ve Çin’in son yıllarda hatırı sayılır sayıda Nature dergisinde yayın yaptığı görülüyor. Çin üç yıl öncesine göre inanılmaz ölçüde bir yükselişle 200 en iyi üniversite içinde 9 üniversiteye sahip olduğu görülüyor. NPI indeksine göre Çin Bilimler Akademisi Tokyo Üniversitesinde aşarak Asya-Pasifik ülkeleri sıralamasında en üst yere gelmiş bulunuyor. 2005 yılında Çin’de katıldığım bilimsel bir toplantıda bilimsel çalışmaya çok ciddi destek verdiğini ve üniversitelerinin rekabet içinde olduğunu gözlemlemiştim (Ortaş 2005, Çin Dünya Biliminin Yeni Ekseni mi? CBT, 29 Ekim 2005. sayı 971). Ve Çin Bilimler Akademisi dünyadaki bilimsel gelişmeleri ciddi olarak izlemektedir. 

Nature da Yayın Yapma Sıralamasını Ülkelerim Ekonomik Gücü ve Bilime Aktardığı Bütçe Belirliyor

Nature NPI çalışması iyi dergilerde yayın yapmanın ülkelerin bilimsel araştırmaya ayırdıkları para ile olan ilişkisini de doğal olarak gündeme getiriyor. Aşağıdaki tabloda görüldüğü gibi genelde bilimsel olarak önde olan ülkelerin GSMH'den bilim için ayırdıkları pay birçok göstergenin temelini oluşturmaktadır. Iranda ekonomik krize rağmen iyi makale üretmede yükselen bir yıldız olarak ortaya çıkmaktadır.  2008 ve 2012 yılları arasında 30. Sıradan 20 sıraya sıçramayı başarmışlaradır. Iranda geçmişten beri bilimsel olarak alt yapısı iyi olan ve ABD ve İngiltere ile güçlü araştırma iş birliktelikleri bulunmaktadır.

İstatistiksel korelasyon üzerinden ülkelerin tam zamanlı bilim insanı sayısı ile Nature’de yayın yapma arasında R² = 0.58 ilişkisi Ülkelerin araştırmaya ayırdıkları GSMH ile makale sayıları arasında R²=0.54 ve GSMH ile CC sayısı arasında ise R² =0.76 gibi yüksek bir ilişki görülmektedir. Beklenildiği gibi bilime aktarılan katkı ile Nature de yayın yapma arasında yüksek bir korelasyon ilişkisi mevcuttur.

Ülkelerin Nature dergilerinde yayınladıkları makale sayıları ile ekonomik katkıları

·  2010 yılı verileri

Nature derinde yayın yapan ilk 200 üniversitenin ilk 10 da ki 5 üniversiteyi ABD’de üniversiteleri oluşturmaktadır. ABD toplamda 81 üniversite ile ilk 200 sıralamasında yer alırken Avusturalya 4 üniversite ve Güney Kore bir üniversite ile sıralamada yer almaktadır. Genelde Afrika ve Arap Yarım Adasında hiçbir üniversitenin ilk 200 sıralamasına girmediği görülmektedir. İsrail Orta Doğuda yalnız başına 3 üniversite ile temsil edilmektedir.

Nature Dergisinde yayın Yapan ilk 200 üniversite içindeki ülkelerin üniversite sayıları

Dünyadaki en başarılı ilk 300 üniversitenin bulunduğu ülkelerin aynı zamanda dünyadaki en öndeki ilk 10 ekonomisine sahip ülkeler olduğu görülmektedir. Bu bağlamda ülkemizin G20 ülkeleri arasında olmasına rağmen ilk 300 değil ilk 5000 üniversite sıralamasında yer bulamamıştır. Göstergeler ilk 10 büyük ekonomi ile üniversite başarıları arasında ilişkiyi ortaya koymaktadır.

Nature dergilerinde yayın yapan üniversitelerin ağırlıklı olarak ABD’n özelliklede Harvard Üniversitesinin başı çektiği görülmektedir. ABD’de vakıf üniversiteleri önde görülürken, kıta Avrupa’sında kamu üniversiteleri önde görülmektedir. Nature tabanlı dergilerde yapılan yayınların yarısında fazlasını tek başına ABD’nin katkısı ile özelliklede Harvard üniversitesinin katkısının büyük olduğu rakamlar ile öne plana çıkmaktadır. Harvard üniversitesinin tek başına 150 CC sayısı Çininin bütün üniversitelerinin 2012 yılı CC sayısı olan 150 iye eşittir. Harvard üniversitesi ABD’deki üniversiteler içinde de açık ara önde ve hızla daha ilerlemektedir.

