ÖĞRETMENLER GÜNÜNÜN ÖNEMİ VE ŞİDET (FUTBOL TERÖRÜ)

Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ  Çukurova Üniversitesi 

“Yeni nesli, Cumhuriyetin fedakâr öğretmenleri ve eğiticileri, sizler yetiştireceksiniz. Ve yeni nesil sizin eseriniz olacaktır.”  Mustafa Kemal Atatürk

NE ÖĞRETMEK GEREKİR

Öğretmen kelimesinin karşılığı: Okulda öğrencilere ders veren, öğreten kimse. Yani öğretim işi yapan kişi. Öğretim ise, belirli bir erek için gereken bilgileri verme işidir. Aynı zamanda öğrenme işi yaparak belirli konularda öğrencilere bilgi vermektir. Peki, bilgi nedir, nasıl edinilir, edinilen bilgi nasıl daha yaşamı hiç bilmeyen, kavramaları gelişmemiş, yaşama ve olaylara bakış çapı evi ve ailesinin bulunduğu ortamın dışına çıkmamış miniklere nasıl aktarılacak. İşte bu dünyanın en zor işi olsa gerek. Biz yetişkinler birbirimize bütün gün bir şeyler anlatmak için çabalıyoruz buna rağmen birbirimizi anlamadığımızı ve anlaşılamadığımız veya anlatamadığımız söyleyip dururuz. Ancak öğrenmeye yeni alıştırılan bu çocuklara nasıl anlatacağız. Bence bu daha zor.

Demek ki öğretmek için önce öğrenmek gerekir. Ama neyi?

Yaşam için ne gerekliyse onu.

Yaşam için gerekli temel bilgi nedir ve nerden hangi araçlar kullanılarak edinilecek? Temel kavramları görerek tanımak, bilmek, dünyayı coğrafi olarak tanımak, dünyadaki varlıkları bilmek, dünyanın geçirdiği evreleri ve günümüzdeki durumu kavratmak. İnsanı biyolojik, sosyal ve psikolojik olarak tanımak. İnsanın iki ayağının üzerine dikilip insan olması ile başlayan günümüze kadar edindiği bilgi birikimi ve tecrübesini kavramak ve anlayarak bundan ders çıkararak geleceği kurgulamak, hayata dair sorular sorup, cevap bulmak için araştırmalar yapmak, çıkan sonuçları doğru değerlendirip bunda insana yararlı ürünler elde etmek gibi. Bütün bu bilgi edinme ve aktarma işi birileri tarafından önce öğrenilip sonra öğretilmesi eylemini içermesi yönünden öğretene büyük bir sorumluluk yüklemektedir. Gerçi bu bilgilenme zinciri yaşama gözümüzü açtığımız günden başlayarak yaşama gözlerimizi kapadığımız ana kadar sürekli bir öğrenme ile devam ediyor ancak yine de sınıf öğretmenine ve kişilerin yaşamdan etkilendiği hayat öğretmenlerine gereksinim duymaktadır.

ÖĞRETEBİLİYOR MUYUZ?

İster sınıf öğretmeni olsun isterse de hayat öğretmeni, öğreticinin her yönü ile öğreteceği kişiden daha donanımlı, hazır ve bilgili olması gerekir. Hatta moral olarak ve ahlaken de daha sağlam olması gerekir. Eğitim ve öğretim ayrı olaylardır. Maalesef bugün bizler üniversitede dahi öğretme işi yaptırmaktayız. Hutchins “Öğretim doğrudan becerilerle, eğitim ise insanı oluşturmakla ilişkilidir” diyor. İnsan beyninin çalışma prensibi gereği bir kez öğrettiğiniz bir olayı kolay kolay unutmadığı gibi ona göre kişinin dünyaya bakış açısı ve yönlendirilişi şekillenmektedir. Thamos Cardinal Wolsey, (1471–1530) kafalara neler koyacağınız konusunda çok ama çok dikkatli olun, çünkü onları bir daha asla değiştiremezsiniz. Eğitim işi Konficüsün ünlü deyimi ile “duyduğumu unuturum, gördüğümü hatırlarım, yaptığımı anlarım” kişiyi birfiil işin içine sokarak eğitmek gerekir. İnsan eğitimle doğmaz, ama eğitimle yetişir (Cervantes). Platon insan ancak eğitimle insan olur diyor. Hz. Muhammed, eğitimin diyalektiğini ta o zaman çok kavrayarak “hiç bilenle bilmeyen tutulur mu?” diye ifade etmektedir. Benjamin Franklin, dünyada yapılması güç olan üç işin; çelik, elmas ve insan ruhunu işlemek olduğunu belirtiyor.

