Ders İşleyiş Şeklimizi Öğrenciler İle Değerlendirelim

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ, Çukurova Üniversitesi. iortas@cu.edu.tr

Öğretim Üyeleri Olarak Kendimizi Öğrencimize Sorgulatalım mı?

  Sık sık öğrencilerin kalitesinin yetersizliği ve ilgisizliği vurgulanır. Kısmen haklı olunan noktalar olmakla beraber, ben her zaman öğreticiler olarak kendimizi öncelikle sorgulasak daha yararlı olur görüşündeyim. Üniversite eğitiminin lise eğitiminden farklı olması nedeniyle öğrencilerin liseden farklı bir anlayışla davranması gerekir. Ancak ne yazık ki sık sık vurgulandığı üzere günümüz üniversite eğitimi “ileri lise” anlayışı ile sürdürüldüğü için öğrenci de üniversite öğrencisi konumuna gelememektedir. Önemli derecede maddi sorundan kaynaklanan, ek ders kaygısı anlayışının yaratığı ikinci öğretim, tezsiz lisans üstü eğitim maalesef üniversiteyi üniversitelilikten çıkarmış, tam anlamı ile ağırlıklı olara ders veren bir kurum niteliğine dönüştürmüştür.

Öğrencilerde Bizden Memnun Olmayabiliyor

Konferans vermek üzere gittiğim üniversitelerde öğrenciler ile konuşmayı önemserim. Öğrencilerden aldığım izlenimler, bana gelen e-posta iletilerden dersler ile ilgili çok sayıda sorunu anlatmaktadırlar. Öğretme merkezli ders anlatma dışında, öğreniciyi hiçe sayan, kızan, soruru sordurtmayan, örenciyi odasından kovan hocaları olduğu konusunda sık sık şikayetler gelmektedir.

  Öğretim üyeleri olarak, bölüm başkanları, dekanlar, rektörler ve diğer ilgililer bu tür şikayetlerin yaygınlaşmamsı için farklı önlemler alabilirler. Düzenli olarak ders yılı sonunda öğrenciye ders değerlendirmesi yaptırılarak sorunların kendi içinde çözümü sağlanabilir.

Gelişmiş Üniversiteler Nasıl Yapıyor

Ancak ders veren kişi ve/ya kurum olarak bu anlamda yaptıklarının doğruluğunu ve yanlışlığını geri besleme ile test edememektedirler. Öğrencilerin bu konudaki memnuniyetinin rakamlar ile belirlenmesi bir çok yönden önemsenmelidir. Bu yönü ile üniversite öğretim üyeleri olarak verdiğimiz derslerin geri beslemesinin öğrenci tarafından değerlendirilmesinin mutlaka yapılmasından yanayım.

Uzun zamandır gelişmiş bazı üniversitelerde yapıldığını bildiğimiz ders değerlendirme sisteminin ülkemizde sınırlı sayıda üniversitede yapıldığı görülmektedir. Bologna süreci ile başlayan üniversitelerin öz değerlendirme sürecinde yapması gereken zorunluluklardan biri de öğretim üyelerinin işledikleri dersin öğrenciler tarafından değerlendirilmesidir.

İlk defa öğrencilik yaptığım İngiltere'de ders hocasının son derste dağıttığı ve isim belirtilmeden doldurulmasını istediği formdaki soruların önemini yıllar sonra daha iyi kavramıştım. Hepimizin öğrettiğimiz derslerin öğrenciler tarafından nasıl algılandığını, eksiklerimiz ve fazlalıklarımızı görmemiz bakımından önemli olduğu kanısındayım. Aslında bu şekilde yapılan geri beslemenin artık bir çok alanda başta ciddi çalışmak isteyen şirketler tarafından sık sık yapılarak kendilerini ve müşteri memnuniyeti kontrol etmektedirler. 

Kendimizi Kontrol Ettirmekten Çekinmeyelim

Öğretim üyesi olarak anlattıklarımızın, öğrenciler tarafından değerlendirilmesinin bir çok yönden yararlı olduğunu düşünüyorum. Başta öğrencilerin özgüveni ve rahat eleştiri yapma ve eleştiriye muhatap olması bakımından çok yararlı olduğunu düşünüyorum. Bir anda hocasını kritik eden öğrencinin ruh halini düşünecek olursak, konunun ne denli önemli olduğu görülmektedir.