İlk 200 sıralamasındaki üniversitelerin ülkelere göre dağılımı ve ürettikleri makale sayıları

Dünya Genelinde Yayınların Bölgelere Göre Ağırlıklı Dağılımı.

2012 yılı için toplam yayınların corrected count CC etkisinin %82’si yalnızca Kuzey Amerika ve Batı Avrupa ülkeleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Kıtlar bazında Tablo ve şekilde de görülebileceği gibi Kuzey Amerika’nın CC etkisi toplam 1721.34 iken Ayanın etkisi 469.43 ve Okyanusya bölgesinin etkisi ise 72.98 dir. Bölgesel olarak da ABD yine açık ara önde görülmektedir.

Tablo Nature derilerinde yayın yapan ülkelerin dünyadaki coğrafi konumlanması

Ülkerlerin Öncü Olduğu Temel Araştırma Alanlar

Fizik kimya, yer ve çevre bilimleri ve yaşam bilimleri alanlarında yapılan yayınların ağırlıklı olarak yaşambilimlerinde olduğu görülüyor. Şekilde de görüleceği gibi CC yaşam bilimleri için 1200 iken, fizik bilimi için 500, kimya için 300 ve yer bilimleri içinde 250 olduğu görülüyor. Yaşam bilimleri içinde ise ağırlığı sağlık bilimleri, biyoloji ve biyokimya alanları oluşturuyor. Bütün araştırma alanlarında ABD açık ara önde görülüyor hatta neredeyse diğer ülkelerin tümünün ürettiği yayından daha fazla yayın üretmektedir. Örneğin yaşam bilimleri alanında düzeltme faktörü 2135.7 iken ABD’nin tek başına payı 2011 ve 2012 yılları için şekilde ve tabloda da görüleceği gibi 1130. Diğer fizik, kimya ve yer bilimlerinden de benzer sonuçlar ortaya çıkmaktadır. 

Nature Dergisinde yayın Yapan En İyi 200 Üniversite Sırlamasında Hiçbir Türk

Üniversitesi Yok.

Batı ülkeleri doğal olarak halen iyi bilimsel araştırma ve makale yapan ülkeler sıralamasında ancak Brezilya’nın dünyada 27 sıralamada olduğu görülüyor. Türkiye’de hiçbir üniversite en iyi 200 üniversite sıralamasın girmez iken genel değerlendirmede Türkiye adresli 9 yayın ile 43 sırada yer almaktadır. Türkiye Nature de yayın yapmada önceki yıllara göre gerilediği % -66,9 görülüyor. Hatta NPI çalışmasında Suudi Arabistan’ın da gerisine düşmüş durumda gösteriliyor. Ancak bu Sudi Arabistan’ın Türkiye’den iyi olduğu anlamına gelmez. Suudi Arabistan son yıllarda kurulan King Fahd Üniversitesi yüksek maaşlı çok sayıda araştırmacıyı bünyesine almasının yarattığı bir etki olarak görülmesi gerekir. 

Indeks çalışmasında ülkelerin 2012 yayın sayıları ve kredileri de belirlenmiş. Nature yayınlana indekste ülkelerin bir yıl boyunca Nature dergilerinde yayınladıkları makalelerdeki corrected count (CC) düzeltme faktörü olarak her araştırıcının makaledeki katkısı ve o ülkedeki toplam yayın sayısı içindeki ağırlıklı katkısı üzerinden hesaplanmaktadır. CC hesaplamasında her makale için araştırıcıların eşit miktarda katkıda bulunduğu kabul edilmektedir ve her enstitüdeki araştırmacı sayısı ve enstitü başına araştırıcıların katkısı üzerinden hesaplanmaktadır. Her makale için bir ülkenin alacağı maksimum CC değeri birdir. Örnek olarak ABD 2236 yayınla ve 1638.9 ülke kredisi (country credit CC) sahipken, en yakınındaki ikinci ülke İngiltere 677 yayın ve 303.3 CC ile ikinci ancak ülkemiz 9 yayınla 0.77 CC ile 43 sıralamada yer almaktadır. Bu bağlamda Türkiyeli araştırmacılar tek başına Nature dergilerinde yayın yapmamış başka araştırıcılar ile birlikte yayınladıkları anlaşılıyor.