Bütün bu hayatın içinden damıtılarak çıkan güzel yaşam tecrübesine dayalı ifadeler bize öğretmenin insanı ve doğa merkezli yapılmasını önermektedir. Sağlam bir ruh yapısı ile donanmış, öğrenen, öğrendiğini paylaşan, yaşamdan zevk alan, bunun için çeşitli araçlar geliştiren nesiller yetiştirmemiz durumunda çağdaş ve mutlu bireyler ve toplum yaratırız.

NEDİR ÖĞRETMENLER GÜNÜNÜN ÖNEMİ

Atatürk’ün en önemli devrimlerinden olan Latin alfabesine geçişi 8 Ağustos 1928 tarihinde Sarayburnu’nda halka yaptığı konuşmada halkın %80’inin eğitimsiz olduğunu ve bu durumun utanılacak bir durum olduğunu belirterek yeni Türk harfleri kadın erkek herkese çabucak öğretilmesini istemiştir. Atatürk'ün “ öğretmenler “yeni nesil sizin eseriniz olacaktır” ifadesi ile öğretmenin sorumluklarının ne denli önemli olduğunu ifade etmektedir.

Atatürk’ün “benim asıl anlatılacak yanım öğretmenliğimdir” ifadesi ve 24 Kasım 1928 tarihinde Millet Mektepleri talimatnamesi ile ülkede Millet Mektepleri açıldı ve bunun üzerine Atatürk Millet Mektepleri Başöğretmen sıfatına kavuştu. 1981 tarihinden sonra ancak 24 Kasımı tarih “öğretmenlere kutlama günü” olarak kutlanmaya başlamıştır.

Atatürk'ün öngördüğü öğretmenler gününün anlamı, bugün zorla girmeye veya alınmaya çalıştığımız batı dünyasının muasır medeniyetler seviyesinin üstüne çıkmak için toplumun devlet eli (eğitim birliği) ile eğitilmesini hedeflemektedir. Atatürk öngörüsü ile bütün umudunu gençliğe ve eğitime vermişti. Diyordu ki “Ülkesini ve ulusunu kurtarmak isteyenler, aynı zamanda mesleklerinde birer namuslu uzman ve birer bilgin olmalıdırlar. Bunu sağlayacak okuldur. “Bütün ümidim gençliktedir" (Atatürk, 29 Ekim 1929). "Cumhuriyet sizden fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür, nesiller ister".

ÖĞRETMENLER YAŞAM KOŞULLARINDAN MEMNUN MU?

Ancak bugün bu öğretiyi yapan öğretmenlerin, öğretim üyelerinin içinde bulundukları sosyal ve ekonomik yaşam koşulları sağlıklı bir öğretim yapmaya uygun olmadığı yönünde. Bütün dünyada öğretmenler daha rahat ettirilirken ülkemizde sefilleri oynamaktadır. Eğitim-Sen ve Türk Eğitim-Sen’in yaptıkları araştırma ve anket çalışmalarına göre öğretmenlerin %87’si aldığı maaşla geçinemiyor. Öğretmenlerin bugün maaşı en fazla 800 milyon TL Batılı bir öğretmen ülkemizdeki bir öğretmenden 5–10 kat daha fazla maaş almaktadır. Eğitim-Sen ve Türk Eğitim-Sen araştırmalarına göre Almanya’da bir öğretmen 57 bin dolar maaş alırken ülkemizde 5.700 dolar almaktadır. Bir çok öğretmen geçinmek için ikinci bir iş yapmaktadır. Öğretmenlerin %60’dan fazlası günlük bir gazete alamayan, kitap okuma oranının son derece düşük olduğu bilenmektedir. Peki, bir gazete almayan, kitap okuyamayan öğretmen nasıl kendisini geliştirecek ve nasıl öğrencileri yetiştirecektir.

