Orman Yangınları, Eğitim ve Toplumsal Bilinçlendirme

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi. iortas@cu.edu.tr

Türkiye yüzölçümünün yaklaşık %25’ini oluşturan alan ormanlar ile örtülüdür. Ancak yıllardır temelinde insan kaynaklı sabotaj ve ihmaller nedeniyle orman alanları önemli ölçüde tahrip edilmektedir. Türkiye ormanları dünya ölçeğinde karşılaştırıldığı zaman halen önemli bir potansiyele sahiptir, ancak artan endüstri talepleri ve rekreasyon alanı ihtiyacı gibi nedenlerden dolayı yeniden yapılanmayı ve planlamayı gerektirmektedir. Ayrıca, Türkiye ormanlarının yapısal bozuklukları da bulunmaktadır. Ancak bunlar kendi içinde zamanla planlı çalışma ile çözülecek niteliktedir.

Ülkemizin Yangın İstatistiği

Türkiye'de orman yangını istatistikleri orman kanununun kabul edildiği 1937 yılında başlıyor ve günümüze kadar yaklaşık 80 bin orman yangınında 2 milyon hektara yakın orman alanı yanmıştır.  İstatistiklere göre orman yangınların çıkış nedenleri:

Doğal nedenler % 6, İnsanlardan kaynaklananlar % 94. İnsan kaynaklı yangınların büyük kısmı kasıt, ihmal, dikkatsizlik ve kazalardan kaynaklanıyor. Ancak, her üç yangından birinin nedeni de tam olarak bilinemiyor. Ormancıların genel görüşü “Türkiye’de orman yangınlarının yüzde 42’si ihmal ve dikkatsizlikten çıkıyor, en dikkatsizler ise çoban ateşi yakanlar.”Yangın istatistikleri incelendiğinde Akdeniz ülkeleri içinde yine de en az yangın çıkan ülkenin ve birim yangın başına yanan alanı yönünden Türkiye çok da fena sayılmaz.

Yanan Orman Değil, Açılan 2B Yasası İçin Arsa

Yangın ile ilgili olarak basına yansıyan görüntüler ve orman yangını resimleri, yetkililerin helikopterle inişi ve binişi gösterildi. Yetkililerce yangının nedeni araştırılıyor, sabotaj ihtimali üzerinde duruluyor. Çevre ve Orman Bakanı, yangınlar şüpheli diyor. Ülkemizin arsa rantının en yüksek olduğu Bodrum Belediye Başkanı Mazlum Ağan her şiddetli rüzgârda ilçede orman yangının çıkmasının tesadüf olmadığını söyledi. Ülkemizdeki en büyük orman yangınları genelde Ege ve Akdeniz bölgelerinde yaşanıyor. Yanan alan genişliğine göre, Muğla, Antalya, Çanakkale ve İzmir en tehlikeli bölgeler arasında bulunuyor. Akdeniz havzası Ege’ye göre daha az yangına maruz kalmaktadır.

İnsandan kaynaklanan ağırlıklı yangınların önlenmesi için ciddi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetlerine gereksinim bulunmaktadır. Çoğumuzun da her gün sokakta, trafikte tanık olduğumuz sorumsuz sigara içicilerinin sigarasının son izmaritini şuursuzca parmak ucu ile sağa sola fırlattığını biliriz. Bu şuursuzluk davranışı kim bilir bugüne kadar ne değerlere mal oldu.

Tabii şeytanın avukatlığını yaparak bazı akla gelen soruları soralım:

Ülkemizde orman yangınları nerelerde daha çok çıkıyor?

Orman yangınından sonra neler yapılıyor? Yeniden ağaçlandırma yapılıyor mu?

Söz konusu yanan alanlara arsa ve tarla açmak için talip olan oluyor mu?

Talip olanlardan kaçı soruşturuldu.? Arkasında rant çeteleri var mı?

Tabii bu tür soruları daha da artırabiliriz. Ancak sorulması gereken asıl soru, bu yangınların çıktığı yerler genelde deniz kıyıları ve turizme uygun nitelikteki alanlardır. Sabotaj ihtimali her zaman vardır. Ancak geçmişle kıyaslandığında insan kaynaklı yangınların arttığı görülmektedir. Tarihte bildiğimiz kadarıyla doğal nedenlerden kaynaklanan büyük orman yangınları vardır, ancak son yıllarda insandan kaynaklanan çok sık yangınların olduğu görülüyor. Genelde insanın bilinçli çıkardığı yangınlardan sonra açılan alanlar 2B yasasına konu edildiği gibi orman niteliğini kaybettiği için imara açılması istenmektedir. 