Türkiye Adresli Yayınlar Ağırlıklı Olarak Genetik Alanında

Web of Science tarafından taranan dergilerde 2012 yılı için toplam 31,086 Türkiye adresli makale yayınlanmış bunlardan 3 adat Nature, bir adet Nature Immunology, bir adet  Nature Chemical Biology ve 5 adet ise Nature Genetics dergilerinde yayınlanmıştır. Yayınlar ağırlıklı olarak tıbbi biyoloji ağırlıklı bir adet ise fizik içerikli konu üzerinde yapılmıştır. Türkiye’deki adresler ise genelde Ankara (Bilkent, Hacettepe, Ankara üniversiteleri) ve İstanbul’daki (İstanbul ve Marmara üniversiteleri tıp fakülteleri) adresli olduğu görülüyor. İlk isim olarak bir tek Nature Chemical Biologydergideki yayının Türkiye adresli.  Diğerleri genelde ekip çalışması niteliğindeki çalışmalarda daha geri sıralarda yer almaktadırlar. Aşağıda Türkiye adresli toplam yayınlar ve yayınlardaki araştırıcıların yayındaki isim sıralaması ve yayının konuları incelendiğinde tek başlarına yayın yapamadığımız ve genelde Batıdaki üniversiteler ile birlikte hareket edildiği anlaşılıyor.

2012 yılında Nature ve Nature markalı derilerde yayınlanan Türkiye adresli makaleler

Mancarci, BO ^{9 ]}  (Mancarci, B. Ogan). 2012. Chromatin-modifying enzymes as modulators of reprogramming. Nature. Volume: 483  Issue: 7391  Pages: 598-U119. 

Bilkent Univ, Dept Mol Biol & Genet, TR-06800 Ankara, Turkey.

Kaskas, A ^{9 ]} (Kaskas, A.)^. 2012.  Superallowed Gamow-Teller decay of the doubly magic nucleus Sn-100. NATURE  Volume: 486  Issue: 7403  Pages: 341-345. 

 Ankara Univ, Dept Phys, Fac Sci, TR-06100 Ankara, Turkey.

Alkan, C ^{82 ]} (Alkan, Can) ^. An integrated map of genetic variation from 1,092 human genomes.  NATURE  Volume: 491  Issue: 7422  Pages: 56-65

Bilkent Univ, Dept Comp Engn, TR-06800 Bilkent, Turkey.

Baris, S (Baris, Safa)^{[ 7 ]} ; Kutukculer, N (Kutukculer, Necil)^{[ 8 ]}Keles, S (Keles, Sevgi)^{[ 14,17,18}.2012.DOCK8 functions as an adaptor that links TLR-MyD88 signaling to B cell activation. NATURE IMMUNOLOGY  Volume: 13  Issue: 6  Pages: 612-+

14 ] Selcuk Univ, Meram Med Fac, Div Pediat Allergy & Immunol, Konya, Turkey

Onaran, H. Ongun^{1 ]}; Costa, Tommaso. 2012. Where have all the active receptor states gone?

NATURE CHEMICAL BIOLOGY Volume: 8  Issue: 8  Pages: 674-677 .

Ankara Univ, Fac Med, Dept Pharmacol, TR-06100 Ankara, Turkey

Saka, HN⁶(Saka, H. Nurcin). 2012.Mutations in NNT encoding nicotinamide nucleotide transhydrogenase cause familial glucocorticoid deficiency. NATURE GENETICS  Volume: 44  Issue: 7  Pages: 740-742.

6 ] Istanbul Univ, Dept Pediat, Istanbul Fac Med, Pediat Endocrinol Unit, Istanbul, Turkey

Ucar, SK ¹⁸ (Ucar, Sema Kalkan)^. 2012. Mutations in the phospholipid remodeling gene SERAC1 impair mitochondrial function and intracellular cholesterol trafficking and cause dystonia and deafness. NATURE GENETICS  Volume: 44  Issue: 7  Pages: 797-U231.