Öğretmenlerin ekonomik sorunları yanında sosyal ve mesleki sorunları da bu bütünlük içinde değerlendirilmelidir. Öğretmenlerin çoğu mezuniyet sonrası ciddi meslek içi eğitimden geçememiş, dünyadaki yenilikleri takip etmedikleri bilinen gerçeklerdir. Mesleki örgütlenme, yayın, sosyal aktivite yönünden istenilen batılı ölçütlerin dışında bir yaşam sürdürmektedirler. Neredeyse öğretmenlerin tamamına yakını ikinci bir dil bilmemektedirler. Maddi imkânsızlıklar nedeniyle tatil, gezmek, inceleme, ziyaret olanakları bulunamadığı için farklı kültürleri tanıma ve teneffüs etme şansına sahip bulunmamaktadırlar.

ÖĞRETME ZOR VE KUTSAL BİR İŞTİR

Öğretmenlik belki de mesleklerin en kutsalı olup ciddi bir etik davranış sorumluluğu gerektirmektedir. Aslında dinamik süreçler genelde eğitim potansiyeli ile anlamlılık kazanmaktadır. Bugün gelişmiş batı dünyasının biricik varlığı eğitimde sağladıkları farklılık ile birebir örtüşmektedir.

Bütün dünyanın karanlıktan aydınlığa geçişinin tek ışık kaynağı sağlıklı eğitim ve öğretimdir

. Ülkemiz yarınlara çağdaş bir toplum olarak girmek ve insanlık yaşamında hak ettiği yeri almak istiyorsa, toplumunu yarına hazırlayacak öğretmenlerini çok yönlü, olaylara bütünsel bakabilen, bilim, sanata ve spor bilinci olan çağdaş aydınlık kafalı mutlu öğretmenler yetiştirmek zorundadır. Özellikle ve mutlaka öğretmenlerin ruh halinin iyi olması için öğretmenlerin sanatsal yönden geliştirilmesi gerekir. Güzel düşünemeyen, güzel göremeyen öğretmen güzeli öğretemez. Bugün ülkemizin çarpık gelişmesinde etkili-yetkili siyaset, bilim, mühendis ve doktorlarının eğitimlerinde güzel sanatların eksiliğinin çok büyük etkisi olduğu kanaatindeyim. Bunun en açık örneği ülkemizdeki binaların mimarisi (hepsi neredeyse birbirinin aynısı) ile beyin güzelliğimiz arasındaki bir ilişki kurmaktayım.

Öğretmenler gününü kutladığımız şu günlerde halen öğretmenlerin elinde şekillenmeye çalışan 16 yaşında bir genç yine onun gibi bir takım gönüldeşi tarafından bıçaklanarak öldürüldü. Yer yerinden oynuyor, aile feryat ediyor, herkes üzgün, yöneticilerden alışılmış beylik laflar!... Bu münferit bir olay, büyütmeyelim, futbol kardeşliktir vs.

Pekâlâ, bunun öğretmenler günü ile ilgisi nedir? diye sorulabilir.

Bence yaşamın her alanı eğitim düzeyimiz ile paralel seyretmektedir.

MEVCUT EĞİTİM SİSİTEMİ GENÇLERİN YAŞAMDAN ZEVK ALMA OLGUSUNU FUTBOL’A İNDİRGEDİ

Öğretmenler gününü kutladığımız şu günlerde halen öğretmenlerin elinde şekillenmeye çalışan 16 yaşında bir genç yine onun gibi bir takım gönüldeşi tarafından bıçaklanarak öldürüldü. Yer yerinden oynuyor, aile feryat ediyor, herkes üzgün, yöneticilerden alışılmış beylik laflar!... Bu münferit bir olay, büyütmeyelim, futbol kardeşliktir vs.

Uzun zamandır eğitim sistemimiz ile oynandığını biliyoruz. En azından 1940’lı yıllarda başlayan soğuk savaş sürecine ülkemizin de dâhil edilmesi ile A’dan Z’ye ülkenin eğitim anlayışı değiştirildi. Daha önce de yazdım, Köy Enstitülerinin kaldırılması ile çağdaş eğitim birliği ve anlayışı rafa kaldırıldı. O gün bu gündür ülke sürekli aşağı doğru gidiyor.