Ülkemizde bugüne kadar, her ne kadar yasa gereği yanan alanların ağaçlandırılması söz konusu ise de genelde bu alanların niteliğini kaybettiği ileri sürülerek 2B yasası ile imara açılması önerilmektedir. Bugüne kadar yapılan ve yapılmaya çalışılan bu tür uygulamalar ile çok fazla miktarda yerleşim yeri ve tarlanın açıldığı bilinmektedir.

Tabii yanan yerlerin yeniden ağaçlandırılması ve imara yer verilmesi gibi konulara gelince yasal olarak evet, ancak fiiliyatta nasıl gidiyor bilmiyorum. Ancak yakılan yerler mutlaka zaman kaybedilmeden ağaçlandırılmalıdır.

Çevre ve Orman Bakanlığına bağlı Fidanlıklarda yılda milyonlarca değişik türde bitki yetiştirilmekte ve düzenli olarak ağaçlandırma alanlarına aktarılmaktadır. Söz konusu niteliğini kaybetmiş, yakılmış ve çıplak alanlara fidan dikiminde mutlaka kök mantarı (mikoriza) aşılamasının yapılması gerekiyor. Aksi taktirde bitkiler kök mantarına mutlak gereksinim duydukları için gelişmemektedirler. Bu şekilde yakılan alanlar 2B niteliğine düşürülmeden mutlaka yeni dikimlerle ve kök mantarı uygulayarak yeniden yeşil alan konumuna getirilmelidir.

Yangının Zararını Azaltmanın Yolu Toplumsal Bilinçlendirme

Yılda binlerle ifade edilen yangın çıkıyorsa bunun nedenleri araştırılmalıdır. Her türlü mercek etkisi yapacak materyalin ormanda bırakılmaması, piknik yapan vatandaşın uyarılması, çöplerin düzenli toplatılması gibi bazı tedbirler alınabilir. Kırsalda vatandaş anız yakımı gerçekleştiriyor. Doğal olarak orman yangını da oluyor. Bu konularda bilinçlendirme ve caydırıcı yaptırımların geliştirilmesi gerekir.

  Yangından az zararla çıkmanın yolu doğal olarak toplumsal bilinçlenmeden geçmektedir. Bu konuda Çevre ve Orman Bakanlığının toplumun her kesiminde başta ilk öğretim okulları olmak üzere ciddi bir bilinçlendirme seferberliğini başlatması gerekir. Toplumda bu konuda bir bilinçlendirme ve sorumluluk bilincinin sağlanması gerekir.

Bu konuda Yunanistan geçen hafta örnek bir davranış gösterdi. 2 Temmuz 2007 tarihinde Atina yakınlarındaki Ulusal Doğal parkta meydan gelen yangında milli parktaki çok önemli canlı türü de yanarak yok oldu. Bu yangında hükümetin ihmali olduğu gerekçesi ile binlerce doğal canlının (hayvan ve bitki) yok olması nedeniyle halk Yunanistan parlamentosu önünde büyük bir gösteri yaparak kaybolan doğanın ve oksijenin akciğerlerini geri istediklerini belirtiler. Ayrıca yanan yerlerin yerleşime açılmamasını ve imara müsaade edilmemesini istediler. Ülkemizde aynı anda bir çok yerde başlayan yangınlarda ne kuşku duyan var ne de hesap soran birileri var. Hesap soranlara da belki budala diyeceklerdir.

Aynı tarihlerde ülkemizin tatil cenneti, turizm cenneti Bodrum'da 8 Temmuz 2007 tarihinde çıkan yangın, 1100 hektarlık makilik ve ormanlık alanı yok etti. “İzmir'in 4 ayrı yerinde, birbirine yakın saatlerdeki makilik ve ormanlık alanlarda yangın çıktı”. Bodrum'da ki yangında yaklaşık 200 bin kızılçam ve 7 bin zeytin ağacı ile makilik alandaki bitki örtüsü kül oldu. Daha öncede Ege bölgesinde on binlerce zeytin ağacı yanarak kül olmuştu.

Ülkemiz Orman potansiyeli ve yangın istatistiği yönünden halen iyi konumda bulunmaktadır. İyi bir eğitim ve planlama ile daha da iyi bir konuma gelebiliriz. Akdeniz’in zengin flora ve faunasının korunması, geliştirilmesi, yangına karşı önlemlerin alınması bir ulusal sorun olarak ele alınmalıdır. Özellikle insan kaynaklı yangınların önlenmesi için eğitim yanında yasal süreçlerin doğru işletilmesi önem kazanmaktadır. Ayrıca yanan yerlerin 2B yasası gibi kolay mülk edinme süreçlerine bırakmayacak şekilde sıkı yasal düzenleme sağlanmalıdır.

Ayrıca her türlü orman alanlarının her ne surete olursa olsun madenciliğe, imara ve özel malikhaneye açılımının yasaklanması gerekir. Ormanlarımızı ve orman alanlarımızı koruyalım!