18 ] Ege Univ Fac Med, Dept Pediat, Izmir, Turkey

Uz, E (Uz, Elif)^{[ 5,6 ]} ; Guran, T (Guran, Tulay)^{[ 7 ]} ; Kayserili, H (Kayserili, Hulya)^{[ 8 ]} . 2012.Mutations in IRX5 impair craniofacial development and germ cell migration via SDF1. NATURE GENETICS  Volume: 44  Issue: 6  Pages: 709-U140

5 ] Duzce Univ, Dept Biol, Fac Arts & Sci, Duzce, Turkey

6 ] Hacettepe Univ, Fac Med, Dept Med Genet, Gene Mapping Lab, Ankara, Turkey

7 ] Marmara Univ Hosp, Istanbul, Turkey

8 ] Istanbul Univ, Dept Med Genet, Istanbul Fac Med, Istanbul, Turkey

Altunoglu, U (Altunoglu, Umut)^{[ 8 ] .} 2012.  Mutations in ISPD cause Walker-Warburg syndrome and defective glycosylation of alpha-dystroglycan.  NATURE GENETICS Volume: 44  Issue: 5  Pages: 581-+

⁸Istanbul Univ, Dept Med Genet, Istanbul Fac Med, Istanbul, Turkey

Türkiye Acilen Bilim ve Üniversite İçin Önlem Alması Gerekir

Özet olarak Nature dergisinde yayın yapan en iyi 200 üniversite içinde hiçbir Türk üniversitesi yok ve Türkiye toplamda 43 sırada bulunuyor. Anlaşıldığı kadarı ile Türk bilim insanları tek başına Nature de yayın yapamamaktadır. Yine bildiğimiz kadarı Türkiye adresli yayınların atıf etki katsayıları son derece düşük. Bütün bunlar ülkemiz bilim ve ürettiği yayınlar sayısal büyüklükten çok kalitesi sorunlu. Türkiye'nin dünyada ilk 500 üniversite sıralamasında halen yerleşik bir üniversitemizin bulunması sorunu yaşanmaktadır. Bütün değerlendirme kuruluşlarının sıralamada kullandıkları ölçülerin çoğunluğu Türkiye gibi ülkelerin mevcut bilimsel alt yapısı, GSMH’den araştırmaya ayrılan pay ve tam günlü araştırma sayısı dikkate alındığında şimdilik dünyanın çok gerisinde kalmaktadır. Bunun temel nedeni Türkiye’nin halen devlet katında belirlenmiş bir bilim politikasının olmaması ilk sırada gelmektedir. Son 10. beş yıllık kalkınma programının bir katılımcısı olarak konuyu geniş boyutlu olarak anlatım ve biraz da zorlayarak program girmesini sağladık.

Yapılması gereken GSMH dan Bilim ve Araştırmaya ayrılan payın hemen %2 düzeyine çıkarılması gerekir. 10. BTYK toplantısında /8 Eylül 2004 2010 yılı hedefi % 2 olarak belirlenmişti ancak ne yazık ki 2013 yılında halen % 0.86 düzeyindeki katkı ile OECD ülkeleri içinde en son sırada yer almaktayız.

Türkiye’nin 1000 kişi başına bilim insanı sayısı dünyanın 17. büyük ekonomisine sahip bir ülke için çok yetersiz. Bilim insanlarının bilimsel makale üretme verimliliği yetersiz ve kalitesi çok tartışmalı. Mevcut durumda halen hiç bir üniversitemizin dünyadaki en iyi 200 ve 500 sıralamasında olmaması ülkemizin büyüklüğü adına üzücü. Türkiye'nin gelecekteki ekonomik ve sosyal gücü bakımından bilim ve teknolojiye verilen önemin düşüklüğü ciddi bir sorun. Türkiye’nin bugün ve yarınki en ciddi sorunu eğitim ve bilimde çağından kopması ve teknoloji yönünden daha çok bağımlı duruma gelmesidir.