Her şeyden önce uygulanan eğitim nasıl bir nesil yetiştirdi? Hele 12 Eylül anlayışı ile birlikte eğitim tamamıyla yozlaştırıldı. Her şeyden önce çocukların zevkleri elinden alındı. Hayattan zevk almanın değişik yolları vardır. Hobi yapma, kitap okuma, el sanatları geliştirme, resim, müzik, satranç, sporun değişik dalları. Ancak okulların önüne konulan tek alternatif çocukların düşüncelere kapılmaması için spor sahalarında futbol oynatın şeklinde olmuştur. Düşünebiliyor musunuz? Günün önemli bir kısmını futbol ile yatıp kalkan bir çocuk nasıl bir ruh haline sahip olur?. Bütün dünyası futbol olmuş bir insanın bu dünya ile neler yapacağını düşünün. Kabahat öğrencide mi yoksa toplumu eğitmeyi başaramayan ancak kontrol altına lamaya çalışan sistem ve iktidarlarda mı?

TOPLUMUN RUH SAĞLIĞI BOZULDUMÖLMEYE ÖLMEYE GELDİKU?

Genelde çok yönlü olmayan, kendi kendine yetmeyen kişilerin özellikle de genç dönemde aidiyet duygusu gelişen bu çocukların futbolla bu kadar ilgilenmelerinin nedeni kendilerine bir yer edinme ve kimlik kazanmaya çalışmaktadırlar. Kimliği olmayan kişinin kimlik araması ve kendini topluma kabul ettirmesi çağdaş normlarda değil, vahşi davranışlarda kendini yansıtır. Yani eğitim önemli, eğitilmemiş, kendinden emin olmayan kişi, yüksek sesle herkesin duyacağı şekilde konuşur, rahat değil, el kol hareketi yapar, kafasını sallar, ön plana çıkmak için şaklabanlık yapar. Etrafımızda bu tür insanların sayısı ne yazı ki hızla artıyor. Bunlar temel psikoloji kitaplarında hep anlatılır. Son günlerde dikkatinizi çekti mi bilmiyorum, bir çok haber kanalı her gün çok sayıda ve nitelikte şiddet uygulamalarının görüntülerini yayınlıyorlar. Bilerek mi yapıyorlar bilmiyorum ancak görüntüler hiçte hoş değil. Gencecik insanların telefonlarının alınıp sonrada hareket halindeki trenden atmak, sokak ortasında kap-kaç, kendini öldürmekle tehtid edenler, içip içip sağa sola saldıranlar, jilet çekenler. Ney bu toplumun hali! Sahada, okulda, muhkemde, iş yerinde kişiler hiçte tanımadıkları kişiler ile ölümüne kavga ediyorlar. Bugün toplumun resmi rakamlara göre %25 gayri resmi rakamlara göre yarısından fazlasının ruh sağlığı bozuk. Toplumun ruh sağlığı neden bozuldu, hangi faktörler bozdu, bundan hangi yetkili organ sorumlu? Acaba toplumu aydınlatma sorumluluğu olan aydınlar, üniversiteler, dini otoritelerin etik sorumluluğu nedir? kendilerine pay biçiyorlar mı?