Ayrıca öğrenci tarafından kritik edilen öğretim üyesinin de kedisini disipline etmesi bakımından yararlı olacaktır. Bu yönü ile öğretim üyelerinin anlattıkları derslerinin öğrenciler tarafından bilinmesini önemsiyorum. Uzun zamandır kendi çapımda öğrencilerden isim belirtilmeden dersin işleyişi ve yararlılığı hakkındaki görüşlerini alırım. Öğrencilerden gelen geri besleme ile ders anlatma şeklim, kullandığım materyal, verdiğim örnekler gibi pek çok konuda eksiklerimi görmem yönünde yararlı olmaktadır. Açık davranan ve görüşlerini çekinmeden açıklayan öğrencilerime de teşekkür etmeyi bir borç biliyorum.

Öğrenciyi Düşündürtmeye Alıştırabiliriz.

Her yiğidin bir yoğurt yeyiş şekli vardır denir. Kendim, derslerimi sınıfın konumuna göre anfi formunda öğretim üyesi öğrencinin yüz yüze bakışı şeklinde işlerim. Dersleri sorgulayarak işlemeyi tercih ederim. Klasik ve yoruma dayalı sınav sistemini tercih ediyorum. Bir de dönem ödevi hazırlatarak öğrencinin kütüphaneye gitmesini sağlamaya çalışıyorum. Ayrıca sınavlarımda öğrencilerin de sınav kağıtlarına kendi kendilerine not vermesini isteyerek kendi gerçekleri ile karşılaşmasını sağlamaya çalışırım. Böylece herkes kendi kendini değerlendirerek hak etmediğini isteme konumuna gelmemektedir.

Öğrencimizin Bizi Değerlendirmesinden Memnuniyet Duyarız.

Yıllardır uyguladığım ilişikteki formu her yıl zenginleştirerek uygulamaktayım. Derslerin son haftasına girilmesi nedeniyle ilgilenirsiniz diye sizler ile paylaşmayı düşündüm. Bir çok hocamdan farklı teknikler dinledim. Eminim sizlerin de farklı teknikleriniz vardır. Üniversite eğitimi de bence bu farklılık ile çeşitlenecek ve renklenecektir. Amacım, hocalarımızı öğrencilere sınav ettirmek değil. Ancak temel amacım üniversitelerimizin hiçbir ön yargıya ve kaygıya yer bırakmadan kendiliğinden her dönemin sonunda kendilerinin geliştirilecekleri formları rutin bir işlem gibi yapmalarını istemektir. Kurumsal kimliği oluşmuş, kaliteli eğitim ve öğretim veren bir üniversitenin gelişimi için bu tür öz değerlendirmeleri yararlı görmekteyim.

Üniversite ve Üniversite Yöneticileri Öğrenci Değerlendirmesinden Çok Yaralanabilirler

İlişikte, bir çok üniversite tarafından uygulanan değerlendirme formlarını toplayarak harmanladığım bir form bulunuyor. Bazı üniversiteler artık bilgi işlem ortamında optik okuyucu yarımı ile okunacak kartlar kullanarak süreci daha hızlı ve objektif olarak değerlendirmektedirler.

Öğrencinin isminin olmadığı formda yalnızca öğretim üyesinin ismi, dersin simi ve kodu tanımlayıcı bilgi olarak kullanılmaktadır. Dönem sonunda idare tarafından toplanacak formlar bir merkezden okunarak arşivlenebilir. Avrupa’da bazı üniversitelerde öğrenci konseyleri tarafından da bu tür anketlerin yapılması yönetimlerden istenmektedir. Ancak ülkemizdeki üniversite öğrencilerinin böyle bir talebi şu anan kadar oluşmadı. 

Formun öğrenciler tarafından doğru değerlendirilmesi kaygısı her zaman olacaktır. Ancak öğrenci değerlendirme sonuçlarının üniversite yönetimi ve öğretim üyesi tarafından ciddiye alındığını görürse, anketlerin öğrenci tarafından ciddiyetle doldurulacağı yüksek oranda beklenilebilir. Yoksa kimse ciddiyetle anketleri doldurmaz.

Bildiğim kadarı ile gelişmiş üniversitelerde üniversite yönetimleri bu tür anketlere önem vermektedirler. Üniversite yönetimi öğrenci anketlerine göre öğretim üyelerini tanıma ve geleceğe göre projeksiyon çıkarmaya çalışmaktadırlar. Birkaç dönem üst üste öğrenci tarafından yeterli görülmeyen öğretim üyesinin sanırım üniversite yönetim tarafından uyarılması beklenir. Ki bu konuda dünyanın bir çok ülkesinde bu testlerin sonucu bir ölçüt olarak kullanılmaktadır.

Kendimizi ve kurumumuzu paydaşlarımız olan öğrencilerimiz nezdinde öz değerlendirmeye almaktan korkmayalım. Bundan biz karlı çıkarız.