Bilim Politikası ve Üniversite Özgürlüğü Ortamı Şart

Türkiye’nin mevcut üniversite ve bilim politikası hızla bozulmuş ve ciddi bir atalet üniversiteleri sarmış ve motivasyonları çok düşük. Ayrıca üniversitelerimizin de uzun erimli bilim politikaları ve stratejileri de ne yazık ki yok. Görebildiğim ve hissedebildiğim kadarı ile bunun en büyük nedeni 1) üniversite yönetimlerinin oluşma ve atama şekli, 2) üniversite çalışanlarının özlük hakları ve çalışma koşulları AB standartlarının çok gerisinde ve hızla iyileştirmesi, 3) üniversitelerde kişilerin kendilerini ifade etme özgürlüğü ve görüş açıklama, demokratik ortam yaratma talebi ciddi motivasyon düşüklüğü nedenleridir. Son yılların iktisatçılar arasında sıkça vurgulana ekonomi demokrasi vurgusunun önemini ağırlıklı olarak üniversite-araştırma ve demokrasi ekseni için isteme zorunluluğu doğmaktadır. Devletin üniversitelerin yönetim şekillerinin oluşmasından çok hesap sorulabilirliğini sağlaması, şeffaflaşma ve bilimsel rekabeti geliştirmesi üniversitelerin gelişmesi için daha yaralı olacaktır. Türkiye bilimi dünya ölçeğinde tartışma götürmez şekilde sorunlu ve acil çözüm gerekiyor. Bu konuların en kısa sürede üniversiteler özerkleşmesi ve kendi dinamikleri içinde gelişmesi ve yarışması sağlanmalıdır. Yapılması gereken öncelikle üniversiteler özgürleşmeli, akademisyenler motive edilmeli sonrada siyaset üstü bir yaklaşımla konu geniş tabanlı olarak masaya yatırılmalı ve çözüm oluşturulmalıdır.

The 2020 tables are based on Nature Index data from 1 January 2019 to 31 December 2019.

Export CSV

2020 tables: Institutions

Table criteria

Request a badge

The 2020 tables are based on Nature Index data from 1 January 2019 to 31 December 2019.

Export CSV

Türkiye’nin Bilim Dünyasındaki Yeri: Nature Index

Yazar

Esen Ercan Alp

 -

3 Eylül 2019

Her yıl olduğu gibi bu sene de Nature dergisi tarafından yapılan araştırmada dünyanın en iyi bilimsel kurumları belirlendi.

Nature Index hesaplamasında 82 adet, tıp, biyoloji ve diğer doğa bilimleri konularında yayın yapan en üst düzey bilimsel dergide son sene yayınlanmış makaleler değerlendiriliyor. Bu dergilerde en çok yayın yapan kurumlar sıralamada öne çıkıyor. Bu 82 dergide yayınlanan makaleler toplam yayınların % 1’inden daha azını teşkil ediyor fakat toplam bilimsel alıntıların % 30’una sahip. Değerlendirmede yalnız bilimsel makaleler ele alınıyor yani haber ve yorum şeklinde çıkan yayınlar sıralamaya dahil edilmiyor.

Değerlendirmeye alınan araştırma kurumu ve üniversite sayısı ise 9000 civarında,  yani oldukça kapsamlı ve anlamlı bir değerlendirme. Yayın sayısı hesap edilirken, her makaledeki yazar sayısı ve bu yazarların bağlı olduğu kurum sayısı göz önüne alınarak, yazarların kurumuna düşen yüzde değerler belirlenmiş.  Örneğin, toplam 10 yazarlı bir makalede eğer bir kurumdan iki kişi yer almışsa, bu yayının %20’si bu kuruma ait oluyor. Eğer bu yazarlar aynı zamanda başka kurumlara da bağlılarsa bu yüzde daha da düşüyor. Bir yayının tamamının bir kuruma ait kabul edilmesi için tüm yazarların yalnız o kurumdan olması gerekiyor. Bu yazıda “yayın sayısı” olarak bahsedilen sayılar da bu şekilde hesaplanmış. 

İşin teknik kısmını bir yana bırakacak olursak, durumun Türkiye açısından pek de parlak olmadığını hemen görebiliriz. Değerlendirmeye alınan toplam yayın sayısı 2018 takvim yılı için 60473. Türkiye’nin payı toplam 70 yayın, yani binde 1.16.

1 Ocak – 31 Aralık tarihleri arasında ilk 500’de bulunan kurumların bazılarının yayın sayıları. (natureindex.com, CC-NC-SA)

Türkiye’de ilk 500 içine giren hiç bir kurum olmadığı gibi, buraya giren kurumlarla aramızdaki fark da çok büyük. Örneğin Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nin ilk 500’e girebilmesi için yapması gerekli atılım, bu üst düzey dergilerdeki yayın sayısını 4-5 misli arttırmasını gerektiriyor.