Her yönü ile eğitilmemiş, mutluluğun değişik kaynaklarından yararlanma şansı elinden alınmış veya mutluluk kaynaklarına erişmesi için gerekli donanımı sağlanmamış kişilerin futbola heveslenmeleri doğaldır. Maça giden gençlerin büyük çoğunluğu ilk ve orta öğretim diplomasına sahip ve %74.75 oranında işsizlerden oluşuyor (Cumhuriyet 24 Kasım 2004). Ancak bu kişilerin stadyumlarda bağırmaları “ölmeye ölmeye geldik” demeleri sizce çok anlamlı değil mi?. Küçücük bir takım forması tişört, boynunda atkı, yüzünde takım boyası ile kendine bir yer edinen, arkadaş ilişkileri kuran kişi tabii ki yakaladığı iki kuruşluk zevk için ölüme de gider. Bu da olması, kişi kim? Ne işe yarıyor. Genelde de bu tür kişiliklerin eğitim ve sosyo-ekonomik yapıları düşük düzeyde olduğu için olup-bitenleri bütünsel olarak kavramak ve ona uygun sosyal psikolojilerini geliştirmeleri zor olmaktadır. Bu sosyo-psikolojik ruh yapısına sahip kişilikler başkalarının başarısında kendini bulması kişiyi rahatlatmaktadır. Futbol gibi herkesin benimsediği, beyinsel olarak düşünce zorluğunun olmadığı, kimsenin yanlış düşünüyorsun demediği veya kendi üzerinde kimsenin baskısını görmediği için en rahat kendisini orada görmektedir. Bu yönü ile kişilerin risk almadan devlet ve toplum destekli kendini ifade etme ortamı bulmaktadırlar.

Özellikle futbola devletin verdiği destek, medyayı ve diğer çıkar çevrelerini de konuya sahip çıkmaya yönlendirmiştir. Bunun akabinde yaşamda kendine bir yer bulamamış kişiliklerin içi boş, herkesin kolayca boy göstereceği bir alandan kendine kimlik ve varlığını ispatlama alanı olarak görmesine yöneltmektedir. Tabii bu rant'tan siyasilerin de yararlanma istemi ve kendine oy kazandırmak için sokağın sesine kuru kuruya evet demiş ve onların dümen suyuna gitmişlerdir. En azından sorumlu siyasilerin bu tür olaylara biraz daha geniş açıdan değerlendirme yaklaşmaları beklenilmektedir.

NE YAPILAMLI?

AB girmeye çabaladığımız bu günlerde batıdaki eğitim ve öğretim kalitesi ile ülkemizinki arasında büyük fark bulunmaktadır. Halen başta kadınlar (en büyük öğretmen) olmak üzere halen % 20’lere varan eğitimsiz bir kitle, okuma oranı düşük, ülkedeki kahvehane sayısı kütüphane sayısından binlerce defa fazla olduğu, hiçbir alanda ciddi ölçütleri olmayan bir ortamda AB’ye nasıl kısa sürede adapte oluruz bilmiyorum. Ancak ülkemizin Köy Enstitüleri anlayışı ile çağdaş, iyi eğitilmiş eğitmenlerin sağlayacağı eğitim modellemesi ile yüksek genç nüfusa güvenerek bu sağlanır.

Öğretmenler gününde öğretmenlerin başta maddi olmak üzere her alanda kendi kendine yetebilen ve mutlu bireyler olmak zorundadırlar. Aksi takdirde yarınımız olan çocuklarımız ve gençlerimizi yetiştirmesini istediğimiz bu kişiler istenilen bilgiyi sunmadan eksik donanımlı nesiller yetiştireceklerdir. Bu eksiklik bugün futbol maçında, yarın trafik kazasında, bir başka gün kapkaç olayında karşımıza çıkacak ve belki de bazen canımızla bu bedeli ödemek zorunda kalacağız. Artık ülkemizin eğitimi ülkenin birinci sorunu olarak ele alınmalı, bütçede eğittim ilk sırada pay almalı. Çağdaş bir eğitim için gerekli bütün donanımlar sağlanmalı ve zaman kaybetmeden çağı yakalamak zorundayız. Toplum olarak bu talebi yüksek sesle dile getirmek zorundayız.

İlk adım siyasilerden gelmek zorunda. Eğitmenler de buna uygun talep oluşturmalı ve gerekli donanımı sağlamalıdırlar. Peki, bu süreci tamamlayacak öğretmenler nasıl yetiştirilmeli. Ülkemiz Köy Enstitüleri, Öğretmen Okulları, Yüksek Öğretmen Okulları, Eğitim Enstitüleri ve Eğitim Fakülteleri süreçleri ile önemli bir birikime sahip bulunmakta, ancak öğretmene verilen maddi destek ile öğretmenlik mesleğinin tercih edilmesi arasındaki bire bir ilişki öğretmen mesleğinin kalitesini de düşürmüştür.