1 Ocak -31 Aralık 2018 tarihleri arasında Türkiye adresli kurumların yayın sayıları (natureindex.com, CC-NC-SA)

Türkiye kendisinden çok küçük nüfuslara sahip olan birçok ülkenin gerisinde kalarak Avrupa’da 19. Sıraya, Dünya’da ise 39. sırada yer alıyor. Çek Cumhuriyeti Türkiye’nin üç katı kadar, Dünya’ya entegre olması büyük ölçüde engellenen İran ise iki katı kadar yayın üretmiş. Türkiye, Yunanistan’ın gerisinde, ancak  Macaristan ve Slovenya arasında yer bulabilmiş.

1 Ocak -31 Aralık 2018 tarihleri arasındaki yayın sayılarının ülkelere göre dağılımı (natureindex.com, CC-NC-SA)

Ekonomik büyüklük olarak ilk 20’de yer alan ülkemizin bilimsel olarak yeri 39. sırada değil ilk 20 civarında olmalıdır. 20. sırada yer alan Danimarka’ya yetişebilmemiz için yayın sayısını 6 misli arttırmamız gerekiyor. Danimarka ile Türkiye’nin nüfuslarını da hesaba katarsak (5.8 milyon’a karşılık 82 milyon), aradaki farkın aslında 100 misli olduğunu gözlemleriz.  Bu hedefe bugünkü yaklaşım ve yatırım düzeyi ile ulaşmak zor görünüyor.

2015-2018 takvim yıllarında Avrupa ve Dünya ülkeleriyle karşılaştırma. Çin’in yayın sayısında gözle görülür bir artış var. (natureindex.com, CC-NC-SA)

Burada yeni açılan üniversitelerin de durumuna değinmek gerek: Türkiye’nin ilk 15 üniversitesi 53 makale ürettiğine göre, geriye kalan 190 üniversite toplam 17 makale üretmiştir. Yani bu üniversiteler her 11 yılda ancak bir tek ciddi yayın yapabilecek güçteler.

Peki ne yapmalı?

Yeni bir yaklaşım, yeni bir heyecan, yeni bir felsefe ve görev duygusu ile işe koyulmak, yurt dışı bağlantıları güçlendirmek, ilk 10 üniversiteyi mevcut sistemin dışında değerlendirerek mali ve idari özerklik sağlamak, kaynaklarını birkaç misli arttırmak, öğrenci seçimlerini kendilerinin yapmasını denemek gibi girişimler yararlı olacaktır. Bunun ötesinde araştırma ekosistemini güçlendirecek, bilimsel ve teknik alt yapıyı oluşturacak olan “Ulusal Laboratuvarların” kurulmasını amaçlayan ve 2015 yılında çıkartılan 6550 sayılı kanunun hayata geçirilmesi gerekli.

Burada sorulması gereken soru “Türkiye bu bilimsel atılımları yapmadığı takdirde ödeyeceği bedel ne olacaktır?” Her gün dışarıya ödenen ilaç, tıbbi cihaz ve sarf malzemesi, her türlü endüstriyel süreç için ödenen lisans ücretleri, telefon, bilgisayarlar ve iletişim alt yapısı, bunların yazılımları ve işletme sistemleri, yurt dışına giden beyinler derken zaten milyarlarca lirayı harcamak zorunda kalıyoruz. Bilimsel altyapıyı kuvvetlendirecek girişimlerin gerçek maliyeti üretmek ve üretmemek arasındaki fark.Yani yapmak kadar yapmamanın da bir bedeli var*.

Esen Ercan Alp
Bilim Akademisi üyesi
Argonne Distinguished Fellow
Argonne National Laboratory

*Orjinal metinde bulunan son paragrafı yazıyı yayınlarken dışarıda bırakmışız.  Paragraf 9/9/2019’da eklendi, yazarımız ve okurlarımızdan özür dileriz (sarkac.org)

1 Ocak -31 Aralık 2018 tarihleri arasında kurumların yayın sayılarına göre sıralama (ilk 15) (natureindex.com, CC-NC-SA)1 Ocak -31 Aralık 2018 tarihleri arasında kurumların yayın sayılarına göre sıralama (100 civarı) (natureindex.com, CC-NC-SA)1 Ocak -31 Aralık 2018 tarihleri arasında kurumların yayın sayılarına göre sıralama (500 civarı) (natureindex.com, CC-NC-SA)